Tơlơi pơhing hrơi anai, ƀing ta hmư̆ hrom hơdôm tơlơi mưn ƀuh mơng neh wa ƀơi djop plơi pla Dăp Kơdư kơ hơdôm pơplih phrâo mơng plơi pla hăng djă pioh tơlơi čang rơmang amăng thun 2023 brơi kơ sang anô̆ hăng plơi pla:

 Thun 2022, mah aka ƀu ngă djơ̆ tơhnal pơkă samơ̆ găn rơgao lu tơlơi tơnap tap, lông lăng hnong pơđĭ kyar bơwih ƀong huă, rơnoh pơhrui glăi mơ̆ng tơring čar Kon Tum ăt dưi ngă djop 9,5% pơkă hăng thun 2021. Rơnoh pơhrui glăi abih tih pơkă dưm dưm sa čô mơnuih mă bruă amăng sa thun truh 47 klăk prăk, đĭ tui truh 52 klăk prăk. Prăk duh jia kơ kơnuk kơna truh 4000 klai, dưi ngă djop rơnoh jao blung a. Amăng thun, tơring čar Kon Tum pơhưč hơmâo 19 kơčăo bruă tuh pơ alin hăng rơnoh prăk truh 1.600 klai prăk. Yap truh abih thun 2022, hơmâo 43 boh să dưi ngă djơ̆ tơhnal pơkă plơi pla phrâo. Hrom hăng tơlơi bơwih ƀong huă mơnuih mơnam pơđĭ kyar, tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang, boh nik ñu mơnuih ƀôn sang djuai ƀiă dưi pơblih pơđĭ tui. Tha plơi ơi A Trêu, 80 thun laih, plơi Đak Chờ, să Ngọc Tụ, tơring glông Đak Tô hok mơak lăi:

“Thun 2022, kâo hok mơak yua plơi Đak Chờ, să Ngọc tụ, tơring glông Đak Tô jai hrơi pơđĭ kyar bơwih ƀong huă, hơdôm phun kơsu, kơphê, phun bơr, đang hơbơi ƀlang, hmua pơdai lêng kơ tŭ yua soh....Mah kơphê thun anai nua ƀu yôm đơi ôh, kơnong 8.300 prăk đôč sa kg mơtah samơ̆ hăng kơtăk kơsu lĕ rơnoh yôm hloh, mơnuih ƀôn sang mơak biă mă. Ră anai, mơnuih ƀôn sang hlăk hur har dưm hơbâo pruai kmơ̆k kơ phun pla kiăng kơñ pơgi anai mơboh lu hloh. Thun phrâo anai, mơnuih ƀôn sang gir run kiăng kơphê, kơsu, phun bơr hơmâo pơhrui glăi lu, bơwih ƀong huă pơđĭ kyar, tơlơi hơdip mơda trơi pơđao, sang anŏ hok mơak plơi pla rơnuk rơnua”.

Mơnuih ƀôn sang ƀơi 8 bôh plơi gah să kual mrô 3 Kon Chêng (Kông Chêng), tơring glông Mang Yang, tơring čar Gialai, hăng 92% lĕ neh wa djuai ania Bahnar čơkă thun phrâo 2023 hăng tơlơi mơ-ak mơng tơlơi pơplih abih bang. Dưi hmâo tơlơi lăng ba tuh pơplai mơng Ping gah, Kơnuk kơna hrom hăng tơlơi hrưn đĭ mă bruă, bơwih ƀong huă mơng mơnuih ƀôn sang, tơlơi hơdip mơng neh wa Bahnar ƀơi anai pơplih klă laih wot pran jua, gơnam tam. Apui lơtrik, jơlan nao rai, sang hră, sang ia jrao dưi tuh pơplai pơdŏng klă hiam, agaih hơdjă, abih bang hơdôm bôh sang anô̆ hmâo laih apui lơtrik pơčang rơđah, lu sang anô̆ hmâo blơi prăp rơdêh thek, rơdêh thut, tivi… Biă ñu lĕ, mơng bruă thâo ngă hmua kơdư, klâ̆o amăng tơjŭ, pla, ră anai neh wa Kông Chiêng thâo rông hlô hăng pla phun pla yua bơwih ƀong hmâo nua yôm. Lăng ƀuh tơlơi pơplih phrâo ƀơi plơi pla, ơi Diol, mơnuih ƀôn sang să Kông Chêng pơtŏng sit:

