Lăp  pơ-ư ang sa čô mơnuih ping gha ƀơi Gia Lai arăng iâu anăn plơi
Thứ tư, 13:57, 05/02/2025 Hoàng Qui/Nay Jek pơblang Hoàng Qui/Nay Jek pơblang
VOV4.Jarai-Ƀơi ƀôn Ama Yai (Ama Giai), să Đất Bằng. tơring glông Krông Pa, Gia Lai, hơmâo anăn plơi ƀu kơnong kiăng hơdor kơ ơi Kpă Y Thia đôč ôh, dŏ djă anăn juăt iâu ama Yai, pô akŏ pơjing rai plơi, klơi pin ia. Giăm mơkrah sa rơnuk thun laih rơgao, sang anŏ ñu jing ba gru hlâo hiam klă pơčrang bơngač kơ lu mơnuih ping gah hăng ană plơi pla, djru pran jua akŏ pơdong plơi pla.

 Ƀôn Ama Yai, să Đất Bằng, tơring glông Krông Pa ră anai pơblih phrâo lu biă mă, hơdôm lu arăt jơlan amăng plơi dơnar, hiam rơgoh. Mơnuih ƀôn sang pơ anai, pơ ư ang biă mă kơ ama Yai, sa čô mơnuih ping gah tong ten, pô akŏ pơdong rai plơi pla anai. Anun lĕ ơi Kpă Y Thia, thun tơkeng 1933, djuai ania Čăm Hruai, jak iâu ană plơi pla pơdong plơi phrâo dŏ hơđong dong kơjăp tơdơi kơ lŏn ia pơklaih rơngai, pơjing anih anai mơ̆ng 6 boh akŏ sang blung a jing sa boh plơi jơngum ƀơi tơring glông Krông Pa. Hơdôm tơlơi pơphô brơi, akŏ pơdong mơ̆ng ñu pô git gai, mơnuih ƀôn sang hơdor pioh, anun hlong iâu plơi phrâo hăng anăn iâu kơ ñu ama Yai laih anun lu drai ia, bơnư̆ pơkong ia ăt ia iâu anăn drai ia ama Yai, bơnư̆ ama Yai soh, wơ̆t ia hnoh aka ƀu hơmâo anăn hlong pơ anăn hnoh ia ama Yai mơ̆n.

Ama Yai hơmâo rah pơjeh tơlơi pơmin, bruă hơkrŭ amăng sang anŏ truh pơ plơi pla. Sang anŏ ñu hơmâo 7 čô mơnuih ping gah. Ơi Bă Văn Hơm, 75 thun, hăn rơkơi ană tơlŭi ama Yai, ngă khua git gai ping gah blung ƀôn ama Yai thun 2006 ruai glăi:

“Mơ̆ng hrơi čih hră mut ping gah kâo hơmâo pơsit laih tơlơi pơmin, pran jua. Thun 1975 lŏn ia rơngai laih sang anŏ dŏ ƀlaih pơ čư̆ čan adih, pơ anih ngă hơkrŭ, kâo glăi jak sang anŏ, amĭ ama dŏ pơ yŭ anai. Kâo ƀu pơmin nao kơ prăk kăk ôh, đăo hăng kiăo tui ping gah ngă bruă tơl pran jua tuč rơnuč kah lui, dŏ čăng pioh, dŏ găng añrăng lĕ ăt kiăo tui ping gah, yua tơlơi ƀuăn ta kiăng ngă tui anun baih”.

Grup ping gah ƀôn ama Yai hlăk blung a hơmâo 9 čô mơnuih ping gah đôč, pơđĭ tui lu truh 26 čô mơnuih ping gah ră anai. Ơi La O Khởi, hăn, rơkơi ană kơčua ama Yai, sang anŏ bơwih ƀong huă đĭ hloh amăng plơi. Sang anŏ ơi Khởi, tŭ ư jao kơ kơnuk kơna mă glăi 2,2 hektar lŏn pioh pơdong plơi phrâo, gơñu ba gru ngă hlâo, kiăng djru hrŏm ană plơi pla, djru ba 62 boh sang anŏ hơđong tơlơi hơdip mơda. Ơi La O Khởi brơi thâo:

“Pran jua mơ̆ng sa čô mơnuih ping gah lĕ khom ba gru hlâo, ngă bruă hiam mơ̆ng sang anŏ truh amăng plơi pla, ala ƀôn. Ta ƀuh ană plơi dŏ tơnap tap ƀun rin, hơgĕt anŏ kơƀah ta djru ba anŏ anun, djru ba arăng lĕ, tơdah ta ƀu hơmâo gơnam ta djru ba hăng tơlơi pơhiăp ta, pơtô ba tơlơi bơwih ƀong huă, ngă hiưm pă pơđĭ kyar sang anŏ. Amăng sang anŏ lĕ ta ngă hiư̆m rơnôm tơdruă, mơak hlak ƀu lui hơmâo tơlơi taih amang tơdruă huăi ngă soh glăi tơlơi phiăn kơnuk kơna”.

