Tuai čuă ngui ƀơi Việt Nam hok mơ-ak hăng đing nao biă mă hơdôm tour bơwih brơi tuai čuă ngui hyu pel ĕp hăng kơčong čư̆, hăng hơdôm gơnam thâo pơčeh phrâo hăng djop mơta kiăng kơ hyu lăng. Sa čô tuai brơi thâo:

“Glăi pơ anai hơmâo lu tơlơi ngui ngor anun lĕ nao čeo song nan, trah jal mă akan, trăm bơnal, mơñam abăn ao, hyu čuă ngui amăng plơi pla hăng tơnă hơbai hơdôm añăm ƀong ƀơi ƀon lan. Kâo hor biă mă.

Tuai čuă ngui ƀơi Việt Nam juăt hyu ngui amăng lŏn ia tơdơi klin Covid-19 pơgang hĭ, bruă hyu ngui pơ tač rơngai glăk hơdư̆ ƀiă, yua nua pơmă, klin kman ăt dŏ lar hyu mơn. Tơlơi anai brơi ƀuh amăng thun 2022, bruă bơwih brơi tuai čuă ngui amăng dêh čar dik dak mơn. Yua prăk duh gap ƀrô, gơnam djop mơta, huăi hŭi ƀă klin kman, laih dong mơnuih ƀon sang ăt dŏ hŭi tơdơi kơ sui hrơi pơčlah mơnuih mơnam, yua anun ruah hyu čuă ngui amăng lŏn ia lĕ gêh gal hloh. Gơnong bruă tuai čuă ngui Việt Nam ba tơbiă hơnong pơkă amăng thun 2022 čơkă 65 klăk čô mơnuih, hơmâo 60 klăk čô mơnuih amăng lŏn ia hăng 5 klăk čô mơnuih amăng jar kmar. Truh ră anai, mrô tuai čuă ngui amăng lŏn ia tañ ƀiă hơnong pơkă, rơgao hăng hơnong pơkă, hăng rơbêh 101 klăk čô, đĭ rơbêh 1,5 wŏt pơhmu hăng tơlơi pơkă ba tơbiă. Ơi Nguyễn Quý Phương - Khua anom bruă bơwih brơi tuai - anom bruă tuai čuă ngui brơi thâo:

“Hơmâo lu anom bơwih brơi tuai čuă ngui laih dong hơdôm sang jưh tuai ăt brơi thâo glêh tơnap biă mă yua mă bruă na nao lơ̆m tuai čuă ngui glăk lu tui. Yua anun yơh kiăng pơsir hơdôm bruă anai, rơngiao kơ bruă hrưn đĭ klă dong mơnuih mă bruă, ƀing gơmơi ăt pơsit tong, sa lĕ pơhrơ̆i sui ƀiă bơyan čuă ngui lơm hơmâo lu tuai, dua lĕ 1 thun ƀing gơnam kơtưn dong ƀiă biă mă ñu 2 bơyan hyu čuă ngui amăng lŏn ia”.

Mah bruă bơwih brơi tuai čuă ngui amăng lŏn ia hơmâo lu tơlơi dưi hăng jing sa amăng hơdôm boh dêh čar blung a amăng kual Đông Nam Á pok glăi tơdơi kơ abih klin Covid-19 samơ̆ Việt Nam hơmâo mrô hơkrŭ mơng gơnong bruă tuai čuă ngui aset hloh pơhmu hăng hơdôm boh dêh čar amăng kual. 18,1% lĕ mrô aset hloh pơhmu hăng mrô hơkrŭ glăi amăng bơwih brơi tuai čuă ngui  dưm dưm 26 truh 31% ƀơi hơdôm boh dêh čar amăng kual anun lĕ Thái Lan, Singapore, Malaysia. Mrô tuai čuă ngui mơng jar kmar rai pơ Việt Nam amăng thun anai dưm dưm 3 klăk 500 rơbâo čô, dưm dưm 70% pơhmu hăng mrô pơkă ba tơbiă. Sa, dua boh dêh čar juăt rai čuă ngui lu pơ Việt Nam anun lĕ Khač aka ƀu pok bah amăng jang, laih dong kơđi čar, tơnap bơwih ƀong huă lĕ hơdôm tơlơi ngă kơ mơnuih mơng kual Mi kô̆ rai čuă ngui aset tui. Samơ̆, lu tơlơi gun găn ngă tuai čuă ngui mơng tač rơngiao aset tui ăt lĕ yua mơng hơdôm anih anom, ngă ba truh tơlơi anai. Lu tuai mơng tač rơngiao rai pơ Việt Nam jăm ƀuah bruă ngă visa, hăng bruă ngă hră pơ-ar tơnap đơi, ƀu tơpă sit ngă ƀing gơmơi bưp glêh tơnap. Amai Sandra, 26thun, mơnuih ƀon sang Thụy Sĩ brơi thâo: Ñu ƀuh glêh tơnap biă mă amăng bruă ĕp web sit nik mơng Kơnuk kơna kiăng rơkâo apply visa brơi kơ amuñ ƀiă. Bruă ngă visa mrô dŏ glăi ƀiă hrơi đơi, tơnap ƀiă mă kiăng dŏ glăi sui pơ Việt Nam yua kơ gun găn amăng bruă ngă hră pơ-ar.