  “Ră anai să Kông Chêng ƀing gơmơi hmâo pơplih lu laih, gơnang kơ Ping gah, Kơnuk kơna lăng ba git gai, tuh pơplai pơdŏng pơkra jơlan nao rai, sang hră, sang ia jrao djoh djel, ră anai nao rai gêh gal, ƀô̆ mơta plơi pla pơplih klă hiam. Gah bruă pơđĭ kyar bơwih ƀong lĕ dưi hmâo Kơnuk kơna pơtô brơi kơ neh wa hơdră ngă phrâo, neh wa ăt hrưn đĭ mơn amăng bruă mă, hlâo adih kơnong kơ thâo ngă hmua pơdai, ră anai thâo pla kơ phê, tiu, laih anun kơ su, bôh kruăi hrĕ… anun prăk pơhrui glăi hơđong hloh. Neh wa pơsit pran hrŏ trun rin rơpa, hrưn đĭ. Bơni kơ Kơnuk kơna hmâo lăng ba tuh pơplai djop mơta kơ ană plơi”.

động, trước đây chỉ biết trồng lúa thì nay đã biết trồng cà phê, hồ tiêu, rồi cao su, chanh dây... nên thu nhập ổn hơn. Bà con quyết tâm xóa đói, giảm nghèo, vươn lên. Cảm ơn Nhà nước đã quan tâm đầu tư mọi mặt cho dân làng.”

Sang bruă ngă ƀong hrom ngă hmua să Čư̆ Dliê Mnông, tơring glông Čư̆ Mgar tơring čar Dak Lak jing sa amăng hơdôm sang bruă ngă ƀong hrom pla kơphê ba yua hơdră sĭ mơdrô bơkơnar blung a ƀơi Việt Nam, keh prăk ngă hrom mơ̆ng Sang bruă ngă ƀong hrom să Čư̆ Dliê Mnông hơmâo ba yua djơ̆ hơdôm thun rơgao, ba glăi boh tŭ yua ƀu kơnong kơ ƀing ngă ding kơna sang bruă đôč ôh, wơ̆t hăng amăng plơi pla. Ƀuh rơđah, Keh prăk mơ̆ng sang bruă anai djru man pơdong sang hră gưl muai Búp Sen Hồng hăng 2 boh anih hrăm hiam klă ƀơi ƀôn Đrao, să Čư̆ Dliê Mnông. Rơbêh 60 čô ană amôn hrăm pơ anai biă mă ñu abih bang ană amôn lêng kơ mơnuih ƀôn sang djuai ƀiă Êđê soh. Ayong Y Mer Niê, pô sem lăng bruă mă mơ̆ng anom bruă ngă ƀong hrom đang hmua Công Bằng  Čư̆ Dliê Mnông, tơring glông Čư̆ Mgar, tơring čar Dak Lak brơi thâo:

“Anom ngă ƀong hrom mơ̆ng gơmơi sĭ gơnam kơ dêh čar tač rơngiao. Amăng hơdôm thun 2018, 2019, gơmơi sĭ mơdrô lu biă mă. Yua kơ anun, rơnoh pơhrui glăi lu mơ̆n, gơmơi ngă bruă hăng djru ba mơnuih ƀôn sang tơnap tap pơdong sang, djru pơkra jơlan nao rai. Amăng thun phrâo gơmơi čang rơmang kơphê ăt rơnoh 40 rơbâo prăk sa kg, kiăng mơnuih ƀôn sang hơmâo prăk wai lăng klă đang kơphê gơñu. Kơphê trun nua dơ̆ng lĕ, mơnuih ƀôn sang rơngôt yơh, yua nua kmơ̆k hơbâo pruai, ia săng đĭ soh.  Mơnuih ƀôn lup biă mă. Djop mơta tuh pơ alin ƀu hơmâo kơmlai kơ ta ôh”.

 Ƀôn Bu Dak, să Thuận An, tơring glông Dak Mil, tơring čar Daknông ră anai hmâo rơbêh kơ 315 bôh sang anô̆, hăng năng ai ñu 1.500 čô mơnuih, abih bang kah hăng djuai ania Bơnông lu hloh. Hơdôm thun rơgao, Ping gah hăng Kơnuk kơna hmâo tuh pơplai kơ anom mă yua, djru neh wa pơđĭ kyar bơwih ƀong huă. Hrom hăng jơlan nao rai, ƀơi anai dô̆ dưi tuh pơplai klơi pơkra hnoh ia, djru pơjeh pla, hlô rông. Hrom hăng pơđĭ kyar bơwih bong mơng phun kơ phê hăng pơdai hmua ia, djuai ania Bơnông ƀơi anai dô̆ djă pioh bruă rơngaih mơñam băn ao, laih anun djă pioh rah gru grua bôh thâo đưm, hmâo dong prăk pơhrui glăi. Ơi Y Băm -–Mơnuih ping gah, mơnuih apăn bruă pơdơi lơtret ƀơi Bu Dak brơi thâo, tơdơi kơ klin ruă Covid-19 dưi wai lăng abih bang, neh wa tañ laih hơkrŭ glăi bruă bơwih ƀong huă, pơđĭ kyar bơwih ƀong sĭ mơdrô.

 “Tơdơi kơ 2 thun Covid-19 hmâo găn rơgao, neh wa ăt hmâo hơkrŭ glăi laih bruă bơwih ƀong huă, pran jua mơ-ak klă. Djop mơta ƀơi plơi pla ƀing gơmơi leng kơ pơwot glăi hơđong laih, neh wa gun pran ngă đang hmua. Kah hăng sang anô̆ kâo, rơngiao kơ pla kơ phê lĕ prăk pơhrui glăi rim hrơi ăt lĕ sĭ hơdôm gơnam rơngaih mơñăm mơng bơnai hăng ană đah kơmơi kâo, amăng hơdôm thun Covid-19 ƀu hmâo hlơi lăi lui hlâo, gơnam mơñam rai ƀu hmâo mơnuih blơi. Ră anai ană bơnai kâo hơneč mă rơngaih mơñam hrơi mlăm kiăng hmao tui hră pơkôl sĭ gơnam, arăng rơkâo blơi lu biă”.

Ƀơi Phi Liêng, sa boh să kual ataih, gah tơring glông Dam Rông, Lâm Đồng hơmâo rơbêh 65% mrô mơnuih ƀôn sang djuai ania K’Ho, tơdơi kơ klin Covid 19 dưi pơgăn ƀiă, Ping gah să Phi Liêng hơmâo hră pơtrun kơ bruă pla phun kơbuă rông hlăt suai mrai amăng kual mơnuih ƀôn sang djuai ƀiă. Mơ̆ng anun, hơdră rông hlăt suai mrai, pla phun kơbuă dưi pơlar tui lu. Mông sĭ hruh bia hlăt đĭ lĕ sa kg mơ̆ng 210 rơbâo -220 rơbâo prăk, lu sang anŏ pơhrui glăi rĭm wŏt mă hruh hlăt sĭ truh 10 klăk prăk. Yă K’Lip –Kơ-iăng Khua git gai ping gah să Phi Liêng, tơring glông Dam Rông brơi thâo, truh thun 2023, ăt pơtrut pla phun kơbuă rông hlăt suai mrai amăng kual mơnuih ƀôn sang djuai ƀiă dŏ.

