Amăng hơdôm thun rơgao, hmâo laih lu bruă jơnum kơđi čar, mơnuih mơnam yôm phăn. Gong phun jua pơhiăp dêh čar Việt Nam hmâo ruah laih 10 bruă jơnum, tơlơi ƀuh rơđah hloh amăng lŏn ia ta thun 2022.

1. Bruă bơwih ƀong Việt Nam hơkrŭ glăi tañ, dŏng amăng ƀut dêh čar hmâo rơnoh đĭ kyar GDP dlông hloh

Yak rơgao lu tơlơi tơnap tap yua kơ klin Covid-19 hăng hơdôm tơlơi pơplih ƀơi rŏng lŏn tơnah, Việt Nam hmâo ngă truh kih laih, pơhlôm hơdôm tơhnal ba tơbiă, bruă jao pơgang pơgăn, wai lăng rah klin ruă, pơtrut rah bruă hơkrŭ glăi hăng pơđĭ kyar rah bruă bơwih ƀong – mơnuih mơnam, pơdŏng rah bruă bơwih ƀong rơngai, gơgrong pô nao hrom hăng gơgrong hlâo, mut hrom klă hăng jar kơmar dơlăm prong hăng ba glăi bôh tơhnal. Bruă bơwih ƀong prong phun ñu hơđong, nua gơnam tam dưi wai lăng, hơdôm anô̆ ngă dưm kơnar prong mơng bruă bơwih ƀong dưi pơhlôm amăng mông bưp lu tơlơi tơnap tap. Đĭ kyar GDP thun 2022 pơkă lăng hlâo hmâo 8,02%, rơnoh đĭ kyar dlông hloh amăng rơwang 2011-2022. GDP hơnong ñu sa kô̆ mơnuih thun 2022 tui nua mă yua ră anai him lăng hmâo 95,6 klăk prăk, dưm kơnar hăng 4.110 dolar Mi, đĭ 393 dolar Mi bơhmu hăng thun 2021. Mrô nua blơi yua (CPI) đĭ 3,15% bơhmu hăng thun 2021, djơ̆ hăng tơhnal Khua pơ ala mơnuih ƀôn sang dêh čar ta ba tơbiă. Nua gơnam phun đĭ hơnong ñu thun 2022 truh 2,59% bơhmu hăng thun 2021, ƀiă hloh rơnoh CPI hơnong ñu (đĭ 3,15%).

2- Hơdôm bruă yôm phăn hơmâo pơsit amra ngă gêh gal amăng pơđĭ kyar lŏn ia

Jơnum gơnong glông lok 5 hăng 6, tal XIII hơmâo pơsit lu boh tơhnal yôm phăn anun lĕ: Anăp nao dưm dăp man pơdong dêh čar rơwang thun 2021-2030 hăng anăp nao truh 2050; tŏ tui pơtrut kơtang tuh tia pơkra pơjing, pơplih phrâo hơdră git gai mơng Ping gah; pơjing hăng pơgiong kơnuk kơna tui phiah phiăn xã hội chủ nghĩa Việt Nam; hơdră bruă, tơlơi phiăn kơ lŏn mơnai; bruă ngă hmua, mơnuih ngă hmua, ƀon lan, bơwih ƀong huă tui khul grup; hrưn đĭ klă dong bruă mă mơng ƀing apăn bruă Ping gah amăng rơnuk phrâo …Ding jum kơđi čar ba tơbiă 6 tơlơi pơtrun kual pơđĭ kyar bơwih ƀong - mơnuih mơnam, pơhlôm pơgang rơnuk rơnua, hơđong truh thun 2030, anăp nao thun 2045, ba glăi tơlơi mut hrŏm amăng pơmĭn hăng bruă mă mơng Ping gah, abih bang mơnuih ƀon sang, khul ling tơhan. Hluai tui tơlơi anun, Khua pơ ala mơnuih ƀon sang dêh čar, Kơnuk kơna hơmâo ngă pơgiong abih hơdôm jơlan hơdră, akŏ bruă, tơlơi pơsit tong ten hăng pok pơhai sit nik mơtăm, pok rai tơlơi dưi pơđĭ kyar hơđong kjăp, djop mơta mơng lŏn ia pơ anăp hăng sui thun dong.

