VOV4.Mnông: Ăp năm dăch aơ, nău sêng n’hanh roh bri le\ ntơm jêng roh tât ndơ sa n’hanh ntu\k gu\ rêh bâh mpôl rveh bri ta Daklak ăp nar lơ ma huêt, [ư an nău kan mât rveh ta ntuk mâp âk nău jêr jo\t.

            Kêng măng lôch rnôk s^t rdeng năch pâl rlưn tâm  du nar, rveh dăm Y Khăm Sen ta nkual pâl nđaih dak bât Lăk s^t rlu ta nâm n’hâm tơm si, ndơ sa bên lah tơm prit le\ geh sreh n’gư\l.

            Nô Y Winh Êung, nai rveh Y Khăm Sen an g^t, ntơm nơh, lôch rlău 1 pơh rdeng năch r^ rveh mbra geh mbơk s^t ta bri bâh 1-2 pơh gay ma joi sa êng. Rveh lah ntil mpa bri jêng lah rnoh ndơ sa ơm geh ta bri kơt lah n’ha tơm si, pih, nkur [ăng geh rlău du n’gul. Ăp năm dăch aơ, rnoh ndơ sa ơm geh ta bri bâh rveh ăp nar lơ ma mô hôm geh, ăp nu^h tơm rveh an sa tay ăp ntil ndơ sa kơt lah mbo, tao, tơm pr^t …ăp ntil ndơ sa aơ mbra to\ng mpeh rnoh yơn lah mô geh kah săk lăy. Ntop tan e\, trôk nar mih sial mô ueh, nău duh nđil rgâl ndal, ndrel đah nău rveh way hăn rdeng năch pâl nđaih, [ư an săk rveh rgănh n’hanh mô hôm dăng.

            “ Rveh a[aơ ngih jay păng lah bri yơn bri lah mô hôm geh du tơm si, mô geh gle, pih. Tâm nrôk rveh sa du\t âk, du nar măng le\ ma ndơ sa le\ ma dak ngêt lah kơt rveh mom dăng ma to\ng ndơ sa mbra sa le\ tât 5 tạ. a[aơ he rong r^ mhâm blau geh to\ng ndơ kah pă an păng, lah ma pă to\ng r^ to\ng yơn lah he an geh ntop tay ndơ sag eh rnih hơm kơt lah mbo, prit. R^ ne\ lah rnoh he geh saơ an păng hơm, yơn lah săk soan bâh rveh mbra mô dơi ngăch dăng đah păng nơm joi sa êng tâm bri”.

            Mô to\ng ndơ sa n’hanh ntu\k gu\ rêh mô tâm di lah nkô nău [ư an săk soan bâh rveh mô hôm dăng. Đah rveh jay, bôl ma geh nu^h mât rong yơn lah khân păng du\t u\ch ntu\k gu\ rêh kơt ơm tâm bri gay ma joi sa êng, tâm mâp n’hanh deh kon. A[aơ ăp rveh mât ăp nar lơ ma ranh, mô hôm dăng, tâm rnôk le\ 30 năm ba năp, ta Daklak kơt lah mo hôm geh rveh deh kon.

            T^ng rnoh kơp, bâh năm 2012 tât a[aơ, n’gor Daklak le\ geh 10 mpôl rveh jay kh^t, nkô| nău du\t âk lah rveh mô hôm dăng, le\ ranh mô lah geh rveh bri t^ng lơh. Nău aơ [ư an ăp nu^h mât rveh m^n rvê mpeh nău rêh let năp tay bâh rveh mât. Wa Phạm Văn Thịnh, kruanh ntu\k kan mât rveh [on, ntu\k kan mât rveh Daklak an g^t:

            “A[aơ nău nu^h [on lan muih kăl bri [ư mir geh du\t âk tat nău rêh bâh rveh, mô dơn rveh bri ma nđâp rveh [on đo\ng ăp nar lơ ma mô to\ng ndơ sa, jêng săk soan rveh tâm ban kơt nău rêh rveh le\ huch. Mpeh nău mât chăm rveh r^ knơm ta ndơ geh n’hanh nău g^t bâh kon nu^h du\t âk. Yơn lah a[aơ ta ntu\k kan mât rong rveh r^ ndơ do\ng hôm nha mô to\ng, kanu\ng geh ăp ndơ năp do\ng tơm khlăy. Nău g^t vât bâh nu^h kan kơt lah mô geh nău g^t mpeh nău kan mpeh mât rveh jêng tâm rnôk mât săm geh âk nău jêr đo\ng”.

            Ntu\k gu\ rêh huêt mô to\ng, rnoh ndơ sa mô to\ng mô dơn [ư khuch tât rveh [on ma hôm nha geh mô ueh so\ng dăng tât ăp mpôl rveh bri. Ta Daklak le\ kơp dơn geh âk rveh bri tât [ư khuch ndơ tuch tăm bâh nu^h [on lan n’hanh doanh nghiệp, [ư khuch jot hăch bum mbo, drăp ndơ, geh rnôk lah lơh nu^h đo\ng.

