Gum pơgôp pơgang glai, akŏ pơdong tơlơi hơdip phrâo ƀơi să Gao, Gia Lai
Thứ năm, 07:16, 30/04/2026 Nay Jek – Quốc Học/Nay Jek pơblang Nay Jek – Quốc Học/Nay Jek pơblang
VOV.Jarai-Amăng 2 wơ̆t blah ayăt Prang hăng Mi rai sua lŏn ia, să Gao, tơring čar Gia Lai hlăk anun glai klô čư̆ siăng dŏ lu, anun ngă anih hơkrŭ gêh găl biă mă pơ anăn anih hơkrŭ kual 9. Ling tơhan hăng mơnuih ƀôn sang pơ anai blah ayăt ba glăi tŭ yua lu, mơ̆ng anun djru hrŏm prong biă mă pơklaih rơngai kual Dơnung, dưi pơlir lŏn ia jing sa, 2 wơ̆t laih kơnuk kơna pơpŭ pơ anăn să ling tơhan khin hơtai. Rơbêh 50 thun pơ klôn laih lŏn ia pơklaih rơngai, lŏn mơnai glai klô să Gao hlăk anun, ăt dưi wai pơgang kơjăp, pơgang pioh ia pruih phun pla, hmua pơdai, djru mơnuih ƀôn sang pơđĭ kyar tơlơi hơdip mơda trơi pơđao yâo mơak.

Kual Dap Kơdư hlăk amăng bơyan phang adai không hang pơ-iă, samơ̆ lăng nao pơ kual glai klô Ia Kor, gah să Gao, tơring čar Gia Lai ăt mơtah mơda na nao đôč. Hnoh ia Kor mơ̆ng gah hlao adih rô glăi, ngă rơ-ơ̆ glai klô, phun pla amăng să Gao, yua djop ia pruih, anun adai anih dŏ jum dar rơ-ơ̆ rơ-iom. Pơčrâo nao pơ glai klô prong pơ anăp, tha plơi Kpuih Long tha plơi Đe Chí pơ-ư ang biă mă ñu dưi pơ ala kơ mơnuih ƀôn sang amăng plơi ngă yang suaih čư̆. Rơnuk blah ngă đưm jing anih hơkrŭ kual 9, glai yơh pơgang ling tơhan, glai guang dar ƀing ayăt.

Rơbêh 50 thun laih tơdơi kơ lŏn ia pơklaih rơngai, tha plơi ơi Kpuih Long pơ ala kơ mơnuih ƀôn sang ngă yang, iâu lăi, rơkâo khul yang rơbang glai klô pơgang ba hnoh ia rô, kiăng huăi lŏn rai glai răm, ia ba glăi kơ phun  pla hiam klă, tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang trơi pơđao. Ƀu kơnong suai yang iâu lăi, tha plơi Kpuih Long dŏ pơtô lăi ană plơi pla thâo hluh kơ bruă pơgang glai klô; ƀu dưi koh drôm kyâo pơtâo ča čot, gir wai lăng tong ten phun kyâo glai klô, kiăng hơdip mơda jĕ giăm hăng glai klô sit nik.

“Mơ̆ng đưm adih amĭ ama ơi yă Jarai hơbai ta thâo ngă yang suai yang pơgang glai, kiăng kơ ngă hmua pơdai jor kơtor lu. Sit adai pơ-iă kơtang phang khôt nao kôm pơ glai, ngă yang pin ia laih anun glăi pơ rông. Iâu yang čư̆ yang ia pha brơi ană plơi pla tơlơi hơdip mơda mơak moai trơi pơđao. Ră anai, glai klô kyâo pơtâo đĭ hiam, kiăng yang brơi angin rơnang phang mơak, ană plơi pla ngă hmua kơsu kơphê hiam klă boh lu, ngă pơdai hơmâo pơdai, pla kơtor hơmâo kơtor, tơlơi hơdip mơda ană plơi mơak moai”.

Rmah Ngo-Khua grup tơhan pơgang glai rưng plơi Đe Chĭ ( Plơi De Čư̆), să Gao brơi thâo, Plơi De Čư̆ wai lăng 400 hektar glai klô, rưng kyâo, bơ O Grang lĕ giăm anun mơ̆n wai lăng 300 hektar, dua boh plơi ngă hrŏm wai lăng abih bang 700 hektar. Rơngiao kơ anun, hơdôm sang anŏ amăng plơi ăt tŭ mă wai lăng hơdôm hơpluh hektar glai rưng kyâo pla, ba glăi rơnoh prăk pơhrui kơ sang anŏ. Prăk pơhrui glăi mơ̆ng bruă wai pơgang glai rưng, pioh yua djru kơ ƀing tơhan mă bruă pơgang glai rưng amăng plơi pla, samơ̆ anŏ tŭ yua mơ̆ng glai klô pioh glăi kơ anih hơdip jum dar, kơ tơlơi hơdip ană plơi pla yơh lu hăng prong hloh:

“Ană plơi pla kơnang kơ ta mă bruă pơgang glai klô, anun gir hyu pơtô brơi thâo hluh anŏ tŭ  yua mơ̆ng glai klô kiăng ană tơčô tơdơi thâo. Gơmơi mơak biă mă ngă bruă pơgang glai kơ plơi pla, djru kơ djop mơnuih thâo hluh tong ten, hơmâo glai lĕ tŭ yua hiư̆m pă. Gơmơi mă bruă hơmâo ƀing tha plơi djru hrŏm, ƀing tơhan kông an, tơhan pơgang glai gah kơnuk kơna laih anun mơnuih ƀôn sang pơtrut pran jua. Bơyan không pơtô lăi pơgang apui ƀong glai, ngă glông pơgăn apui ƀong rôk hyu, pơtô lăi mơnuih ƀôn sang anăm čuh apui ngă hmua. Mơnuih ƀôn sang thâo hluh anŏ yom amăng bruă pơgang glai, pơgang hlao ia; kiăng hơmâo ia pruih kơ đang kơphê, tiu hăng phun pla pơkŏn. Pơgang glai lĕ, pơgang tơlơi hơdip ta pô”.

