Tơdơi kơ 7 thun ngă bruă, kơčăo bruă hơmâo ba glăi lu boh tŭ yua, djru pơplih phrâo bruă pơđĭ kyar bơwih ƀong huă mơnuih mơnam tơring čar Dak Lăk lăi hơjăn hăng kual Dap Kơdư lăi hrŏm. khă hnun, amăng hơdôm blan giăm anai, anom bruă bưp lu tơlơi aka ƀu thâo pơsir amăng bruă mă lŏn čuk pơkra, tap năng amuñ pơdơi bruă sang măi pơkra pơsơi pơsă.

Bơyan phang jing bơyan klơi mă boh pơtâo bô xit samơ̆ mông anai sang măi Alumin Nhân Cơ (ƀơi Dak R’lấp, Dak Nông) amuñ pơdơi bruă biă yua ƀu kơƀah anih klơi mă, bu hơmâo luh dor lŏn hlŭ hơƀak. Ơi Nguyễn Bá Phong, Khua kông ti Ñôm Dak Nông - TKV brơi thâo, bruă mă lŏn pioh čuk pơkra gun hĭ ƀơi djŏp bruă mă, mơng bruă klơi boh pơtâo truh pơ hơdôm kual glăk pơkra dơnao mrô 3 pioh lŏn hlŭ mriah hăng dơnao mrô 2 pioh lŏn pluk hơƀak tơdơi kơ rao boh pơtâo. Anih mă boh pơtâo mriah mơng thun 2020-2022 mah hơmâo brơi  prăk kơ mơnuih ƀon sang mơng 2 thun hlâo laih samơ̆ truh ră anai ăt dŏ giăm 17 ha mơng rơbêh 20 boh sang anŏ aka ƀu jao glăi lŏn tơnah. Lơ̆m anun, kual mă bôxit thun 2023-2024 prong năng ai 180ha ăt aka ƀu hơmâo hră pơ-ar brơi prăk duh lŏn, djru brơi, pơdong plơi phrâo aka ƀu hơmâo ngă ôh. Tơlơi kiăng ngă ječ ră anai lĕ hơmâo lŏn pơkra dơnao pioh lŏn pluk mrô 2, tơdah ƀu giong amăng blan 4 pơ anăp, sang măi pơkra pơsơi pơsă anai amra pơdơi bruă mơtăm yơh:

“Hơmâo 64 boh sang anŏ ƀơi đơ đam pioh pơkra sang măi lĕ dŏ hơmâo 30 boh sang dong, amăng anun hơmâo 7 boh sang anŏ amăng anih pơkra dơnao ia aka ƀu mă prăk duh lŏn. Truh mông anai tui hăng anom bruă pơđĭ kyar mrô lŏn pơđom lui mơng tơring glông hơmâo lăi pơthâo čuk pơkra lŏn tal 3 laih. Kiăng dưi pơkra gơnam lĕ khŏm hơmâo dơnao pioh lŏn hlŭ, bơ dơnao ia anai tui hăng tơlơi pơkă hlâo blan 4 pơ anăo anai khŏm hơmâo mă yua laih. Tơdah ƀu dưi pơkra ôh dơnao pioh lŏn hlŭ tui anun ƀu thâo ba hyu lŏn hơƀak pơ pă ôh, jing sang măi pơkra pơsơi pơsă ăt ƀu dưi pơkra gơnam mơn”.

Anih hơmâo tơlơi gun hloh amăng bruă čuk pơkra lŏn mă bôxit ƀơi Dak Nông ră anai lĕ să Nghĩa Thắng, tơring glông Dak R’lấp. Khua Jơnum min mơnuih ƀon sang să, ơi Đoàn Huy Cường brơi thâo, hơdôm thun hlâo adih, bruă anai amuñ biă yua prăk duh lŏn tơnah lu hloh pơhmu hăng nua pơkă. Khă hnun, amăng 2 thun hăng anai, lŏn đĭ nua ngă nua lŏn kiăng duh ƀu anăm hơmâo dong tah, anun jing bruă duh lŏn, čuk pơkra lŏn bưp lu tơlơi tơnap biă:

“Lŏn mơng hlâo adih prăk duh lŏn pơmă, anun dưi blơi glăi lŏn dong, prăk rơbêh arăng dưi ngă sang, blơi rơdêh, blơi gơnam amăng sang anŏ. Bơ ră anai ñu phara laih, tui phrâo tom brơi tom adih anai, hơmâo sang anŏ đa lŏn ñu prong 1 ha, hơmâo arăng duh 1 klai hơdôm đôč, nao blơi lŏn pơkŏn ƀu hơmâo dong tah tui lŏn hơđăp, tui anun yơh ană plơi ƀu tŭ”.

Ƀơi anăp hơdôm tơlơi hơmâo ba tơbiă ƀơi kual pơkra alumin, blan 10/2022, Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring čar Dak Nông hơmâo tơlơi pơtrun mrô 1644 akŏ pơdong Grup pơsir hơdôm tơlơi tơnap, tơlơi gun amăng hrơi mông ngă bruă mơng Kông ti Ñôm Dak Nông - TKV. Jơnum min khua pơ ala mơnuih ƀon sang tơring čar Dak Nông ƀơi mông jơnum pơčrông sai bruă rơnuč thun 2022 hơmâo pơsit jơlan hơdră tuh pơ plai 6 kual pơdong plơi phrâo ƀơi tơring glông Dak R’lấp. Hơdôm anom bruă bơdjơ̆ nao hrŏm hăng gong gai, anom apăn bruă anai khŏm hyu lăi pơthâo, iâu pơthưr mơnuih ƀon sang brơi lŏn tơnah pioh mă bôxit, laih dong rơkâo kiăng hơmâo tơlơi djru klă hloh kơ mơnuih ƀon sang. Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring čar Dak Nông git gai Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring glông Dak R’lấp lăng glăi, dưm dăp, pơdong plơi phrâo brơi hơdôm boh sang anŏ dưi nao dŏ, pơkra brơi sang dŏ jăng jai, sang dŏ apah jăng jai kiăng ană plơi brơi lŏn. Hăng hơdôm boh sang hơmâo mă prăk djŏp laih, iâu pơthưr mơ̆ ƀu gưt jao glăi lŏn, tơring glông ngă glăi hră pơ-ar, pơgô̆ ƀing gơñu khŏm jao glăi lŏn. Kơ bruă mrô lŏn bơwih brơi bruă mă yua bôxit thun 2023-2024, ơi Nguyễn Quang Tứ, Khua Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring glông Dak R’lấp brơi thâo: 

“240 boh sang anŏ anai tơring glông him lăng amra ngă năng ai 2 tal, đoi đŏm ñu amăng tal 3 lĕ hơdôm boh sang anŏ tơnap hloh. Tal 1 tơring glông jŭ yap hăng kông ti lĕ kiăng duh lŏn brơi hlâo kơ 37 boh sang anŏ, aka ƀu tek nao ôh 40 boh sang anŏ kiăng nao dŏ pơ plơi phrâo, tui anun hơmâo laih 32 ha lŏn pioh ngă bruă. Kơ hrơi mông, tui hăng akŏ bruă lĕ lơ 31/3/2023 amra pơsit brơi kơčăo bruă brơi prăk lŏn kơ mơnuih ƀon sang đah mơng hơmâo lŏn ngă bruă.

Sit pô ñu nao lăng hăng git gai mông ngă bruă ƀơi kông ti Ñôm Dak Nông - TKV, ơi Lê Trọng Yên, Kơ-iăng khua Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring čar Dak Nông git gai hơdôm anom bruă khŏm ngă bruă khut khăt, ngă bruă ječ pơsir brơi hơdôm tơlơi dŏ đom amăng bruă mă bôxit pơkra alumin Nhân Cơ.

“Pơhlôm ngă dưm kơnar, klă hiam tơlơi dưi mơng kơnuk kơna, mơnuih ƀon sang hăng anom bơwih ƀong, khua hơdôm anom bruă khŏm ngă hrŏm, gơgrong bruă ƀơi anăp Ping gah tơring čar, ƀơi anăp Jơnum min mơnuih ƀon sang tơring čar tơdah ƀu dưi ngă bruă. Laih anun khŏm ngă hrŏm kơjăp hăng gong gai plơi pla, anom bruă kơđi čar hăng kông  ti ñôm či pơsir hĭ hơdôm tơlơi dŏ gun”.

Kơčăo bruă pơkra alumin Nhân Cơ (ƀơi tơring glông Dak R’lấp, Dak Nông) hơmâo mrô dưi pơkra rai 650.000 tơn alumin amăng 1 thun. Hơmâo ngă giong mơng thun 2017, ƀu kơnong pơgôp prăk kơ tơring čar Dak Nông giăm 400 klai rim thun đôč ôh mơ̆, kơčăo bruă anai ăt djru pơđĭ kyar tơlơi bơwih ƀong mơnuih mơnam kơtang biă. Mơng bruă anai, sa kual pơkra ñôm hơmâo akŏ pơjing, hăng sang măi điện phân ñôm glăk hơmâo man pơkra, 2 kual pơkra gơnam glăk hơmâo ngă. Hơmâo tơlơi gêh gal prong mơng kông ngăn boh pơtâo bôxit, mơng tơlơi hơmâo ngă mơng alumin Nhân Cơ, Dak Nông pơsit tơlơi kiăng ngă hlâo pioh pơđĭ kyar bruă anai jing gong tơmeh phun, man pơdong tơring čar jing kual pơkra ñôm kơmăng prong hloh mơng lŏn ia ta. Khă hnun hai, ƀơi anăp tơlơi tơnap tap ră anai ƀơi sang măi Nhân Cơ, khŏm kiăng gong gai tơring čar Dak Nông tañ pơsir brơi klă, bĕ hĭ tơlơi gun, pơgăn đĭ kyar bruă pơkra gơnam hăng măi mok phun mơng tơring čar./.