Tơlơi pơblih phrâo amăng plơi Ama Yai hrơi anai hơmâo hĭ tơlơi djru pơgôp pran jua mơ̆ng djop gưl amăng sang anŏ Ama Yai soh. Gơñu yơh jing gru  hiam kơ pran jua thâo khăp kơ lŏn ia, tơlơi pơmin bruă hơkrŭ čung ba ƀing hlăk ai mơnuih ping gah ƀơi plơi pla hla tui. Mơnuih ping gah, La O Thị Hoa ră ruai:

“Jing mơnuih dŏ hlăk ai, drơi jăn kâo gir run na nao kiăng dưi mut ping gah. Amăng tơlơi hơdip mơda tơlơi dŏ dong ƀong huă khom ngă djơ̆ tơlơi pơtrun mơ̆ng kơnuk kơna, jơlan hơdră mơ̆ng ping gah. Rơnuk ƀing gơmơi khom đăo kơnang tong ten kơ tơlơi bơngač mơ̆ng ping gah hăng jơlan hơdră mơ̆ng oiw yă anong wa nao hlâo ruah laih".

Ayong La O Á, Khua git gai ping gah ngă rah khua plơi Ama Yai, să Đất Bằng, brơi thâo: Ƀôn Ama Yai ră anai hơmâo 184 boh sang anŏ hăng 752 čô mơnuih, abih bang lĕ djuai ania Chăm Hruai. Ama Yai pô mơtam yơh akŏ pơdong rai plơi pla hăng pơtrut bruă pơđĭ kyar plơi pla ataih hloh mơ̆ng să Đất Bằng.

“Gru hiam mơ̆ng ơi Kpă Y Thia lĕ sa tơlơi hing ăng hăng grup ping gah plơi kiăng mơnuih ping gah amăng plơi hrăm tui, kơtưn hloh, gir run mă bruă kiăng hơmâo tơlơi pơmin dŏ dong ƀong huă kiăo tui ping gah, ană bă tơdơi anai ăt hnun mơ̆n. Hăng ơi Kpă Y Thia, ta lăng kơ ñu anun kah hăng gru pơtrut pran jua tơlơi gir run mă bruă kiăng ngă hiư̆m pă tơdơi anau dưi ngă hrup bruă ñu tom ngă laih, sa čô mơnuih tŭ yua mơ̆ng bruă hơkrŭ truh ră anai lăp hrăm hăng hla tui”.

Lăi nao kơ ơi Kpă Y Thia, yă Cao Thị Viễn Phương, Khua git gai ping gah să Đất Bằng, tơring glông Krông Pa brơi thâo, anai lĕ pô hơmâo pơgôp pran jua lu biă mă amăng bruă pơđĭ kyar bơwih ƀong huă mơnuih mơnam ƀôn Ama Yai lăi pha hăng să Đất Bằng hnun mơ̆n, amăng rơnuk pơblih phrâo anai.

“Sang anŏ ơi Kpă Y Thia lĕ sa amăng hơdôm sang anŏ ngă bruă hơkrŭ, ñu hok mơak dưi tŭ mă hră pơ anăn 60 thun mơnuih ping gah. Hơdôm čô amăng sang anŏ lêng kơ mơnuih ba gru hlâo soh hur har amăng bruă mă djru ană plơi pla amăng plơi. Mah thun tha laih, pran jua pơai buai samơ̆ ơi Kpă Y Thia ăt ba gru hlâo ngă bruă jak iâu ană plơi pla pơđĭ kyar bơwih ƀong huă, lui rơmŏn kŏn rin laih anun hur har amăng bruă mơnuih mơnam”.

Bơyan phang bơnga anai krep 95 thun laih akŏ pơdong hăng pơđĭ kyar mơ̆ng ping gah ta. Hơdôm ƀing ba gru hlâo kah hăng ơi Kpă Y Thia jing a gru hiam pioh hla tui akŏ pơdong bruă ping gah amăng mơnuih ƀôn sang, jing tơdrông tua pơtruh nao rai plah wah ană plơi hăng ping gah, kiăng abih bang gum pơgôp hrŏm hơbit pran jua man pơdong plơi pla kual lŏn ataih yaih tơring čar Gia Lai dưi pơđĭ kyar.

 

 

Hoàng Qui/Nay Jek pơblang

Viết bình luận

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC