Tàm uă sàh tiah bơnơm càr Quảng Ngãi, plai màk gam gơgơs săc rwah bơh uă hìu làng bol dê tàm bơtàu tơngguh lơh sa. Tơnơ̆ pơgăp 4, 5 nhai tam, tờm plai màk sơnđờm gơ ai sa, cèng wơl priă lơh geh tàm tơngai lơyah đau sơl. Tàm sàh Ia Chim, broă lơh tơrlòng lài lơh bal lơh sa đah làng bol mờ mpồl lơh sa kă bro gam pờ gơlik gùng lơh sa pa, rơhời tam gơl bơta gĭt wă mờ broă lơh sa bơh làng bol dê.

Rlau dùl nam mŭt bal tàm Jơnum lơh broă bal tam chi sa plai Plei Sar, bi Y Loát, ơm tàm thôn Plei Sar, sàh Ia Chim bal mờ ală cau tàm jơnum lơh broă bal neh tam gơl bơh lơh sa dềt rah rài tus pơgồp bal lơh sa jăt broă rơndăp lơh bal. Ală hìu làng bol ai mpồl lơh sa kă bro in apah ù, mơkung tus bal tam, sơngka sền gàr sươn tờm plai màk mờ gơgơs là cau lơh phan tàm do. Bi Y Loát, thôn Plei Sar, sàh Ia Chim pà gĭt, kơnờm broă lơh do dong bi geh broă lơh sùm, priă lơh geh sùm bơh 6 tus 7 tơlak đong pah nhai.

“Lài do, he lơh dềt rah rài den tàng làng bol gŏ ờ geh cồng nha. Tŭ do, lơh bal wơl nàng tam tờm plai màk, he gŏ geh cồng nha rlau, geh uă broă lơh mờ kơ̆ kơl jăp rlau. Priă lơh geh pah ngai kung geh đau sơl, kờp bal bơh 6 tus 7 tơlak đong”.

Bơh mùl màl do, gơnoar ătbồ sàh Ia Chim gam pơgồp bal mờ mpồl lơh sa kă bro kờp sền wơl bă ù, pơlam gùng tiah tam mờ jà làng bol tus bal lơh bal lơh sa. Tŭ do jơh gùt sàh geh pơgăp 50 lồ plai màk, digơlan tơngguh tus 70 lồ tàm tơngai tus. Bal mờ tờm plai màk, sàh kung pơlam gùng bơtàu tơngguh tai tờm prìt sơkò, rơhời gơgơs tiah tam phan rơ̆ ru drơng lơh sa mờ măy mŏk lơh gơlik phan.

Ồng Ka Rô Chinh, Phó Chủ tịch Anih duh broă Làng bol sàh Ia Chim, càr Quảng Ngãi pà gĭt, broă rề ơnàng bă ù geh kờp dŭ jăt tàm bơta geh ù tiah, jơnau tơl pràn sơngka sền gàr mờ cồng nha lơh sa bơh tơl tờm chi tam dê.

“Anih duh broă Đơng lam Đảng sàh Ia Chim neh geh jơnau lơh nền tàm pơrjum bè bơtàu tơngguh broă lơh sa sươn sre măy mŏk pa, tơrgùm tàm ală chi tam tờm nàng bơtàu tơngguh lơh sa. Sàh Ia Chim geh uă bơta ƀươn bè ù tiah trồ tiah nàng bơtàu tơngguh ală tờm chi jŏ nam bè kau su, kơphe mờ chi sa plai. Tŭ do, sàh geh pơgăp 50 lồ plai màk, tơngai tus, bă ù tam plai màk digơlan gơguh tus 70 lồ. Ƀòn lơgar pơgồp bal mờ Kông ty Lơh gơlik phan lơh geh bơh sươn sre Sao Mai pơlam gùng tiah tam plai màk, prìt sơkò gơdờp, lơh geh phan ngui lơh phan ai hìu măy in”.

Ờ mìng tàm Ia Chim lơm, uă ƀòn lơgar tiah bơnơm càr Quảng Ngãi bè Măng Đen, Ya Ly, Sơn Tây Thượng kung gam gơgơs ală tiah tam gơ jăt bal mờ lơh bal tăc bro phan bơna. Jơh gùt càr Quảng Ngãi tŭ do geh pơgăp 1 rbô lồ plai màk, geh bơtàu tơngguh jăt uă broă lơh bè tam mìng gơ lơm tàm ù lơh sa ờ huan geh cồng nha halà tam bơrlŭ bal tàm ală sươn chi jŏ nam. Cồng nha lơh geh kờp bal geh bơh 45 tus 50 tấn dùl lồ.

