VOV4.Jarai - Dak Lak glăk amăng bơyan không phang, ăt jing bơyan čuh tơnuh ngă hmua mơn. Ƀơi lu anih, glai rưng arăng phă ƀhiao. Lăp đing nao, pô wai lăng glai, gong gai hăng hơdôm anom apăn bruă ƀu thâo anŏ ngă ôh ƀơi anăp bruă ană plơi phă glai prai rưng. Ƀu kơnong tui anun đôč ôh, bruă phă glai rưng ƀơi Dak Lak hrơi blan giăm anai phara biă, gơñu ngă bruă hơgŏm, ƀu hŭi kơ pô hlơi drơi hơpă ôh, gơñu hơmâo pô pơgang ba.

Hơdôm hrơi rơnuč blan 3, gơmơi pơwơ̆t glăi pơ kual glai 704, glai rưng yua Kông ti wai lăng đang kyâo Ea Kar, să Čư̆ Bông, tơring glông Ea Kar. Ƀơi anai, abih bang glai rưng hơmâo arăng čuh prai mơng thun 2020 mơ̆ gơmơi lăi pơthâo hlâo adih, ră anai jing anih pla hơbơi plum laih. Hơdôm blah đang hơbơi plum tŏ tui prong đut mơta lăng. Kơplah đang hơbơi plum lĕ hơdôm blah đang glai apui ƀong abih, kyâo apui ƀong ăt dŏ đôč. Phun hơbơi plum čăt glông hơgao akŏ, năng ai ñu hơmâo pla giăm 1 thun laih, pre či buč laih. Sa cô khua kông ti wai lăng đang kyâo brơi thâo, bruă phă glai prai rưng pơ anai hơmâo amăng lu thun laih, lơ̆m phă glai giong lĕ arăng ngă hmua hlao. Bruă pơgăn hĭ ƀing phă glai ča čot tui anai lĕ bruă tơnap biă. Ƀơi anai, ƀing ñu ngă bruă hơgŏm biă, ƀu kiăng uă bơrơbuh kyâo ôh, kơnong kiăng čuh amăng 1 truh 2 thun lĕ gơñu tơjŭ pla, ƀu thâo ƀuh ôh bruă gơñu phă glai, tơnap mơn či pơgăn hĭ ană plơi tơjŭ pla ƀơi kual lŏn glai rưng gơñu phă giong:

“Kual anai lĕ arăng ngă hmua amăng ƀrư̆, kah hăng hơdôm anih hơmâo phun kyâo krô adih anun, apui ƀong ƀhiao baih, gơñu ngă hmua yơh. Hơbơi plum anai hơmâo pla kraih 1 thun laih, ƀiă či buč laih. Tơlơi anai gơmơi hơmâo lăi pơthâo yơh. Hlâo adih hơmâo ngă laih hơdră kiăng lui hĭ phun pla anai, samơ̆ lăi pơthâo pơ tơring glông lĕ aka ƀu pơsir ôh yua dah, tơdah lui lĕ tơring glông kah mơng dưi lăi, bơ gơmơi lĕ ƀu dưi pơsir ôh. Ană plơi gơñu čuh kyâo ƀu kiăng koh drôm ôh, tui anun, amăng 3 blan dong glai pơ anai djel ƀhiao mơtăm yơh”.

Jing kual hmư̆ hing kơtang biă bruă arăng phă glai rưng ngă hmua, ơi Bùi Quốc Tuấn, Khua kông ti wai lăng đang kyâo Krông Bông brơi thâo, bruă phă glai prai rưng ƀơi kual glai kông ti wai lăng jai hrơi tơnap pơgang, hơdôm blan akŏ thun anai lĕ kơtang hloh. Tơlơi phă glai mơng ƀing anai jai hrơi hơgŏm, tơnap pơgang glai biă. Tơlơi bơngơ̆t hloh lĕ kual glai rưng yua kông ti wai lăng ha mơguai hăng kual mơ̆ Kơnuk kơna wai lăng glăk brơi pơdong plơi phrâo pơ kual dơnao ia Krông Pač Thượng. Rơbêh 700 akŏ sang anŏ hăng giăm 4.000 čô mơnuih, lêng mơnuih djuai ƀiă mơng kual pơngŏ soh rai dŏ pơ kual giăm glai. Bruă wai lăng amra tơnap hloh tơdah ƀu hơmâo hơdră pơsir hơđong brơi neh met wa:

“Mrô arăng phă glai prai rưng mơng kông ti jai hrơi lu hloh, thun 2019 hơmâo 114 wơ̆t, thun 2020 lĕ 204 wơ̆t, biă ñu amăng 2 blan akŏ thun 2021 hơmâo truh 94 wơ̆t phă glai rưng hăng koh drôm kyâo ča čot. Bruă phă kyâo gơñu ngă ră anai lĕ čong jah phun kyâo anet, truh bơyan không kah mơng čuh phun kyâo prong”.