“Tơlơi pơđĭ kyar pla phun boh kơbuă rông hlăt suai mrai kơnang kơ rơnoh prăk djru čan hăng sang anŏ mơnuih ƀôn sang ĕp mă pioh tuh pơ alin kơ bruă mă. Thun phrâo anai, gơmơi ăt pơtô lăi mơnuih ƀôn sang, jak iâu pok prong bruă pla phun boh kơbuă rông hlăt suai mrai. Dua lĕ pơtrut pơsur mơnuih ƀôn sang pla plah wah âwng đang boh čroh pơkŏn hăng rông hlô mơnong amăng đang kiăng hơmâo pơhrui lu ƀiă đah mơ̆ng dưi lui ƀiă bruă ngă hơđăp dơnong pla kơphê ƀu tŭ yua đơi ôh amăng kual. Ƀu kơnong ngă tui hơdră rông hlăt suai mrai đôč ôh dŏ jak iâu mơnuih ƀôn sang rông mơnong ƀiă blan, pioh tuh pơ alin phun pla sui thun laih anun pla rah pơdai kơtor, hơbơi pơtơi, rơtă rơbai”.

Ơi Yât, Khua Grŭp hyu mă bruă jơnum min djop djuai ania mơnuih mơnam plơi Tuơh Ktu, să Glar, tơring glông Đăk Đoa, tơring čar Gialai lĕ brơi thâo, amăng plơi hmâo 150 bôh sang anô̆, 1331 čô mơnuih hăng abih bang lĕ djuai ania Bahnar. Truh akô̆ thun 2023, plơi dô̆ 15 bôh sang anô̆ ƀun rin hăng ƀun rin ƀơƀiă. Amăng hơdôm hrơi rơgao, klin Covid-19 ngă tơnap, tui anun mơn dong mơng akô̆ thun 2022, neh wa amăng plơi hmâo gir run hrưn đĭ pơđĭ kyar bơwih ƀong tơdơi kơ klin Covid-19. Rơngiao kơ anun, hơdôm hơdră bruă sit nik mơng Ping gah, Kơnuk kơna, tơlơi gum djru mơng gong gai plơi pla hmao tlôn truh hăng neh wa amăng plơi anun mơnuih ƀon sang hmâo yak rơgao laih rơwang tơnap tap pioh hrưn đĭ.

"Tơdơi kơ klin Covid neh wa mă bruă bơwih ƀong huă gêh gal hloh, dưi hmâo Ping gah, Kơnuk kơna lăng ba git gai, djru ba anun mă bruă ba glăi bôh tơhnal prong, ba glăi tơlơi trơi pơđao, yâu mơ-ak. Neh wa lăng djơ̆ pran biă lom mrô mơnuih ƀun rin tơnap tap ƀu dô̆ lu dong tah, lu mơnuih, lu sang anô̆ hmâo pơđĭ kyar bơwih ƀong sang anô̆, hmâo tơlơi hơdip mơda jơnam. Tơdah bơhmu hăng hlao adih lĕ pha ra biă, ră anai abih bang sang anô̆ leng kơ hmâo rơdêh thut nao rai, rơdêh thek pioh yua kơ bruă đang hmua, ngă kơ phê, ngă hmua pơdai… tum pơƀut glăi abih bang mơng bruă rông un mơnŭ, pla kơ phê, ngă hmua pơdai lĕ pơhrui hmâo lu biă, tơlơi hơdip mơda hơđong biă, ƀu bơngot kơ rin rơpa dong tah…”.

Mơnuih djuai ania Sedang dŏ ƀơi să Văn  Lem, tơring glông Đak Tô, tơring čar Kon Tum ăt hơmâo tŭ mă lu boh tơhnal amăng bruă hmua pla pơjing, čem rông hlô mơnong pơđĭ kyar sang anŏ. Hrom hăng wai lăng klă đơ đam hmua ia 2 bơyan kiăng djop braih pơdai, mơnong ƀong huă, mơnuih ƀôn sang gir run wai lăng đơ đam đang kơphê, đang hơbơi ƀlang hăng phun jrao akha kyâo. Rơngiao kơ anun, ngă tui jơlan hơdră pla kyâo glai, mơnuih ƀôn sang amăng să hơmâo pla lu phun kyâo ngă tơ-ui prong biă mă amăng đơ đam lŏn hong rŏng kơdư kla lu thun hăng anai hrom hăng bruă ngă hmua ƀơi lŏn tơba. Pơplông pơđĭ kyar ngă hmua, čem rông mơnong mơ̆ng sang anŏ mơnuih ƀôn sang djuai ania Sedang ƀơi să Văm Lem hơmâo akŏ bruă pioh pơđĭ kyar kiăng pơđĭ tui rơnoh pơhrui glăi amăng tơlơi hơdip mơda. Ayong A Khúc, plơi Te Rông, să Văn Lem, tơring glông Đak Tô lăi nao kơ bruă pơđĭ kyar sang anŏ, laih dơ̆ng đăo kơnang nao amăng thun 2030 amra pơhrui mă lu mơta boh tơhnal hiam klă hloh.