3. Bruă pơdŏng, pơkra Ping gah, pơgang pơgăn hưp ƀong kông ngăn, tơlơi ngă soh jai hrơi kơtang tui

Thun 2022, bruă hrưn đĭ kơdŏng pơgang hưp ƀong kông ngăn tơlơi ngă soh hmâo nao dơlăm, pơkĕ hrom kơjăp hăng pơdŏng, pơkra Ping gah, pơgăn anô̆ sat tui tơlơi pơmin bruă kơđi čar, pran jua, jơlan gah hơdip. Bruă pơdŏng Grŭp črâo ba pơgang pơgăn hưp ƀong kong ngăn tơlơi ngă soh ƀơi 63 bôh tơring čar, ƀôn prong yak blung a ba glăi bôh tơhnal. Bruă pơsir mơnuih apăn bruă, mơnuih ping gah ngă soh dưi pơphun kơđiăng, djơ̆ bôh than, dưm kơnar, djơ̆ tơlơi pơkă mơng Ping gah hăng tơlơi phiăn mơng Kơnuk kơna. Hơdôm ƀirô ƀom kiơng hmâo ƀom đĭ, pel ĕp giăm truh 2.500 mơta tơlơi ngă soh gah hưp ƀong kông ngăn, bơwih ƀong, bruă apăn, amăng anun hmâo lu bruă hưp ƀong kông ngăn, tơlơi ngă soh prong, glêh tơnap kah hăng: Kơđi tơlơi truh ƀơi Anom mă bruă Khua anih jưh (Ding jum pơtom hiăp); hơdôm kơđi tơlơi truh ƀơi Sang bruă Việt Á, Grŭp FLC, Tân Hoàng Minh, Sang bruă AIC; Grŭp Vạn Thịnh Phát… Bruă pơgang pơgăn hưp ƀong kông ngăn, ngă khưi khai, ngă soh gum hơgôp ngă hơkrŭ đĭ pran đăo gơnang mơnuih ƀôn sang, mơnuih apăn bruă, mơnuih ping gah amăng tơlơi git gai mơng Ping gah hăng kơnuk kơna.  

4- Pok pơhai lu bruă pơtom hiăp, đĭ tui kơdrưh ang mơng lŏn ia

Tal nao čuă sit nik dêh čar Khač mơng lơ 30/10 truh lơ 1/11 mơng Khua git gai Ping gah dêh čar ơi Nguyễn Phú Trọng lĕ jơnum yôm phăn, ba glăi boh tŭ yua djop mơta, pơgôp hơkrŭ glăi, pơđĭ kyar tơlơi rô nao rai Việt Nam-Khač. Hrŏm hăng anun lĕ hơdôm tal nao čuă gưl Kơnuk kơna pơ dêh čar Hàn Quốc, Indonesia mơng Khua mir sir ơi Nguyễn Xuân Phúc, tal nao čuă Mi, Hà Lan, Bỉ, Luxembourg mơng Khua dêh čar ơi Phạm Minh Chính, laih dong nao čuă Hungary, Angle, Australia, New Zealand, Philippines mơng Khua git gai pơ ala mơnuih ƀon sang dêh čar ơi Vương Đình Huệ. Việt Nam ăt mut hrŏm, hăng gơgrong amăng hơdôm mông jơnum pơƀut amăng kual hăng jar kmar anun lĕ: ASEAN, AIPA, APEC, sang gum hơbit djop dêh čar…Thun 2022 ăt pơđŏm glăi bruă pơphun truh kih thun gum pơgôp giang mah Việt Nam - Lao, Việt Nam - Kur. Việt Nam tŏ tui pơsit tong hơdră bruă pơtom hiăp pok prong, akŏ pơjing hăng pơhlôm rơnuk rơnua, hơđong kiăng pơđĭ kyar lŏn ia, ba glăi kơdrưh ang hăng pran đăo gơnang mơng lŏn ia.