Bơcri priă lơh hìu măy lơh gơlik phan geh sền là pràn gơn kơnờm kwơmàng chồl pràn bơtàu tơngguh gah phan plai màk tàm Quảng Ngãi. Kông ty Pơgồp bal priă Lơh gơlik phan lơh geh bơh sươn sre Sao Mai neh bơ̆t bơtàu hìu măy tàm bă ù ơnàng 5 lồ, pràn bơceh lơh 10 rbô tấn phan pah nam, ndrờm mờ jơnau kờñ pơgăp 75 rbô tấn phan ngui lơh phan. Ală phan bơna lơh geh tờm bè dà păt kơ̆t, plai chi ơn mrềt. Mpồl lơh sa kă bro kung kơlôi sơnơng bơtàu tơngguh tai ală phan bơna ơlak plai chi, phan ngui lơh sơnơm mờ lơh gơlik chi sơntìl mờ măy mŏk bơkiar mô.

Ồng Phan Văn Hồng, Kwang Lam bồ Anih lơh sa sươn dờng lơh gơlik, Kông ty Bơcri priă bal Lơh gơlik phan lơh geh bơh sươn sre Sao Mai pà gĭt: Tàm nam 2026, mpồl lơh sa kă bro neh bơ̆t bơtàu tiah tam phan lơh bal rlau 580 lồ, geh plai màk mờ prìt sơkò, mờ pơgăp 120 anih tờm tơrgùm blơi, mpồl lơh broă bal mờ hìu làng bol tus bal. Tus tŭ do, mpồl lơh broă neh blơi pơgăp 22 rbô tấn plai màk, tơm priă ai cau tam in rlau 280 tơmàn đong. Bulah bè hơ̆, khà phan ngui lơh phan do rơ̆p mìng pa lơh geh pơgăp 30% pràn lơh gơlik bơh hìu măy dê. Kal ke dờng ngan tŭ do là ală phan ngui lơh phan ờ hềt kơ̆ kơl jăp. Bă ù tam gam rah rài, broă lơh sa bơh tơl hìu dê lơh dềt mờ rah rài lơm, lơh gơbàn kal ke tàm sok sền bơta niam, lam tơnhàu mờ jun pơndiang. Tàm tŭ hơ̆, hìu măy kờñ tiah tăc phan sùm, ndrờm bal bè bơta niam nàng gàr sùm broă lơh sa. Ồng Phan Văn Hồng, pà gĭt tai:

“Bơta gơkòl tŭ do ờ gơ ơm tai tàm măy mŏk lơh gơlik phan mờ gơ ơm tàm broă tăc phan ngui lơh phan. Nam 2026, hìu măy tơrgùm blơi pơgăp 22 rbô tấn plai màk, rơ̆p pa lơh geh pơgăp 30% pràn lơh broă lơm. Tiah tam phan gam lơh dềt rah rài lơm, den tàng kal ke ngan sok sền bơta niam, tàm tŭ priă tă jun pơndiang uă”.

Gơ wèt mờ măy mŏk lơh gơlik phan, phan ngui lơh phan kờñ pal tơl bè khà gàr geh bơta niam, tơngai tăc mờ jơnau tơl pràn jòi gĭt anih tờm lơh. Do kung là bơta krơi is đah lơh broă sa sươn sre jăt broă lơh hìu bơnhă mờ lơh gơlik phan kă bro gơ jăt bal mờ măy mŏk lơh gơlik phan. Tài bè hơ̆, rề ơnàng bă ù tam plai màk ờ hềt ndrờm bal mờ broă gơgơs tiah tam phan lơh geh jơnau kờñ măy mŏk lơh gơlik phan. Dilah ờ rơndăp geh lơh sa jăt ală jơnau sồr mờ lơh kơrnoăt blơi kơ̆ kơl jăp, bă ù geh gơguh mơya mpồl lơh sa kă bro kung gam digơlan ờ tơl sơl phan ngui lơh phan lơh geh jơnau sồr, ai làng bol den kal ke geh drà tăc bro jŏ jòng.