“Sang anŏ gơmơi pla tơbâo, phun kyâo bạch đàn, phun kyâo dổi hăng čem rông un bui djuai  hơđăp. Thun hlâo sang anŏ gơmơi koh tơbâo hăng sĭ sa hlông un  sang anŏ rông. Thun phrâo kâo čang rơmang kơnuk kơna đing rai dơ̆ng bruă djru blơi tơbâo hăng kyâo bạch đàn mơ̆ng mơnuih ƀôn sang pla kiăng mơnuih ƀôn sang hơmâo prăk yua amăng sang anŏ, hơmâo prăk tuh pơalin kơ ană bă nao hrăm hră tŭ yua. Kâo ăt čang  rơmang amăng thun phrâo, kơnuk kơna gleng nao lu hloh hơdră pla hăng pơgang đang tơbâo, phun kyâo bạch đàn, phun dổi pioh pơđĭ kyar bơwih ƀong huă sang anŏ, đah mơ̆ng hơmâo tơlơi hơdip mơda hơđong”.     

Hăng čơđai sang hră anih 12A2, Sang hră đom lom djop djuai ania ƀiă tơring glông Tu Mơ Rông, tơring čar Komtum, hăng adơi A Bliêm, ƀơi plơi Đăk Song, să Tê Xăng, tơring glông Tu Mơ Rông, tơring čar Kontum thun phrâo 2023 hmâo lu tơlơi pha ra. Hmư̆ tơlơi amĭ ama, nai pơtô amăng 12 thun rơgao A Bilêm triăng hrăm hră biă. Mông wăn, ăt kah hăng ƀing čơđai Hơdang pơkon A Bliêm djru sang anô̆ mơng bruă rơmet agaih sang dô̆, truh hơdôm bruă rơnang ƀơi đang ƀudah ƀơi hmua ia. A Bliêm pơsit pran hrăm abih anih 12 hăng amra hrăm dlông hloh dong pioh hmâo bôh thâo djru amĭ ama, djru djuai ania Hơdang pơđĭ kyar bơwih ƀong pơđĭ tui tơlơi hơdip mơda. Amăng hơdôm hrơi akô̆ thun phrâo 2023 mơtăm, mơ-ak Tết hăng sang anô̆, A Bliêm ăt hơneč mă mơn mông hrăm glăi hră, hơduah ĕp lăng hơdôm bôh sang hră gưl dlông mơ̆ ñu pơmin či rơkâo mut hrăm. Thun 2023 A Bliêm brơi thâo:

 Amăng thun 2023, kâo amra gir run hrăm rơgơi, hmâo bôh than klă, gir run hrăm kiăng pơplông amă ƀăng gưl 3 hmâo lu puang. Kâo čang rơmang neh wa amăng plơi pla truh thun phrâo kiăng khăp hăng gum hrom hơbit, hmâo lu tơlơi suaih pral hăng bưp lu tơlơi tơphă. Neh wa hăng ƀing hlăk ai amăng plơi gir run tŭ mă, hrăm tui lu tơlơi klă, tơlơi phrâo kiăng hmâo bôh thâo lu, thâo ngă đang hmua, bơwih ƀong huă ba glăi bôh tơhnal prong, pơđĭ kyar bơwih ƀong sang anô̆. Truh thun phrâo, kâo rơkâo hơ-ư̆č hmưi abih bang djop mơnuih amăng đơ đam dêh čar Việt Nam suaih pral, trơi pơđao, yâu mơ-ak, hmâo lu bôh than klă amăng hrăm hră, mă bruă hăng truh kih amăng tơlơi hơdip mơda”.