VOV4.M’nông – Tây Nguyên dôl lah rnôk khay wai, âk neh tăm bri tâm nkual dôl geh ma nău u\nh sa du\t âk. Ta Dak Lak, pah kan njrăng n’gang puh n’hât u\nh sa bri dôl mâp âk jêr jo\t tă bah mô to\ng prăk do\ng, mô to\ng le\ ma nu^h kan n’hanh ndơ năp do\ng. Ndrel đah nê, duh phang ntoch jong [ư âk neh tăm tao ta Gia Lai jêng [ư ndơ sa an ndrôk rpu.

Dak Lak lah ngoay tâm âk n’gor geh rnoh neh bri têh ngăn Tây Nguyên đah rlău 526 rbăn ha. Bơi 50% tâm rnoh ne\, nklăp 260 rbăn ha geh tâm rnoh geh u\nh sa. Wa Nguyễn Hoài Dương, Kruanh N’gâng kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan n’gor Dak Lak an g^t, đah rnoh bri têh kơt ne\, trong kan rchăng n’gang u\nh sa dơi n’gor uănh m^n n’hanh le\ geh âk sam [u\t nt^m rđau [ư t^ng du\t n’hâm bah bôk yan way dâl. N’gâng kan, nău kan dơi kan ăp gưl tâm n’gor le\ nsrôih lăp tâm nău nchrăp lor ăp trong rchăng n’gang u\nh sa bri. Yơn lah, trong kan aơ dôl mâp du\t âk jêr jo\t rnôk mô to\ng prăk, mô to\ng n’ăp nu^h n’hanh ndoh ndơ do\ng. Lơn lah bơi 30 rbăn ha bri jao an gưl xă mât uănh a[aơ mô dơi pă ăp tơm prăk u\ch gay [ư mât uănh, njrăng kơt rchăng n’gang u\nh sa [ư dơh ntoh u\nh sa n’hanh lah u\nh sa ri jêr nset. Nău kan mât tăm bri, ăp nu^h tơm bri ta Dak Lak dôl du\t n’hâm ntop tay ăp tơm prăk gay [ư ue\h lơn trong kan rchăng n’gang u\nh bri.

“Mpôl hên đă tâm trong kan mât uănh mât njrăng bri ri ân geh tay ăp tơm prăk. Tơm prăk ri mpôl hên dăn đă tơm prăk trung ương n’hanh tơm prăk n’gor. Tơm prăk trung ương ri an uănh m^n tâm pă tâm bôk nău kan mât uănh, hun hao bri nâp nâl rơh đêt năm vlang 2021-2025. Tal 2 lah ntu\k ntô ri an uănh m^n, tâm pă âk lơn prăk ntop kơl an ăp tơm bri. Mô an tâm pă ring tâm ban ma an uănh năl nkual têh khlay dơh u\nh sa ri uănh m^n tâm pă âk lơn”.

Nu^h [on lan nkuăl Krông Bông, Dak Lak muih koăih ndok nja n’ha rpăi rchăng n’gang u\nh sa bri

Ndrel đah Dak Lak, ăp n’gor tâm nkual Tây Nguyên dôl tâm nu nău jêr jo\t, mô to\ng ăp ndơ u\ch gay [ư t^ng trong kan njrăng n’gang u\nh sa. T^ng kơp uănh bah Chi cục Kiểm Lâm nkual 4 (Cục Kiểm Lâm), Tây Nguyên geh 1,3 rkeh ha bri geh tâm nkual geh hô u\nh sa âk. Năm 2019, lam nkual geh nklăp 30 tơ\ u\nh sa bri, [ư khuch khat bơi 200ha. Ăp khay bôk năm aơ, tâm nkual le\ geh du đêt tơ\ u\nh sa bri ntoh lư kơt ta Kon Tum (6,5ha), Lâm Đồng (10ha). Wa Tô Xuân Đam, Groi chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm nkual 4 an g^t, bôl klach geh u\nh sa âk ta rnoh neh têh hvi yơn trong kan rchăng n’gang u\nh sa tâm nkual dôl mâp âk jêr jo\t, du\t jêr nset u\nh lah geh u\nh sa. Nău kan mât tăm bri tâm nkual dôl du\t [ư [ư t^ng ăp trong mkra gay nchrăp rdâng rnôk geh u\nh sa bri:

“Tây Nguyên lah nkual geh êng, yan wai ri sial dăng, duh hô, bri ri jêr jo\t, njônh ngai. Tal 2 lah ndoh ndơ ri mô to\ng. Jêng rnôk geh u\nh sa ri mô dơi tâm di ngăch tâm trong kan u\nh sa bri. A[aơ, Chi cục kiểm lâm nkual 4 dôl tâm ôp tâm nchră an Cục Kiểm Lâm, Tổng cục Lâm nghiệp tâm rgop đah ăp ntu\k uănh nđôi ăp trong rchăng n’gang u\nh sa, kâp njrăng gay nchrăp rnôk geh u\nh sa n’hu\ch khuch khat u\nh sa bri”.

Đah nu nău duh phang yan wai năm aơ dơi nchroh mbơh mbra geh du\t hô, klach geh u\nh sa bri Tây Nguyên lah du\t têh. Tâm rnôk ne\, lah geh u\nh sa du\t jêr puh nset. Yor ne\, gay n’hu\ch đêt khuch khat, n’gâng kan [on lan, nău kan dơi kan ăp gưl tâm nkual an [ư du\t n’hâm ăp trong đah trong way [ư njrăng lor lah ue\h.

Ta Gia Lai, dôl lah ntu\k hô yan sreh tao năm 2019-2020, rnoh khlay s^k hao bơi 20% nkôp đah rơh aơ năm e, yơn nu^h [on lan tăm tao n’hanh doanh nghiệp tao s^k ta n’gor Gia Lai hôm e khuch khat hô tay.

Duh phang jo\ jông [ư âk rnoh neh tao ta Gia Lai jêng ndơ sa mpa rong

Yor duh phang jo\ jong, đêt ngăn 7.000ha tao ta nkual aơ knu\ng dơi sreh [ư ndơ sa an ndrôk. T^ng nău mbơh bah Ngih măy s^k An Khê, (Công ty cổ phần tao s^k Quảng Ngãi), aơ lah năm tal 3 na nao nkual tăm tao têh ngăn Gia Lai geh khuch hô yor duh phang. Đah nu nău aơ, ngih măy kơp êng, rnoh tao năm aơ hu\ch lơn 50% nkôp đah năm e, hôm rlău 700 rbăn tấn tao tơm. Nău ntru\t nsôr ue\h ngăn lah rnoh s^k le\ hao bơi 20%, bah 11 rbăn prăk/kg tâm năm e, hao 13 rbăn prăk/kg tâm khay 2 aơ.

T^ng wa Nguyễn Hoàng Phước, Groi Kruanh Ngih măy s^k An Khê, gay n’hu\ch jêr jo\t an [on lan, ngih măy mbra n’hao rnoh wa\t tao hao 850.000 prăk/tấn bah bôk khay 3, ntop kơl 1 rkeh prăk/1ha gay nu^h [on lan to\ tao tâm yan bah kơi tay. Yơn lah, wa Phước an lah, [ư tay mât tăm n’hanh ntrôl dăng rgâl măy mo\k, mư lah trong mkra săk rnglăy:

Đah nu nău a[aơ ri an dăp rgum tay n’hanh kơt do\ng măy mo\k du trong tâm ban, rgâl ntil tao ơm an ntil tao mhe, jêh ne\ đăp mpăn nău mât chăm; m’hâm [ư gay săk geh bah 70 tấn/ha let lơ. Ns^t geh bah [on lan geh 20 tât 30 rkeh prăk/ha let lơ. Kơt ne\ mư đăp mpăn an nu^h [on lan uănh m^n tât ntuh kơl, đăp mpăn tâm rgop đah ngih măy. Kơt ne\ ngih măy mư dơi hun hao jo\ jong.

Bah bôk yan 2017-2018, ngih măy s^k An Khê le\ ntơm ndâk [ư nkual tăm tao rlău 30 rbăn ha ta n’gor Gia Lai, geh bơi ¾ ding le\ rnoh neh tao lam n’gor. Yơn yor khuch ndrel bah duh nar [ư hu\ch săk geh, rnoh s^k n’hanh rnoh tao tăm jur đêt, nkual tăm le\ hu\ch knu\ng hôm 22 rbăn ha tâm yan aơ, tâm ne\ knu\ng 15 rbăn ha an sreh. Nsrôih ndâk njêng ndr^ch tao têh, kơt do\ng măy mo\k, hôm nsru\ng ta 3 rbăn ha./.

Nu^h rblang: Y Sưng Phê Ja