            T^ng rnoh kơp bâh ntu\k kan mât rbăy rveh [on ta Daklak, ta ntu\k a[aơ geh klâp ma 5 mpôl rveh bri đah rnoh bâh 80 tât 100 ntil, rêh n’hanh hăn nsong ta 4 nkuăl lah Buôn Đôn, Ea Sup, Ea Hleo, Cư Mgar. Wa Huỳnh Trung Luân, Giám đốc ntu\k kan mât rbăy rveh an lah, tâm rkeh rveh n’hanh nu^h ăp nar lơ ma hao yor ntu\k gu\ rêh bâh rveh mô hôm to\ng.

            “Rnôk rveh tât ntu\k tuch tăm bâh nu^h [on lan ta aơ r^ tăm du đê| ntil tơm sa ma rveh u\ch r^ jêng geh nău rveh sa jot hăch jêng tât nău tâm rdâng đah rveh n’hanh kon nu^h. tal 2 lah nău ntu\k gu\ rêh bâh rveh mô hôm geh ndơ sa n’hanh tâm nglah êng, r^ ne\ lah ngoăy tâm âk nkô| nău ma rveh way gu\ dăch ntu\k [on an gu\ n’hanh way tât jot lơh ntu\k [on lan gu\, khuch mô ueh tât rnă njrăng ta nkual n’hanh nău mât rbăy bâh mpôl rveh bri.

            Bâh năm 2014 n’gor Daklak le\ mbơh [ư nău kan ndal mât rbăy mpôl rveh ntu\k kan mât rbăy rveh n’gor Daklak [ư tơm ntuh kơl. Lôch 5 năm mbơh [ư, ăp nu^h way kan le\ [ư ntrup chip an le\ rngôch mpôl rveh jay ta n’gor gay ma ua\nh nđôi mpeh săk soan, mât ua\nh, nchih hồ sơ mbơh săk ntu\k gu\ rêh, ua\nh săm ji ăp khay, so\k mham ua\nh năl ăp nău mpo\ng u\ch tâm nău rêh, rao kloh săk jăn, ngêt dak sib run. M^n ua\nh nău deh nse bâh mpôl rveh [on, ua\nh năl geh 8 mpôl rveh [on a[aơ hôm dơi deh kon. [ư ua\nh săm ăp nău sôt rmanh n’hanh nău ji ta rveh, kơl n’hanh săm rveh geh rmanh. A[aơ ntu\k kan dôl mât chăm, mât rong 2 mpôl rveh bri le\ geh kơl săm.

            Rdâk njêng nău way kan tâm rgop đah ăp ntu\k kan, n’gâng kan, ăp rnăk [on lan n’hanh nu^h kan tâm nău mât rbăy ueh ntu\k gu\ rêh n’hanh nău hăn nsong bâh rveh bri. Đah rveh [on, n’gor le\ geh ntu\k rong mbơl, mât chăm săk soan, deh nse an rveh ta nkuăl Lăk n’hanh nkuăl Buôn Đôn ta rnoh neh 350 ha. T^ng wa Cao Chí Công, groi Tổng cục kruanh Tổng cục Lâm nghiệp, ăp ntrong kan rdâk njêng ntu\k gu\ rêh dôl lah du\t khlăy gay ma njêng ntu\k gu\ rêh tâm di an rveh, ngăn lah tâm nău a[aơ bri le\ sêng kơt a[aơ.

            “A[aơ rnoh bri ta Daklak le\ huch đah bar pe jât năm ba năp. Nt^t lah kơt bri ntơm nơh lah 200 mét khối./ha yơn a[aơ kanu\ng hôm rlău 100 mét khối/ha jêng lah le\ mô hôm ueh âk. Yor ne\ rnoh ndơ sa bâh rveh le\ mô hôm to\ng đo\ng. jêng lah a[aơ hên an geh njêng du ntu\k rêh, ne\ lah tăm ăp ntil tơm si tâm di đah rveh gay ma geh ndơ sa. Nt^t lah kơt ta Đồng Nai hên tăm ăp ntil tơm si. Hôm ta Sơn La hên geh n’hoch dak bâh dak hăn ta trong an rveh ngêt. Aơ lah du ntrong kan gay ma njêng ntu\k rêh an rveh.

            T^ng nău nchrăp kan ndal mpeh mât rveh n’gor Daklak tât năm 2020, n’gor le\ nchrăp rnoh neh mât rbăy đah rnoh rveh bri lah 175 rbăn ha, đah rveh [on lan 350 ha. Ta năp nău ngăn bri mô hôm âk mpeh rnoh n’hanh nău săk geh, nău mât n’hanh rdâk njêng ntu\k gu\ rêh n’hanh ndơ sa an rveh lah du\t khlăy, ndăn, gay ma nău kan mât rveh geh mât nâp nâl.

            Nu^h rblang: Thị Đoắt