Bruă pơkra ia mơsin gru grua mơng Phan Thiết hơmâo mơng hơdôm thun rơnuč thun tal XVII, yua mơnuih ƀôn sang mơng kual Quảng Bình, Quảng Trị, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên (anăn hlâo kơ pơmut hrŏm)…kiăo tui mă akan kual dơnung (mơng blan 5 truh blan 11 rĭm thun) mut nao kual ia rơsĭ Phan Thiết mă akan hăng dŏ glăi pơkra, dŏ tơguăn abih bơyan mă akan kah pơwot glăi plơi pla. Yua kơ hơmâo lu akan hơdang, akan lêng kơ ƀăt jơman hrŏm hăng ayuh hyiăng pơ-iă hang lăp djơ̆ hăng bruă pơkra ia mơsin, yua anun bruă pơkra rai hơdôm hơpluh lít pioh yua amăng sang, ƀơƀrư̆ mơnuih ƀôn sang dưi pơkra rai lu ƀiă dong pioh ba sĭ pơ sang čơ hăng amăng plơi pla hlơi pô kiăng, mơng anun pơjing rai bruă pơkra ia mơsin ƀơi Phan Thiết. Anăn păn ia mơsin Phan Thiết ƀu djơ̆ kơnong hơmâo mơng đưm hlâo đôč ôh mơ̆ ră anai ăt hmư̆ hing, hăng hơmâo ba sĭ mơdrô pơ hơdôm boh dêh čar amăng rŏng lŏn tơnah.

Ơi Trần Ngọc Dũng, Khua kông ti TNHH Seagull (phường Phú Thủy, tơring čar Lâm Đồng) lĕ mơnuih ba anăn păn ia mơsin gru grua Phan Thiết (anăn păn ia mơsin Tĩn), tal blung a dưm amăng hơdôm sang sĭ mơdrô pơprong ƀơi dêh čar Mi, ñu pô ăt pơ-ư ang biă mă lơm ia mơsin gru grua mơng Phan Thiết dưi ba sĭ pơ dêh čar Mi. Ñu lĕ mơnuih tơkeng rai mơng kual lŏn Phan Thiết, mơng anet ơi Dũng thâo lu tơlơi bơră ruai lăi nao ia mơsin Phan Thiết. Truh prong, ñu čang rơmang hơdôm tơlơi bơră ruai anai dưi djă pioh hăng lar hyu yua anun ñu man pơdong sang djă pioh gru grua ia mơsin.

“Mơng thun 2016 truh ră anai lĕ 10 thun laih, ăt gir run djă pioh hơdôm gơnam gru grua ƀơi anai. Amăng sang djă pioh gru grua ia mơsin hơmâo hơdôm anih pơpŭ kơ bruă mă akan hơdang, pơkra hra, pơkra ia mơsin hăng pơpŭ ƀing mơnuih akŏ pơjing bruă pơkra ia mơsin Phan Thiết. Hrŏm hăng sang djă pioh gru grua ia mơsin anai lĕ tơlơi čang rơmang hơkrŭ anăn păn ia mơsin Tĩn kiăo tui djop rơnuk nao hlâo, ƀing anong met wa 60,70 thun, ƀing mơnuih hluh rơđah kơ bruă anai”.

Tui khul pơkra ia mơsin Phan Thiết, plơi prong Phan Thiết hơđăp hơmâo rơbêh 200 anih pơkra ia mơsin, rĭm thun ba sĭ mơdrô giăm 22 klăk lít ia mơsin hăng pơhrui glăi giăm 1.000 klai prăk, ba glăi bruă mă kơ 400 čô mơnuih hăng hơdôm rơbâo čô mơnuih mă bruă tui bơyan. Ia mơsin pơkra rai mơng giăm 22.000 tơ̆n akan rĭm thun, pơgôp djru brơi mơnuih hyu mă akan hơdang.

Ơi Trương Quang Hiến, Khua khul pơkra ia mơsin Phan Thiết brơi thâo, anŏ yôm phara mơng ia mơsin Phan Thiết pơhmu hăng kual pơkŏn lĕ ia ñu kơñĭ (pơkra mơng akan cá cơm) ƀu hơmâo ia ñu jŭ kơñĭ (pơkra mơng akan nục); ia mơsin ƀlăng, ƀâo hiam, ƀong mơsin mơmih. Anŏ phara anai tơbiă mơng bruă pơđăm gah yŭ pơ-iă, angĭn hăng ayuh hyiăng pơ-iă hang ƀơi kual Dơnung tong krah, tơlơi anai bơdjơ̆ nao bruă pơđăm tơbiă ia mơsin mơ̆ pơkŏn ƀu hơmâo ôh.