Ƀuh rơđah, glai klô Ia Kor hơmâo ba glăi hăng hlăk ba glăi anŏ tŭ yua prong biă mă kơ mơnuih ƀôn sang să Gao, tơring čar Gia Lai. Rmah Hroi-Khua git gai ping gah-Khua plơi De Čư̆-Đe Chí brơi thâo, djuai ania Jarai ta mơ̆ng đưm laih jĕ giăm hăng glai klô, lăng kơ glai kyâo jing anih hiam dŏ hơdip mơda laih anun phun anih hơmâo gru grua amăng tơlơi hơdip bơngăt jua. Pơgang glai klô, kông ngăn kyâo pơtâo amăng glai pioh bơwih brơi tơlơi hơdip mơda hăng tơlơi dŏ dong ƀong huă. Sang anŏ Rmah Hrơi ngă hmua pla 2 hektar kơphê, 3 hektar kơsu hăng 1 hektar đang boh ñông, rơbêh  100 phun tiu, sang anŏ hơmâo rông rơmô, prăk pơhrui glăi rim thun truh ha klai. Yua gir run mă bruă, triăng hrăm tui arăng mă bruă ba yua boh thâo ia rơgơi phrâo, thâo pơkrem anun thun hlâo hơmâo pơdong sang hiam prong biă mă hăng rơnoh 1,2 klai prăk.

“Hlâo adih tơnap tap, ngă hmua hrăm tui arăng pla kơphê, tiu hơmâo hơmâo hmăi ƀiă. Rơngiao kơ anun, hrăm tui sit nao hôp pơ dlông pơtô pơtep bruă ngă hmua, yua ia jrao pơgang phun pla, pơjrao kơphê hiư̆m pă, yua hơbâo pruai djơ̆ rơ-ua, hrăm tui mơ̆ng gơ̆p dơ̆ng. truh ră anai sang anŏ ngă hmua pla pơjing hơmâo hmăi hơđong mơ̆n sang anŏ mơak laih. Kâo pô ăt gir run amuaih lu mơ̆n hơmâo sang kiăng hơmâo rơdêh dơ̆ng, gir mă bruă. Pơ anăp anai kiăng pla thim 500 phun kơphê, hơdômrơtuh phun tiu. Ană bă tui amĭ kiăng, brơi gơñu hrăm truh abih anih 12, tơdơi anai kiăng hrăm bruă hơgĕt tui hluai tơlơi thâo gơñu”.

Să Gao lĕ kual lŏn ngă hơkrŭ, Ping gah, mơnuih ƀôn sang să Gao dưi tŭ mă tơlơi apah bơni mơ̆ng kơnuk kơna pơ anăn ling tơhan khin hơtai brơi kơ Khul tơhan pơgang rơnuk rơnua să Gao thun 1975 hăng tơlơi bơni ling tơhan khin hơtai blah ngă brơi kơ tơhan plơi să thun 1978. Ngă tui hơdră pơblih phrâo, să Gao ăt hur har mă bruă  hơmâo ba glăi boh tŭ yua lăp bơni biă mă. Boh nik ñu lơ̆m pok pơhai hră pơtrun mrô 03 mơ̆ng ping gah plơi prong Plei Ku hơđăp pơđĭ kyar bơwih ƀong huă să Gao, ƀing khua mua, mơnuih apăn bruă, mơnuih ƀôn sang djop djuai ania hơmâo ngă tui, jing sa amăng hơdôm să plơi pla phrâo blung tơring čar Gia Lai. Kpă Duan-ding kơna khul apăn bruă phun ping gah-khua Jơnum min djop djuai ania mơnuih mơnam să Gao, tơring čar Gia Lai lăi pơtong, hơmâo boh tơhnal kah hăng ră anai, yua mơnuih ƀôn sang djă pioh na nao tơlơi pơtô pơtă mơ̆ng  Wa Hô khăp ƀu-eng:

“Hla tui tơlơi Wa Hô pơtô gum pơgôp djop djuai ania amăng hră Wa mơ-it kơ Jơnum djop djuai ania ƀiă kual Dơnung ƀơi Plei Ku, rơgao hăng anai 80 thun pơ klôn adih, djop djuai ania kual Dap Kơdư, Yuan-Jarai, Bahnar -Sedang, ăt kah hăng lu djuai ania adơi ayong pơkŏn; rơnuk blah ayăt hơmâo pơgôp pran jua, blah Prang, Mi sua lŏn ia. Yua tơlơi gum pơgôp djơh hăng anun mơ̆n,ba truh tơlơi blah pơklaih rơngai lŏn ia, rơnuk anai ngă tui anŏ pơblih phrâo, ping gah, kơnuk kơna dŏ jĕ giăm hăng mơnuih ƀôn sang na nao, pơtô phrâo bruă mă bơwih ƀong huă pơđĭ kyar tơlơi hơdip mơda, pơtô brơi man  pơdong plơi pla phrâo, kiăng hơđong mă bruă bơwih ƀong huă, hrŏm hơbit man pơdong să, lŏn ia ta rơnuk phrâo pơđĭ kyar mơak moai hloh”.

 

Nay Jek – Quốc Học/Nay Jek pơblang

Viết bình luận

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC