VOV4.Jarai - Phrâo anai, Ding jum khul ling tơhan hăng Ping gah tơring čar Đồng Nai gum hrom pơphun Bơkơtuai  bôh thâo phrâo “Khul ling tơhan ptlaih rơngai kual Dơnung Việt Nam bruă mă, bôh tŭ yua hăng tơlơi kiăng lăng nao gru grua”. Nao bơkơtuai hrom hmâo Trung tướng Nguyễn Tân Cương, Ding kơna Ping gah dêh čar, Kơ-iăng Khua Ding jum khul ling tơhan; Thượng tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Ding kơna Ping gah, Kơ-iăng Anom bruă kơđi čar Khul ling tơhan dêh čar Việt Nam; khua git gai Ping gah tơring čar, Jơnum min mơnuih ƀôn sang, Ƀirô git gai khul ling tơhan hăng lu grŭp gơnong bruă khul grŭp hơdôm bôh tơring čar, ƀôn prong kual Dơnung dêh čar.

Rơgao hăng anai 60 thun, ngă tui tơlơi pơsit mơng Ding jum kơđi čar, lơ 15/2/1961, ƀơi kual Đ (chiến khu Đ), Khul ling tơhan tlaih rơngai kual dơnung dêh čar Việt Nam dưi lăi pơtŏng pơdŏng hluai tui pơlir hơbit khul ling tơhan ƀơi anai hăng khul gum djru mơng kual Pơngô̆ dêh čar. Lom anun, bruă pơlir hơbit hơdôm khul ling tơhan tlaih rơngai kual Dơnung dêh čar lăi đĭ tơlơi kơjăp tui mơng khul ling tơhan ƀơi kual dơnung dêh čar hăng yak pơplih mơng bruă hơkrŭ hơdai nao tal phrâo – tal pơphun bruă hơkrŭ.

Khul ling tơhan tlaih rơngai kual Dơnung dêh čar Việt Nam lĕ sa črăn mơng Khul ling tơhan dêh čar Việt Nam, ƀơi anăp kơdŏng blah ƀơi kual Dơnung dêh čar, hluai tui tơlơi git gai pơƀut, pơlir hơbit djop bruă mơng Grŭp mă bruă Ping gah dêh čar hăng tơlơi črâo ba ha sa mơng Ding jum khul ling tơhan – Khua pơtrun bruă Khul ling tơhan Việt Nam, ƀơi anăp lĕ Anom phun kual Dơnung hăng Grŭp apăn bruă Khul ling tơhan gah Anom phun. Pơhiăp amăng mông bơkơtuai, Thượng tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Ding kơna Ping gah dêh čar, Kơ-iăng Khua Anom bruă kơđi čar Khul ling tơhan dêh čar Việt Nam pơblang rơđah tơlơi phun hmâo mơng Khul ling tơhan tlaih rơngai kual Dơnung dêh čar Việt Nam.

“Kiăng pơtrut bruă ngă hơkrŭ Việt Nam pơđĭ kyar khom ngă tui jơlan ngă hơkrŭ, anun lĕ pơphun kiăng hmâo mă gong gai gah tơngan mơnuih ƀôn sang. Tơgŭ hơkrŭ hăng jơlan gah pơkĕ hrom kơplah wah hrưn đĭ amăng bruă kơđi čar hăng bruă kơdŏng blah. Mơng tơlơi pơsit anun, Ping gah ta hmâo laih hơdră pơtrun gum hrom hăng tơlơi pơđĭ kyar pơdŏng khul apăn bruă kơđi čar khom tañ pơđĭ kyar khul ling tơhan ƀơi kual Dơnung. Mơng anun tơbiă rai Khul ling tơhan tlaih rơngai kual Dơnung Việt Nam”.

Rơdêh sar khul ling tơhan anăp nao Dinh Độc Lập  

Rơbêh kơ 90 mơta tơlơi gum pơblang mơng ƀing khua tơhan lĕ pô git gai, khua git gai hơđăp hơdôm bôh puih kơđông ling tơhan, ƀing kơsem min amăng hăng gah rơngiao kơ khul ling tơhan, hơdôm mơnuih lăng ƀuh gru grua mơ-ĭt truh mông Bơkơtuai hmâo ngă dơlăm hloh bruă mă, bôh tŭ yua mơng khul ling tơhan tlaih rơngai kual Dơnung dêh čar amăng sa rơwang gru grua yôm phăn mơng lŏn ia.

Hơdôm tơlơi lăi pơblang amăng mông bơkơtuai lăi rơđah: Yap mơng hrơi pơdŏng truh kơ pơđut bruă gru grua amăng lơ 7/7/1976, Khul ling tơhan tlaih rơngai kual Dơnung dêh čar Việt Nam hmâo ngă giong prong laih bruă mă mơ̆ Ping gah hăng Khul ling tơhan jao, blah rah ayăt, pơdŏng rah, pơđĭ kyar khul ling tơhan rah, mơng bruă blah prong gưl đại đội, tiểu đoàn truh khul ling tơhan gum hrom prong.

Khul ling tơhan tlaih rơngai kual Dơnung dêh čar hmâo ba glăi laih bôh than prong, čih djă pioh gru grua kah hăng: Ấp Bắc, Bình Giã, Đồng Xoài, Vạn Tường, Plây Me; blah prai dua bruă kơdŏng blah bơyan phang thun 1965-1966; 1966-1967, pơjing phun than yôm phăn kiăng Ding jum kơđi čar pơsit pok bruă Tơgŭ hơkrŭ abih bang Bơyan Bơnga Mậu Thân 1968, pơjing gru than mơng bruă blah ayăt, khom ngă Mi dô̆ ber ƀơi kơƀang bơkơtuai.

Khul ling tơhan tlaih rơngai kual Dơnung dêh čar hmâo blah prai laih khul ling tơhan Gian-xơn-xi-ty (Junction City) bă kơ tơlơi čang rơmang prong mơng Mi Ngụy, dưi tlaih rơngai prong amăng bruă blah thun 1972, djru yôm phăn  khom ngă Mi kĭ amăng Tơlơi pơkôl Paris, pơđut blah ngă, iâu glăi ling tơhan. Khul ling tơhan tlaih rơngai kual Dơnung dêh čar hmâo gum hrom laih tơhan plơi đơ đam dêh čar ba truh tlaih rơngai amăng Bruă tơgŭ hơkrŭ abih bang bơyan Bơnga 1975, tlaih rơngai kual Dơnung dêh čar, pơlir hơbit lŏn ia.

Bruă bơkơtuai hmâo ngă dơlăm hloh dong lu tơlơi, pơđut hơdôm tơlơi hrăm yôm phăn, tơlơi găn rơgao yôm phăn, črâo tơbiă hơdôm bôh than ba truh dưi pô mơng Khul ling tơhan tlaih rơngai kual Dơnung Việt Nam. Anai lĕ gru than kiăng hơdôm gưl, hơdôm gơnong bruă hơduah ĕp lăng, mă yua amăng bruă kơsem min, ba tơbiă jơlan gah pơdŏng Khul ling tơhan “Hơkrŭ, djơ̆ phiăn, hơdeč hmar, amăng ƀơ ƀrư̆ pơplih phrâo”, pơdŏng bruă pơgang lŏn ia abih bang mơnuih ƀôn sang kơjăp kơtang, djru  pơjing tơlơi rơnuk rơnua, hơđong kiăng pơdŏng hăng pơđĭ kyar lŏn ia amăng rơnuk phrâo. Thiếu tướng, Nai prin tha (Tiến sĩ) Nguyễn Hoàng Nhiên, Khua Anom gru grua Khul ling tơhan Việt Nam tŭ mă hơdôm tơlơi găn rơgao lom pơphun pơdŏng Khul ling tơhan tlaih rơngai kual Dơnung Việt Nam:

“Hmâo lu tơlơi găn rơgao, tơlơi kiăng hrăm tui prong lĕ pơphun hăng pơdŏng khul ling tơhan. Tơlơi kiăng hrăm mơ̆ ƀing ta hmâo mă tơbiă amăng bruă blah ayăt Mi tlaih rơngai lŏn ia, tui hluai kơ bôh nik pơđĭ kyar mơng bruă kơdŏng blah mơ̆ khul ling tơhan pơphun djơ̆. Hrơi anai, ƀing ta mă yua tơlơi hrăm anun kiăng pơdŏng khul ling tơhan hăng khul pơgang rơnuk rơnua”.

Anai lĕ tal blung a Bơkơtuai bôh thâo phrâo gưl Ding jum khul ling tơhan kơ akô̆ ñu Khul ling tơhan tlaih rơngai kual Dơnung Việt Nam dưi pơphun kiăng ngă rơđah tơlơi phun hmâo, lom kơdŏng blah ayăt, pơđĭ kyar hăng pơjing mơng Khul ling tơhan tlaih rơngai kual Dơnung Việt Nam, mơng anun, mă tŭ hơdôm tơlơi hrăm găn rơgao kiăng mă yua amăng bruă pơtô pơhrrăm, pơhrăm bruă blah mơng hơdôm bôh sang hră pơtô pơhrăm, ƀirô, puih kơđông amăng abih bang ling tơhan hăng abih bang mơnuih ƀôn sang. Hrom hăng anun, pơdah tơlơi hơdor tơngia dơlăm hăng hơdôm rơnuk mơnuih apăn bruă tơhan, ling tơhan hmâo khin hơtai pơsăn drơi yua kơ bruă blah ayăt tlaih rơngai djuai ania hăng pơgang lŏn ia. Đại tá Nguyễn Văn Sáu, Kơ-iăng Khua Anom gru grua ling tơhan Việt Nam brơi thâo:

“Bơkơtuai pơsit dong tơhnal, bôh tŭ yua prong prin mơng Khul ling tơhan tlaih rơngai kual Dơnung Việt Nam amăng bruă kơdŏng blah ayăt tlaih rơngai lŏn ia, hăng kơdŏng blah tlaih rơngai djuai ania, mơng anun mă tŭ tơlơi hrăm găn rơgao yôm phăn mă yua amăng pơdŏng khul ling tơhan, hơkrŭ đĭ kơtưn pran kơtang bruă pơgang lŏn ia abih bang mơnuih ƀôn sang hăng bruă pơdŏng lŏn ia Việt Nam djop mơnuih dưm kơnar. Djru lăi pơhing, pơtô pơhrăm truh mơnuih apăn bruă tơhan, ling tơhan hăng hơdôm gưl mơnuih ƀôn sang, pơđĭ tui tơlơi pơmin, pran jua ư-ang djuai ania, pơdŏng hơkrŭ pran đăo gơnang, ngă tui pran jua gum hrom hơbit hăng pran kơtang abih bang djuai ania amăng bruă pơdŏng hăng pơgang lŏn ia”./.

Siu H’ Prăk: Pô pơblang