VOV4.Jarai-Tơring glông Čư̆ Pưh lĕ anih pla tiu lu biă mă tơring čar Gia Lai laih anun ăt jing anih bơbeč yua kơtang mơ̆n mơ̆ng bruă pla tiu yua kman ngă hăng tiu trun nua. Ƀơi anăp kơ tơlơi tơnap tap yua anŏ pơhrui glăi ƀu hơmâo dơ̆ng tah, djop gưl ping gah hăng gong gai kơnuk kơna tơring glông Čư̆ Pưh hơmâo ngă hơdră pơtrun yom hơduah ĕp jơlan hơdră pơsir brơi kơ djop plơi pla bơblih pơjeh djuai phun pla.

Ƀuh rơđah, plơi Tung Đao, să Ia Dreng, tơring glông Čư̆ Pưh brơi ƀuh, lơ̆m grup ping gah plơi brơi ƀuh hơdôm tơlơi tơlơi kơƀah ƀơi tơring glông hơmâo pơsir hĭ laih, hơduah ĕp jơlan hơdră tañ hơđong glăi tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang.

Abih bơyan ngă yang thun phrâo giăm 2 blan laih, ơi Ksor Neo, 72 thun dŏ pơ plơi Tung Đao, să Ia Dreng, sĭ sa drơi rơmô ñu laih anun djă prăk ba nao pơ sang bruă prăk djru mơnuih mơnam tơnap tơring glông Čư̆ Pưh pioh tla glăi prăk čan mơ̆ng thun 2017. Tơdơi kơ tla, rơnoh prăk hnưh ñu 6 klăk, dŏ glăi 3 klăk.

Ơi Ksor Neo brơi thâo, ñu sĭ ană rơmô giăm 7 klăk prăk, samơ̆ tui hăng tơlơi pơkă brơi tla 3 klăk, dŏ 4 klăk prăk, ñu blơi măi ƀôp ia, bruih kơ phun pla. Ơi Ksor Neo ƀuh tŭ yua biă hơdră čan prăk kơnuk kơna brơi rông rơmô. Ñu brơi thâo:

“Kâo čan prăk kơnuk kơna djru pioh rông rơmô. Tơdơi kơ rơmô tuh ană, ană rơmô ta rông, rơmô ania ta sĭ tla prăk čan. Truh ră anai, ană rơmô prong laih, tuh dua hlông laih, kâo sĭ hăng tla abih laih prăk čan. Kâo dŏ glăi 2 drơi rơmô hăng kơmlai 10 klăk prăk”.

Lơ̆m ƀing tha rơma plơi Ting Đao hur har hăng bruă rông rơmô laih anun dưi pơhrui glăi hơđong, bơn dua rơkơi bơnai hlăk ai pơ anai ăt hur har kơ bruă bơwih ƀong huă hăng hơdră phrâo. Amăng anun, hơmâo rơkơi bơnai Ksor Uyn. Pơmin nao kơ bruă bơblih phrâo amăng tơlơi hơdip mơda, bruă mă mơ̆ng rơkơi bơni gơñu hơduah ĕp hơdră pla boh troh.

Gah rơngiao đang boh troh hă, rĭm kơ phun boh ƀơr hăng boh sầu riêng ñu phrâo pla lêng kơ pong gai ngă kjăp phun, pơgang hŭi angin pưh bơrơbuh hĭ hăng hrĕ hñôl kơsu laih anun kruh nao adrăng pơdai pơgang rơ-ơ̆ kơ phun boh. Amăng đang lĕ, rơbêh 400 phun boh mit pơjeh phrâo mơboh lu pla plah wah amăng đang kơphê mơ̆ng sang anŏ Ksor Uyn, boh mit ñu boh laih, lăng pơprong đơ đơr hăng phun kram, đơr pha, pô ñu pơgang klă, tong ten biă mă, ƀu lui ôh boh mit ñu sô̆, hrŏ nao rai hŭi kman ƀong ƀă tơdruă.

Amăng mông dŏ pruih hmư̆ dơnai măi mơñi dik dăk kơdok kơdor, Ksor Uyn hok mơak ră ruai glăi kơ bruă ñu hrăm tui mơ̆ng arăng tơlơi bơwih ƀong huă tŭ yua hloh tui anai:

“Lơ̆m hyu mă bruă arăng ƀuh arăng mă bruă thâo biă, tơlơi hơdip gơñu đĭ, kâo amuaih biă hrăm hăng hla tui, anun kâo pla boh mit hrup anai. Kâo tơña arăng glăi ngă tui mơtam yơh. Bruă kâo ngă anai aka ƀu tŭ yua ôh, aka djơ̆ lơi. Thun hlâo, yua kman virus ngă aka hơmâo ƀong ôh, thun anai boh mit dŏ mơda đôč aka ƀu thâo lơi, čang rơmang pơ anăp amra tŭ yua hloh”.

Tui hăng ơi Phạm Đình Nghĩ, Khua git gai ping gah plơi Tung Đao, amăng plơi hơmâo 267 boh sang anŏ, lu kơ mơnuih ƀôn sang djuai ania Jrai. Tơdơi kơ hơdôm thun sư̆ rơbư̆ yua kơ phun tiu djai jing djuai phun pla lu laih anun tiu trun nua, mơnuih ƀôn sang hmao bơblih hĭ pla phun pla pơkŏn dơ̆ng kiăng rŭ glăi tơlơi bơwih ƀong huă.

