Tiah tàm gùl dòr bơnơm, ngài mờ tiah tàm gùl sàh Dam Rong 2 mờr 70 kơi sồ gùng brê, Tiah dềt 179 ngai do neh gŏ mờ ală rơkàng hìu dờng niam, gùt dar là bơta niam tơlir bơh suơn kơphe dê. Hìu bơsram, hìu sơnơm, hìu pơrjum ƀòn geh lơh, ai geh muh măt pa ai ƀòn ơm kis neh geh tŭ lơh is tàm tiah brê bơnơm ngài dê.

Rơlao 20 nam lài, uă hìu nhă kòn cau Mông bơh ală càr tiah kơh bơnơm đah Tô dà lơgar ntrờn tus tàm do, rồ is ù, lơh is hìu, jòi is broă lơh nàng geh phan ngui sa tàm rài kis. Broă ơm kis, ngui ù lơh is, ờ hềt geh broă rơndăp ù tiah, ờ hềt geh rơndăp tăp sèng kơl jăp; gùng lòt gơtìp kal ke, rài kis gam uă bơta ờ tơl. Bơh broă sền gròi, dong kờl bơh Dà lơgar dê, bal mờ broă lơh ngan brồ guh bơh làng bol dê tai, ù tiah tàm do neh rơhời gơs ƀòn ơm kis kơl jăp, lơh broă sa jŏ jòng.

Tŭ do tàm tiah do geh 143 hìu mờ 776 nă làng bol. Uă hìu nhă neh lơh hìu dờng kơl jăp, kơl jăp lơh sa, tơnguh priă geh. Ồng Thào Ngọc Hà, làng bol kis tàm Tiah dềt 179, sàh Dam Rong II, chờ hờp pà git: “Tàm ală nam pa do, làng bol bol añ geh Dà lơgar sền gròi lơh geh hìu niam chài, hìu sơnơm, hìu bơsram. Rài kis nùs nhơm mờ phan bơna kung neh gơguh uă ngan. Tŭ do kung lơh geh hìu dờng niam, tơl ală bơta phan ngui tàm hìu nhă, rơndeh lòt rê kung geh sơl. Di lah pơn drờm mờ lài do den tŭ do neh tơl ngui tơl sa uă ngan, den tàng rài kis tàm do iang nùs nàng lơh sa”.

Broă tam gơl tàm Tiah dềt 179 pơgồp bal mờ broă lơh jăt ală broă ai lơh, kơl jăp ơm kis, bơsong jơnau kờñ ù tiah mờ bơcri priă lơh phan bơna. Pơnrơ ngan là Rơndăp broă lơh rơndăp tăp sèng, kơl jăp rài kis làng bol ntrờn khăt gơboh tàm Tiah dềt 179 mờ tiah Tây Sơn in, mờ kờp jơh priă bơcri rơlao 149 tơmàn đong, broă lơh nàng drơng 192 hìu in. Rơndăp broă lơh wèt tus broă rơndăp ù tiah, rơndăp tăp sèng ală ƀòn ơm kis, rơhời bơsong jơnau kờñ ù lơh hìu ơm, ù lơh sa, ai geh bơta niam nàng làng bol kơl jăp rài kis, mờ tơnguh broă atbồ ù tiah mờ sền gàr brê. Nam 2025, càr pơn jăt tai kĭ rơndăp broă lơh gơl gùng jòng di pơgăp 17,8 kơi sồ, kờp jơh priă tă lơh 180 tơmàn đong, nàng tơnguh niam gùng lòt, tơrbŏ bal ƀòn ơm kis mờ tiah lơh sa.

Di lah tàm Tiah dềt 179, broă lơh tơrgùm rơndăp tăp sèng, kơl jăp làng bol ơm kis den tàm thôn Phan Dũng, sàh Tuy Phong, broă dong kờl ù lơh hìu ơm, rồ ù lơh sa, rồ ù lơh sre, ai geh tai bă ù lơh sa neh pơgồp bal tàm broă tơnguh niam rài kis làng bol kòn cau Rơglai in. Mò Nguyễn Thị Sơn, pà git: “Lài do tàm brê ờ geh tiah lơi nàng ơm. Tŭ do añ chờ hờp ngan. Đảng mờ Dà lơgar drơng gàr ai să tờm añ in bè hìu ơm, kung geh pà kơnrồ, sur nàng ròng. Đảng, Dà lơgar drơng jơh, gùng lòt geh lơh, dà hùc geh lơh tơl lơm”.