“Việt Nam hơmâo hơdôm anih pơkra ia mơsin. Pơhmutu lĕ ƀơi Phan Thiết hăng Phú Quốc, ƀudah Nha Trang hăng Cát Hải. Samơ̆ Phan Thiết, ia mơsin tui hră čih pioh glăi ăt hơmâo pơkra rơbêh 300 thun laih. Yua hơget ƀing ta ƀu gưt ngă hră pơ-ar kiăng rơkâo tŭ yap gru grua gah bơngăt dêh čar hăng ia mơsin, bruă anai ăt lĕ bruă dŏ kơƀah mơng khul. Sit biă ñu bruă anai kiăng rơkâo đĭ sui laih, truh ră anai kah mơng ƀuh anŏ yôm mơng ia mơsin anun ta kiăng ngă”.

Tui gơnong bruă gru grua, bơrơguăt drơi jăn hăng tuai čuă ngui tơring čar Lâm Đồng, mơng pel ĕp boh tơhnal kơ gru grua akŏ pơjing, bruă pơkra hăng tơlơi yôm mơng bruă pơkra ia mơsin gru grua Phan Thiết amăng hră rơkâo mơng Khul pơkra ia mơsin Phan Thiết, laih dong pơlăng nao rai hăng hră pơ-ar tŭ yap gru grua gah bơngăt “Bruă pơkra ia mơsin gru grua Phan Thiết” brơi ƀuh bruă anai pơhlôm hơdôm hơnong pơkă, tơlơi gal kiăng ngă hră pơ-ar mơ-it nao Ding jum gru grua, bơrơguăt drơi jăn hăng tuai čuă ngui sem lăng, ba nao amăng hră čih pioh gru grua gah bơngăt dêh čar tui tơlơi pơkă.

Hăng gru grua pơkra ia mơsin rơbêh 50 thun, ơi Nguyễn Hữu Dũng, Khua kông ti TNHH ia mơsin Bà Hai (phường Phú Thủy) brơi thâo, ñu hok mơ-ak biă mă lơm hmư̆ tơlơi pơhing anai, yua anai lĕ atur kiăng tŏ tui tơlơi dưi yôm phara mơng kual.

“Anăn păn ia mơsin Phan Thiết ăt sui mơng đưm hlâo laih, găn rơgao sui thun. Bruă tŭ yap gơnam OCOP hơmâo laih, črâo brơi anih pơkra ăt hơmâo mơn, hrŏm hăng tơlơi gah ter hang ia rơsĭ kiăng bơwih brơi tuai čuă ngui tui anai klă biă mă yơh. Samơ̆ kiăng hơmâo tơlơi tŭ yap, ăt kiăng hơmâo tơlơi gir run mơng abih bang gah bruă gong gai, ƀon lan, hơdôm boh kông ti glăk pơkra ia mơsin, ƀing ta kiăng ngă klă ƀiă dong, mơng anun kah mơng tŏ tui anăn păn ia mơsin rĭm hrơi lar hyu ataih ƀiă dong”.

Mơnuih ƀôn sang Phan Thiết pơkra ia mơsin pioh yua amăng hơdôm mông ƀong huă amăng sang anŏ hăng ia mơsin jơman ăt phara hăng hơdôm hơdôm gơnam yua pơkŏn. Lăi nao Phan Thiết lĕ ta lăi nao ia mơsin hăng lăi nao ia mơsin ta pơmĭn nao kual lŏn Phan Thiết. Bruă pơkra ia mơsin Phan Thiết ƀu djơ̆ kơnong hmư̆ hing đôč ôh mơ̆ ăt ba glăi tơlơi yôm amăng bơwih ƀong, pơhrui hơmâo hmăi mơng bruă pơkra ia mơsin đĭ truh hơdôm rơbâo klai prăk rĭm thun hăng pơgôp pơtrut tơlơi bơwih ƀong huă-mơnuih mơnam amăng ƀon lan pơđĭ kyar. Mơng hơdôm anŏ yôm anun, abih bang mơnuih ƀôn sang hăng anom bơwih ƀong sĭ mơdrô ƀơi ƀon lan čang rơmang “Bruă pơkra ia mơsin gru grua Phan Thiết” amra ba pơmut amăng hră gru grua gah bơngăt dêh čar thun 2026./.