Amăng bruă ngă hrom anun, lu mơnuih ping gah ngă hrŏm hăng ba jơlan hlâo. Rĭm ping gah dưi pơpha djru ba sa khul sang anŏ năng ai 30 boh sang anŏ, pơtô brơi mơnuih ƀôn sang čan prăk, hơduah ĕp anih pok pơhai hơbô̆ bruă pioh hrăm tui hăng rơnoh prăk tuh pơ alin djơ̆ hơdră. Ơi Phạm Đình Nghĩa brơi thâo, abih bang 9 čô mơnuih ping gah amăng grup ping gah hăng rĭm boh sang anŏ lêng kơ pơtong glăi gơñu jing mơnuih khom nao hrăm hlâo.

Pơ anih nao hrăm lăng hơbô̆ bruă arăng tŭ yua hloh, hyu ĕp lăng hmua đang mơnuih ngă hmua ba glăi boh tŭ yua hloh amăng tơring glông, amăng să pioh nao hrăm tui, hyu tơña hrăm tui mơ̆ng hơdôm anih sĭ mơdrô hơmâo kơmlai lu:

"Rĭm čô mơnuih ping gah wai lăng sa khul ngă hrŏm, sa anih anet, kơtưn ngă hiư̆m pă rĭm thun bơblih tơlơi thâo hluh hăng bruă mă mơ̆ng hơdôm sang anŏ mơnuih ƀôn sang gơñu wai lăng anun, boh nik ñu mơnuih ƀôn sang Jrai. Bơ Yuan lĕ, lu sang anŏ arăng mă bruă thâo laih, đĭ hloh kơ ta. Sa lĕ kơnang kơ ƀing anun djru pơtô ba, yua kơ ƀu hơmâo hơdră pơtô pơblang pơpă ôh tŭ yua hloh kơ bruă ngă ƀuh bruă mă ƀơi anăp mơta, hơmâo mơnuih pơtô ƀơi anăp mơta sit nik pioh hla tui.

Ta ngă hrŏm hăng mơnuih ƀôn sang nao pơ anun, brơi gơñu ĕp lăng, hrăm tui, tơña bla, laih anun pơčrâo brơi hơdră čan prăk, glăi ngă tui boh thâo ia rơgơi tơdruă…ngă tui anun lĕ tŭ yua biă mă”.

Tơdơi kơ 3 thun pơtrut bơblih phrâo bruă ngă hmua pla pơjing, hơdôm pơjeh djuai kơphê mơboh lu, pơjeh djuai phun boh troh sui thun…dưi ba pla ƀơi plơi Tung Đao, hăng rơbêh 60 hektar blung a hơmâo pĕ boh laih.

Bruă čem rông rơmô lĕ juăt laih hăng lu sang anŏ, anun hơmâo sang anŏ đơ đa rông truh hơdôm hơpluh drơi rơmô, rông hăng bruă čem rơ̆k pla amăng đang hmua, djuai pơjeh rơ̆k čem rơmô ƀong kiăng tañ prong, ƀu rông prưh phai lui kah hăng hlâo ôh.

Yua kơ anun, amăng plah rơwang mơ̆ng thun 2018-2020 tơnap biă mă, plơi Tung Đao ăt pơhrŏ mrô sang anŏ ƀun rin mơ̆ng 6,7% trun dŏ 5,5%. Rmah Khanh, khua plơi Tung Đao brơi thâo, ră anai amăng plơi ăt dŏ 16 boh sang anŏ ƀun rin, samơ̆ ăt hơmâo lu hơbô̆ bruă phrâo ngă hmua ba glăi boh tŭ yua yom, djơ̆ găl hăng hơdôm sang anŏ pok pơhai.

Grup ping gah hăng khua mua git gai plơi hơmâo pơtong rơđah, ăt krăo lăng djru ba mơnuih ƀôn sang tañ pơklaih mơ̆ng tơlơi ƀun rin.

"Kâo lĕ mơnuih ping gah, arăng jao wai lăng 30 boh sang anŏ Jrai. Pơ anai mơak mơ̆n lĕ hlâo adih pla tiu đĭ nua laih anun hơdôm thun giăm anai trun nua, kơnong kơphê nua hơđong ƀiă mơ̆n. Thun 2021 anai, čang rơmang ană plơi ngă tui hơdră bơwih ƀong huă djơ̆ tơlơi pơtô mơ̆ng kơnuk kơna kah hăng rông rơmô, thâo pla wai lăng đang kơphê laih anun thâo ngă hmua pơdai ia tŭ yua hloh. Thâo pơkrem, ngă tui hơdră dŏ dong ƀong huă tui adơi ayong Yuan bơwih ƀong huă thâo jŭ yap hăng tŭ yua lu ƀiă”.

Pơphun glăi bruă rông rơmô, pơtrut pla kơphê phrâo, laih anun bơblih pơjeh boh troh pla sui thun, mơnuih ƀôn sang Jrai pơ plơi Tung Đao, să Ia Dreng, tơring glông Čư̆ Pưh, Gia Lai hlăk ba glăi boh tŭ yua blung a ƀuh hơmâo sit nik. Hơdôm tơlơi truh juăt hơmâo lơ̆m ngă bruă hmua pla pơjing, ƀrơ ƀrư̆ dưi pơsir hĭ hăng hơdră pla pơjing djơ̆ rơ-ua lăp pran jua.

Hăng tơlơi tŭ ư sa pran jua amăng grup ping gah, khua mua amăng plơi pla, tơdơi kơ sa bơyan ngă hmua, plơi Tung Đao hơmâo dơ̆ng bơyan hmua pĕ boh troh jor, djru kơ ană plơi pla pơ anai tơlơi hơdip mơda hơđong tui.

Nay Jek: Pơblang