Hrŏm hăng hơdôm boh tơring glông Ea Kar, Krông Bông, bruă phă glai mă lŏn ngă hmua ăt hơmâo lu mơn ƀơi tơring glông Ea Sup, pô wai lăng glai ƀu thâo anŏ ngă ôh. Ơi Nguyễn Văn Quyến, Khua kông ti TNHH HTV pơkra gơnam ƀong hăng kyâo Dak Lak brơi thâo, kơnong amăng thun 2020, ƀơi kual glai rưng kông ti hơmâo rơbêh 31 ektar glai arăng koh drôm hăng sua ngă lŏn hmua. Ƀing phă glai gơñu ƀu hŭi ôh, hơmâo hơtai biă, samơ̆ bruă bơtơhmal ƀing ngă soh aka ƀu kơtang ôh, yua hnun yơh gơñu ƀu hŭi, glai rưng jai hrơi hơmâo gơñu phă kơtang hloh:

“Ƀing phă glai prai rưng hơmâo hơtai biă, ƀu hŭi ôh, amra pơkơdong glăi hăng tơhan pơgang glai mơtăm yơh. Hơdôm tơlơi taih amang, pơhŭi hăng phă dram gơnam, hơdôm anih wai lăng glai mơng kông ti hơmâo mơ-it hră pơ hơdôm anom apăn bruă, samơ̆ ră anai ăt aka ƀu thâo pơsir ôh. Biă ñu lĕ bruă gŏ mă lŏn glai pơdong tông, sang ƀơi lŏn kông ti wai lăng hơmâo lu yơh”.

Tơlơi ƀing ta kiăng pơhŭi hlâo kơtang hloh ƀơi Dak Lak hrơi blan giăm anai lĕ bruă phă glai ƀu kơnong či ngă hmua đôč ôh, bruă anai hơmâo mơnuih djru mơng tlôn, pơsur ngă soh. Hơmâo ƀing ngă akŏ hyu mơdrô blơi glăi lu lŏn glai pioh sĭ, plư pleč ană plơi pla. Bruă blơi sĭ lŏn glai ča čot jing ngă bruă phă glai prai rưng ƀơi hơdôm boh tơring glông hmư̆ hing kah hăng Ea Sup, Ea Kar, Krông Bông jai kơtang hloh. Ơi Ngô Văn Thắng, Kơ-iăng khua Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring glông Ea Sup brơi thâo, tơring glông glăk hyu ĕp kru, pơgăn ƀing ngă soh anai:

“Ƀu kơnong sua mă lŏn glai ča čot đôč ôh, gơñu plư sĭ lŏn dong. Mơnuih mơng ataih rai dŏ mơ̆ ƀu thâo ôh lŏn anai hơmâo mơng hơpă jing ƀing gơñu ngă hră jao glăi, ƀuăn ngă brơi hră pơ-ar brơi lŏn dŏ pơ kual lŏn anai. Amăng mông ngă ngă lĕ grup hyu hơduah ĕp, hơdôm anom bruă, biă ñu lĕ ƀing kông ang thâo laih djŏp tơhnal, hơmâo lăi pơhmư̆ laih kơ Ping gah tơring glông, Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring glông”.

Tui hăng tơlơi lăi pơthâo mơng Gơnong bruă ngă hmua hăng pơđĭ kyar plơi pla tơring čar Dak Lak, yap truh akŏ thun 2021, hơmâo giăm 20.000 ektar glai mơng hơdôm boh kông ti bơwih ƀong mơng kyâo, năng ai ñu 5.400 ektar glai rưng mơng hơdôm kơčăo bruă ngă hmua pla glai, biă ñu lĕ rơbêh 25.000 ektar glai rưng yua Jơnum min mơnuih ƀon sang să wai lăng glăk hơmâo arăng gŏ mă. Bruă gŏ mă lŏn glai ƀơi Dak Lak glăk hmư̆ hing biă, jai hrơi kơtang tui. Ơi Nguyễn Hoài Dương, Khua gơnong bruă ngă hmua hăng pơđĭ kyar plơi pla tơring čar Dak Lak lăi, hrŏm hăng pô wai lăng glai ƀu kơjăp, bruă arăng phă glai prai rưng hơmâo yua hơdră ngă bruă, hơdră djru mơn. Prăk brơi kơ ƀing wai lăng pơgang glai ră anai aset biă, tơlơi hơdip mơng ƀing khua, mơnuih pơgang glai aka ƀu pơhlôm ôh, lơ̆m anun ƀing gơ̆ gơgrong bruă prong biă:

“Kâo pơmin kiăng lăng glăi abih bang hăng pơđĭ tui prăk wai lăng đang glai yang pơjing. Glai hơmâo hơđăp lĕ ƀu brơi mă yua ôh, tui anun Kơnuk kơna khŏm tuh pơ alin brơi prăk wai lăng pơgang glai. Tuh pơ alin lĕ lăp djơ̆ kah mơng dưi bong glai, tơdah ƀing ta lăi djru mă ƀiă, bơ dŏ glăi lĕ pô wai lăng glai prăp mă pô, tui anun hiư̆m thâo djă bong glai. Mơta pơkŏn dong, khŏm bơtơhmal khut mơtăm hăng ƀing hlong či ngă soh, ngă akŏ sua mă, blơi sĭ lŏn glai”.

Kraih 5 thun laih Khua dêh čar git gai krư̆ bah amăng glai hăng pơphun pơgang glai, pơjing glăi tui hơđăp đang glai. Khă hnun, ƀơi Dak Lak brơi ƀuh, bruă pơgang glai jing bruă tơnap biă yua ană plơi phă glai ngă hmua, ƀu kơnong mơng ană plơi đôč ôh, hơmâo mơnuih phrâo dong, ƀing ngă akŏ blơi lŏn mơng ană plơi giong anun sĭ glăi, gơñu mă bruă hơmâo pô dong gah tlôn. Lơ̆m anun mơnuih mơnam, prăk kăk pioh pơgang glai aset biă, lu pô wai lăng glai ƀu apăn bruă ôh, đa lĕ wai lăng tơdu, jing ngă glai rưng jai hrơi jai tơnap wai lăng hloh.

Công Bắc: Čih - Siu H’Mai: Pơblang