5. Việt Nam dưi ruah mut amăng Khul wai lăng Tơlơi dưi ană mơnuih Sang gum hơbit djop dêh čar

 Lơ 11/10/2022, Việt Nam tal 2 dưi ruah mut amăng Khul wai lăng tơlơi dưi ană mơnuih Sang gum hơbit djop dêh car rơwang bruă 2023-2025, amăng mông jơnum mơng Khul pơ ala Sang gum hơbit djop dêh čar tal 77, pơphun ƀơi New York, dêh čar Mi hăng mrô hră plĕ lu hloh. Bôh tơhnal ruah khua lĕ tơlơi djă pioh mơng jar kơmar hăng hơdôm tơlơi pơkôl hăng tơlơi gir run kơtang tit mơng Việt Nam gah pơtrut hăng pơgang tơlơi dưi ană mơnuih. Hăng bruă gơgrong prong amăng Khul wai lăng tơlơi dưi ană mơnuih Sang gum hơbit djop dêh čar, Việt Nam amra hmâo tơhnal gum hơgôp amăng pơtrut abih bang hơdôm tơlơi dưi ană mơnuih hluai tui tơlơi djơ̆ rơ-oa, gum hrom hăng bơkơtuai, pơhlôm jai hrơi klă hloh tơlơi dưi mơng mơnuih ƀôn sang amăng abih bang bruă.

6- Pơphun truh kih Tal pơplông bơrơguăt drơi jăn kual Đông Nam Á tal 31 (SEA Games 31)

Hăng anăn pơphun “Yua sa kual Đông Nam Á kơtang ƀiă dong”, Việt Nam pơphun truh kih Tal pơplông bơrơguăt drơi jăn kual Đông Nam Á tal 31 (SEA Games 31) dong mơng lơ 12-23/5/2022. Găn rơgao 14 hrơi pơplông, grup bơrơguăt drơi jăn Việt Nam dưi mă 205 miđai ia mah, 125 miđai ia kông hăng 116 miđai ia prăk. Việt Nam dong tal sa amăng hơdôm grup nao pơplông hăng lu tơlơi dưi, pơhlôm brơi sa tal pơphun SEA Games bơkơnar, tơpă sit, pơdah pran kơtang amăng pơplông bơrơguăt drơi jăn, pran gum pơgôp amăng kual ASEAN. Việt Nam pơđŏm glăi lu rup rap hiam mơng sa boh dêh čar ding kơna ASEAN jê̆ giăm, thâo čơkă tuai, hơmâo pơgiong bruă hơkrŭ glăi hăng glăk pơđĭ kyar lŏn ia kơtang hloh.

7. Bruă ngăn drăp, lŏn sang … hmâo lu tơlơi pơplih ƀu hơđong, kiăng pơtlaih tañ

Thun 2022 lăng ƀuh tơlơi pơplih kơtang mơng hơdôm anih anom sĭ mơdrô kah hăng lŏn sang, hră sĭ pơkrem prăk anom bơwih ƀong, hră prăk, ia xăng ia jâo… Bruă blơi sĭ hră prăk đĭ trun ƀu hơđong, đĭ lu biă mă amăng hơdôm blan akô̆ thun hăng trun nua na nao amăng hơdôm blan rơnuč thun. Yua bơdjơ̆ nao mơng bruă sĭ mơdrô ƀơi rŏng lŏn tơnah, nua ia xăng ia jâo amăng dêh čar đĭ lu, hrom hăng anun lĕ tơlơi tơ̆i đưn mrô gơnam ngă lu anih anom sĭ ia xăng ia jâo khom krư̆ bah amăng ƀudah pok sĭ khŏng khŏt. Tơlơi anai sa črăn yua pran pơsit pơsir hơdôm tơlơi akă gal, tơlơi dô̆ đôm sui thun mơng bruă bơwih ƀong sĭ mơdrô ƀơi sa dua bôh anom bơwih ƀong prong, laih anun ba tơbiă tơlơi đing nao hlâo khom pơsir khut khăt hloh, pơđut hĭ amăng thun 2023. 