Pơnrơ ngan tàm thôn Phan Dũng là Rơndăp broă lơh rồ ù nàng lơh sre mờ rơbòng dà tiah A, kờp jơh priă bơcri lơh 6 tơmàn 500 tơlăk đong. Rơndăp broă lơh rồ ù do ơnàng di pơgăp 26 lồ, lơh rơlao 2,7 kơi sồ rơbòng dà mờ mờr 1,1 kơi sồ gùng lòt tàm ƀlàng sre, wèt tus lơh gơs bă ù lơh sa nàng ai 29 hìu làng bol jơi bơtiàn ờ gal cau in.

Bal mờ broă bơcri priă lơh rơbòng dà, sàh gam dong kờl sơntìl, phơng sih, ai tơl bơta niam nàng làng bol in bơtàu tơnguh lơh kòi sre. Tus tŭ do, thôn Phan Dũng geh rơlao 300 lồ sre lơh kòi, tàm hơ̆ geh 92 hìu geh dong kờl ai càn lài sơntìl, phơng sih nàng lơh tàm pơgăp 63 lồ ù. Broă rơhời lơh geh tai bă ù, rơcang lài tàm broă geh dà tuh neh dong kờl làng bol geh tơl bơta nàng tơnguh kàl lơh sa, tơnguh uă cồng nha lơh sa. Lŏ Hoàng Thị Đêm, làng bol kis tàm thôn Phan Dũng pà git: “Tam gơl uă, bè lơh niam wơl hìu, hơ̆ sồng dong kờl kơnrồ, be, sur nàng ròng den làng bol tàm do kung lơh sa neh tơl ngui tơl sa bloh. Mờ tàm hơ̆ geh ai pà ù lơh hìu ơm, ù lơh sa tai. Lài do hi ờ geh ù, tŭ do neh geh ù lơh sa bloh, dà tàm tơnao geh den tàng he lơh sre 1 nam 3 kàl. Den tàng làng bol chờ hờp ngan, Đảng, Dà lơgar neh sền gròi uă nam do”.

Tơnơ̆ tơmŭt bal, càr Lâm Đồng geh 100 tàm khà 124 sàh, sơnah ƀòn, tiah is ồn gơwèt tiah làng bol jơi bơtiàn ờ gal cau mờ tiah kơh bơnơm, tàm hơ̆ geh 31 sàh tiah ngài mờ 172 thôn kal ke ngan. Tơngai bơh nam 2026 tus 2030, càr ai jơnau kờñ geh bơta pràn lơh jăt jơnau kờñ dà lơgar dê gơrềng tus rơlao 5 rơbô 778 tơmàn đong. Tàm hơ̆, bơnah broă 2 sền kwơ tàm broă bơsong ờ tơl ù lơh hìu ơm, ù lơh sa, hìu ơm, dà ngui sa, pơgồp bal mờ bơtàu tơnguh broă lơh broă sa. Càr lơh ngan tơrmù khà hìu rơƀah tiah làng bol jơi bơtiàn ờ gal cau mờ tiah kơh bơnơm bơh 2 tus 3% pah nam, rơhời tơnguh ndrờm bal broă bơtàu tơnguh đah ală tiah. Mò Nguyễn Thị Thu Hường, Kwang Lam bồ Sờh Jơi bơtiàn mờ Jăt yàng càr Lâm Đồng, pà git: “Tơrgùm tàm broă cri bơyai, bơto sồr kung bè pơgồp bal mờ ală sàh, sơnah ƀòn nàng bơsong broă ờ tơl ù lơh hìu ơm, ù lơh sa mờ lơh jăt broă dong kờl bè bơta chài, sơntìl phan tam, sơntìl phan ròng nàng bơtàu tơnguh lơh sa hìu nhă, hơ̆ sồng pơgồp bal mpồl geh kwơ, mpồl phan geh lơh mờ ală tiah bal. Hơ̆ là ală gùng dà broă lơh tơrgùm tàm tơngai tus nàng he pơgồp bal tàm broă tơrmù rơƀah kơl jăp”.

Gơwèt mờ càr Lâm Đồng, cồng nha bơh broă dong kờl ù tiah ờ mìng ai tơngŏ tàm bơta pràn bơcri priă ha là bă ù geh ai, mờ bơta kwơ màng rơlao là ală hìu nhă geh anih nàng ơm kơl jăp, geh ù nàng tam phan mờ iang nùs kis đềt mềr jŏ jòng mờ ƀòn lơgar. Pơn jăt tai bơsong ală gơkòl bè ù tiah, ai tơl bơta niam nàng làng bol ơm kis kơ̆ kơl jăp, bơtàu tơnguh lơh sa kung là bơta tờm nàng tơrmù bơta ờ ndrờm bal bơtàu tơnguh mờ tơrmù rơƀah kơl jăp tàm tiah làng bol jơi bơtiàn ờ gal cau tàm càr Lâm Đồng dê.