Bruă ngă hră pơ-ar mut nao rai dêh čar Việt Nam ngă pơgăn tuai mut nao rai. Tơlơi anai ngă bơngŏt kơ tuai mơng tač rơngia. Yă Đào Thị Nga - Khua anom bruă bơwih ƀong sĭ mơdrô sang jưh tuai Little Charm Hanoi Hostel brơi thâo:

“Bruă blung a, lĕ tơlơi tơña hrŏm mơng hơdôm rơbâo čô tuai rai pơ Việt Nam tơdơi kơ klin Covid-19 pơgang hĭ, anun lĕ glêh tơnap amăng bruă ngă visa kiăng dŏ glăi sui ƀiă pơhmu hăng visa mơ̆ ƀing gơñu ngă brơi lĕ 15 hrơi. Tơdah tuai kiăng dŏ glăi sui dong, ƀing gơñu khŏm tơbiă mơng Việt Nam, por nao sa boh dêh čar pơkŏn hlâo kơ pơwŏt glăi Việt Nam. Tơlơi anai glêh glar biă mă brơi kơ tuai čuă ngui, ngă kơ ƀing gơñu rơngiă lu prăk kak đuăi nao đuăi rai, hrơi mông pơdơi pran, hyu čuă ngui ƀu pơhlôm na nao, tơlơi anai ngă ƀu mơ-ak ôh”.

Ră anai, Thái Lan lui ngă visa brơi kơ tuai mơng 65 boh dêh čar, hăng dưi dŏ glăi 30 truh pơ 45 hrơi, đah truh pơ 90 hrơi hăng dưi mut nao rai lu wŏt. Lơ̆m anun, truh ră anai, Việt Nam ăt lui visa brơi kơnong 24 boh dêh čar, hăng hrơi mông dŏ glăi lĕ 15 hrơi hăng mut nao rai ha wŏt đôč. Samơ̆, tui ƀing rơgơi kơhnâo gah bruă tuai čuă ngui, brơi thâo tơdah pơplih kơ bruă ngă hră pơ-ar mut nao rai ăt aka ƀu djop lơi. Kiăng lăng tong ten abih bang, hơmâo bruă bruă pôr pơhing, lăi pơthâo, pơgiăng hyu tuai, ba hyu ngui, anih dŏ, bơwih bơwing kah hăng mơnuih mă bruă. Kiăng pơsir hĭ tơlơi gun găn, tơnap tap amăng bruă pok bah amăng čơkă tuai mơng jar kmar, ơi Nguyễn Công Hoan - Khua anom bruă pôr pơhing hăng mă yua boh thâo phrâo - Khul pơlir hơbit bơwih brơi tuai čuă ngui Việt Nam rơkâo sa, dua hơdră pơsir:

“Ră anai, blung a, ƀing ta kiăng kơ pơhưč lu dêh čar mut rai ngui, anăm đing nao hơdôm dêh čar tui sô hơđăp mơ̆ kiăng pok prong anih anom bơwih bơwang, anai lĕ hơdôm boh dêh čar bơwih ƀong huă hơđong, prăk duh lơ̆m hyu čuă ngui lu. Tal dua lĕ bruă ngă visa. Yua tơdah pơsit tong hơdôm anih rai čuă ngui mơ̆ ƀu pơsur tuai rai čuă ngui Việt Nam ăt ƀu dưi hlơi”.

Amăng thun 2023, Việt Nam ba tơbiă hơnong pơkă čơkă 10 klăk čô tuai mơng tač rơngiao. Kiăng dưi ngă tui hơnong pơkă anai, ƀing ta kiăng pơsir hĭ hơdôm tơlơi gun găn amăng bruă čơkă tuai. Laih dong, kiăng hơmâo akŏ bruă tong ten mơng pơkra pơjing gơnam tam, lăi pơthâo hơdôm hơdră tum pơƀut, sit biă ñu pơssir hĭ bruă ngă visa. Bruă pơsir tơnap tap, tŭ mă tơlơi dưi hăng pơđĭ kyar bơwih brơi tuai čuă ngui mơng tač rơngiao hăng tuai čuă ngui amăng lŏn ia amra pơgôp pơtrut pơđĭ kyar, hrưn đĭ bơkơtưn mơng tuai čuă ngui Việt Nam./.