8. Bruă kơƀah ia jrao, gơnam gah ia jrao ngă tơnap tap brơi bruă khăm pơjrao

Hơdôm boh sang ia jrao amăng đơ đam dêh čar glăk kơƀah ia jrao, gơnam măi mok gah ia jrao sui hrơi laih yua lu tơlơi ba truh, amăng anun hơdôm tơlơi gun găn amăng hơdô hră pơ-ar bơdjơ̆ nao bruă blơi gơnam, tuh pơ alin pơkra jrao, gơnam gah ia jrao ba truh kơ tơlơi pơmĭn, bruă mă phara. Tơlơi anai hơmâo bơbeč sat nao bruă khăm pơjrao, bơdjơ̆ nao hơdôm bruă ngă bơkơnar hăng djru brơi mơnuih mơnam. Anai lĕ sa bruă đing nao git gai pơsir mơng Kơnuk kơna, Ding jum ia jrao hăng djop ding jum bruă mă, gơnong bruă bơdjơ̆ nao.

9. Pơdŏng bruă yôm mơng lŏn ia, bruă bôh thâo, bruă sang anô̆ hăng anô̆ pơkă klă mơng ană mơnuih Việt Nam amăng rơnuk anai

Lăng glăi bôh tơhnal sa thun ngă tui Klah čun mơng Khua git gai Ping gah dêh čar ta ơi Nguyễn Phú Trọng amăng mông Jơnum bôh thâo đơ đam dêh čar ta pok pơhai ngă tui Tơlơi pơtrun pơsit Jơnum prong tal 13 mơng Ping gah, lơ 29/11, ƀơi Hà Nội hmâo pơphun bruă Bơkơtuai bôh thâo phrâo lŏn ia “Nua yôm lŏn ia, nua yôm bôh thâo, nua yôm sang anô̆ hăng anô̆ pơkă klă mơng ană mơnuih Việt Nam amăng rơnuk anai”; Lơ 17/12 ƀơi Bắc Ninh pơphun Bơkơtuai Bôh thâo 2022 hăng anăn ñu “Tơlơi pơkă, hơdră bruă hăng ngăn rơnoh kơ pơđĭ kyar bôh thâo”. Hơdôm bruă bơkơtuai anai pơphun tơdơi kơ 1 thun Jơnum bôh thâo đơ đam dêh čar brơi ƀuh tơlơi đing nao mơng Ping gah, Kơnuk kơna hăng abih bang mơnuih mơnam amăng bruă pran pơsit pơdŏng sa bôh thâo Việt Nam pơplih phrâo, djă jă gru grua bôh thâo djuai ania, kiăng bôh thâo sit nik jing pran jua amăng lăm, phun akha pran jua hăng jing pran pơtrut pơđĭ kyar mơng lŏn ia tui pran jua pơtrun pơsit Jơnum prong Ping gah đơ đam dêh čar tal 13.

10. Pơtrut kơtang amăng pơplih boh thâo phrâo dêh čar

Lơ 22/4/2022, Khua dêh čar hơmâo ba tơbiă tơlơi pơtrun mrô 505 mơng Kơnuk kơna mă lơ 10/10 rĭm thun lĕ hrơi pơplih mă yua boh thâo phrâo dêh čar. Thun 2022 lĕ thun hơmâo lu boh tŭ yua prong prin amăng pơjing Kơnuk kơna mrô, bơwih ƀong mrô, mơnuih mơnam mă yua boh thâo phrâo hăng điện tử. Pơplih mă yua boh thâo phrâo mă yua amăng abih bang mơnuih, djop mơta tơlơi, hăng hơmâo tơlơi mut hrŏm mơng djop ding jum, gơnong bruă, gong gai ƀon lan. Tơlơi pơtrun gơnong glông 6 sit nik lăng bruă mă yua boh thâo phrâo lĕ hơdră pơđĭ kyar phrâo kơtang hloh, djru pơtrut tañ, pơhlôm ƀiă hrơi amăng tuh tia pơkra pơjing, pơplih phrâo lŏn ia.

Kual Dap kơdư pơplih phrâo

Ea Súp lĕ tơring glông giăm guai amăng tơring čar Dak Lak, ataih mơng plơi prong Buôn Ma Thuột giăm 85 km. Amăng 5 thun laih rơgao, tơring glông Ea Súp hơmâo tuh pơ alin man pơdong 80 ring bruă ƀơi 9 boh să hăng abih tih mrô prăk tuh pơ alin lĕ rơbêh 91 klai prăk. Laih dong, tơring glông hơmâo đing nao djru man pơdong phrâo hăng pơkra ming 637 boh sang hăng abih tih rơbêh 20 klai prăk. Amăng tơring glông hơmâo giăm 20.000 boh sang anŏ ƀun rin, sang anŏ giăm ƀun rin dưi čan prăk kiăng tuh pơ alin bơwih ƀong sĭ mơdrô tŭ yua hloh. Ơi Y Mlai Ƀuôn Yă, dŏ ƀơi ƀuôn Ea Súp, tơring kual Ea Súp brơi thâo, hrŏm hăng tuh pơ alin pơđĭ kyar bơwih ƀong huă, neh met wa đing nao mơn kơ bruă djă pioh gru grua djuai ania pô.

“Bơni biă mă kơ Ping gah hăng Kơnuk kơna, bơni kơ ƀing khua plơi abih pran jua čung ba ƀing hlăk ai ƀing gơmơi djă pioh gru grua djuai ania, pơđĭ kyar bơwih ƀong huă, pơhrăm nao rai, tơlơi hơdip pơđĭ kyar hăng hơmâo pran gum pơgôp tơdruă. Amăng thun phrâo kâo čang rơmang neh met wa hơmâo tơlơi hơdip trơi pơđao, yâo mơ-ak, ană bă hrăm hră truh anih, ƀing tha rơma rơgơi kơhnâo amra pơtô hrăm hrơi ană tơčô amăng bruă djă pioh gru grua djuai ania Êđê”.

Ơi Y Mlúi (djuai ania Jarai), mơnuih arăng đăo gơnang amăng plơi Weh, să Hà Bầu, tơring glông Đăk Đoa, tơring čar Gia Lai brơi thâo: Thun 2022, neh met wa hur har pran jua yua tơlơi bơwih ƀong huă-mơnuih mơnam dưi pơwŏt glăi tui hwođăp. Neh met wa hơđong pran jua bơwih ƀong, sĭ mơdrô. Lu sang anŏ hơmâo man pơdong sang prong rơhaih.

“Truh ră anai neh met wa hok mơ-ak biă mă yua bruă bơwih ƀong ngă đang hmua hơđong yơh. Neh met wa đing nao ngă đang hmua, pơđĭ kyar bơwih ƀong huă hăng hơđong tơlơi hơdip. Lu sang anŏ man pơdong sang phrâo prong rơhaih. Hơdôm hơdră bruă mơng Ping gah, Kơnuk kơna ba tơbiă hơmâo mơnuih ƀon sang ngă tui; neh met wa hur har hok mơ-ak biă mă. Sang anŏ gơmơi ăt hơđong mơn, thun anai kơphê pĕ hmâo hmăi laih dong sĭ hơmâo nua, rơnoh pơhrui amăng ha thun mă bruă ngă kơ abih bang mơnuih hok mơ-ak”.

Ƀon U2, tơring kual Ea T’ling, tơring glông Čư̆ Jut, tơring čar Dak Nông. Ră anai amăng plơi hơmâo rơbêh 320 boh sang anŏ hăng giăm 1.600 čô mơnuih, amăng anun djuai ania M’nông rơbêh 25%. Tơlơi hơdip amăng plơi pla gơnang nao bruă ngă hmua pla pơjing kơphê, tiu, boh ñông, hăng phun pla pơkŏn laih dong rông mơnŭ bip, un rơmô. Ơi Y Ghông - tha plơi ƀon U2 lĕ tơhan djru hơkrŭ hơđăp, ñu brơi thâo:

“Hlâo kơ hrơi pơklaih rơngai, tơlơi hơdip kơ mơnuih djuai ania M’nông dŏ tơnap tap biă mă, kơƀah djop mơta. Ră anai hơmâo Ping gah, Kơnuk kơna đing nao. amăng ƀon U neh met wa hơdip jơnap ƀiă yơh, dŏ aset sang anŏ ƀun rin. Kơnong ƀing alah mă bruă đôč dŏ rin rơpa. Ră anai bruă mă ƀu kơƀah ôh, pla tiu, kơphê, boh ñông, hơbơi plum, rơtă…pơhrui na nao amăng ha thun huăi ngă rơmon rơpa dong tah. Kar hăng sang anŏ gơmơi ngă hmua pơdai thun anai pơhrui mơng 70-80 kơsăk, djop asơi huă mơn”.