Mhe aơ, kônh wa nuĭh Jarai ta ƀon Kép 1, xă Ia Ly, n’gor Gia Lai ƀư sa nkra jay nhih mhe, tâm mông nar n’gŭr răm yor nteh bah chĭng gông. Nuĭh ƀon lan ntŭk aơ ntô̆ n’hao đah jay nhih prêh ndăl trôk, ntoh lư đah uĕh nđĭr bah cà phê. Ƀư rhơn jay nhih mhe dơi bư tĭng nău way ơm bah nuĭh Jarai, đah geh ƀư sa rpu. Kruanh n’gor Gia Lai, âk năch têh tât răm nsum đah kônh wa ƀon Kép 1. Nhạc sĩ Linh Nga Niê Kdăm-nuĭh mĭn njêng văn hóa dân gian Tây Nguyên gĭt saơ lah:

Gâp lĕ dơi djăt ăp nău dŭt uĕh bah chĭng Jarai. Nĕ lah ăp nău chĭng dơi ƀư đah nău ŭch dŭt têh. Trong luh văn hóa hôm e luh êng tâm nuĭh ƀon Kép 1. Nĕ lah nău dŭt n’hâm khlay; knŭng hôm e geh rơh, geh ndơ, lah he dơi rdâk ƀư văn hóa ơm khlay nĕ. Bah nghệ thuật ndơ sông sa, tât jay gŭ, jay môch... an tât ăp lễ hội. Nĕ lah ăp nău dŭt dơi ryơk.

Jay nhih ƀon Kép 1 tâm nău nchrăp ƀư ndâk nkra ntŭk pâl nđaih nsum mpôl xă Ia Ly, n’gor Gia Lai geh dĭng lĕ ntuh kơl rlău 12 rmen prăk, đah âk ndơ ƀư, tâm nĕ jay nhih, năch pâl nđaih hăn nsong uănh ntŭk mpla nsơ ăp ndơ văn hóa, lịch sử ƀư ngăn văn hóa ta ntŭk. Oh Khanh-sinh viên Khoa Du lịch, Ngih samƀŭt Cao đẳng Gia Lai sĭt thực tập ta ƀon, đah nău ƀư ntĭm năch nkoch:

Oh nkoch an năch pâl nđaih wât mpeh văn hóa way ơm nuĭh Jarai dŭt uĕh. Oh ntĭm năch tât ƀư ngăn ndrâm dak, uănh oh yuh Jarai hăn bâk dak, nkoch an năch gĭt rup ndah bu ur Jarai gĭt cheh tanh, bu klô ri gĭt tanh sah dông, yŭl rup ndrang. Rnôk ma gŭ ur, bu klô ndăm uănh tâm nông dak ônh nchrat n’hanh nah tanh khân pơng tanh rup ndrang uĕh ri khân pơng sŏk ƀư ur. Ăp bu ur uănh bu klô geh mpang ty blău tanh sah wêl, yŭl âk rup ndrang lah nuĭh blău gay săch ƀư sai. Rlău ma nĕ oh ŭch ntĭm năch pâl nđaih wât âk mpeh nău rêh gŭ âm kăl e bah kônh wa ƀon Jarai.

Ƀon Kép 1, xă Ea Ly, n’gor Gia Lai lah ntŭk năch dơi pah tât jru văn hóa uĕh bah nuĭh Jarai. Wa Rčom Xuân-Chi hội trưởng Chi hội bu ur ƀon Kép 1 an gĭt, bah bôk năm 2026, ƀon lĕ pơk hvi tay du đêt nău ƀư ngăn tĭng trong hăn uănh joi văn hóa Jarai. Năch pâl nđaih mô knŭng tât uănh jay nhih ăp ndơ mpla nsơ, ma hôm tât tĭng jay ƀon lan gay ƀư ngăn ăp nău ƀư pah kan jan sa, râng nkret gâm ndơ sông sa way ơm bah nuĭh Jarai:

Năch tât uănh nsong khân pơng nchăm lor ăp ndơ sa way ơm, mpôl hên tâm pă gâm ndơ sa. Năch pâl nđaih lah ăp băl gŭ ngai tât pâl, mpôl hên wơt rah rơch, nkoch an năch mpeh ƀon, mpeh nău way ơm, nău rêh bah kônh wa. Knơm ăp băl bu năch pâl nđaih ăp ntŭk tât nău geh an oh yuh ƀư pâl nđaih, ntop tay tăch ndơ pâl nđaih êng geh prăk. Năch tât ƀư ngăn, na nê̆ uănh lễ hội jay môch, mô lah nău way ơm râng khĭt, tŭr chĭng, njroh xoang, mô lah hăn tâm mir, chop lŏ, peh biăp sĭt gâm sa ndrel. Tâm rnôk nĕ, saơ năch dŭt răm, dŭt ŭch, mpôl hên saơ ŭch ngăn hôm.

Tă ƀon Kép 1, xă Ia Ly nklăp 15 km ta Tỉnh lộ 661 lah tât ƀon Mrông Yố 1, xă Ia Phí, n’gor Gia Lai. Tâm ntŭk ntô rngot rngăt bah ƀon lan, năch pâl nđaih djăt nteh đơn Bró Dung bah nghệ nhân-Bu ranh ƀon Rơ Châm Nha n’hanh ăp nău nkoch mpeh văn hóa uĕh bah nuĭh Jarai. Bơi 85 năm, bôk rngok hôm e ngăch ngăr, bu Ranh ƀon Rơ Châm Nha mô knŭng ê nkra, dŏng mboăt n’hôm rnoi mpôl đêt ma wa hôm nkoch ot ndrong an kônh wa ƀon lan n’hanh năch pâl nđaih ndrel djăt.

Aƀaơ nău khlay văn hóa lah ndơ pâl nđaih, jêng ăp rnôk năch tât, he wơt rhơn, goh, uh rhŏ an năch gĭt, ƀư ngăn nău rêh kăl e bah nuĭh Jarai m’hâm ƀư. Văn hóa ntĭt mpơl êng bah nuĭh Jarai he kơt chĭng, ăp đơn gong, n’hôm gay uh tŭr an năch uănh. Aơ lah chĭng, aơ lah Bró Amâm, Bró Ót, Brŏ Dung, Ting ning, Đing Glơih... Năch pâl nđaih tât, he wơt rhơn, dăp rep ăp ntil, jă ngêt sa, jêh nĕ he tŭr chĭng an năch uănh, ƀư ngăn, nkoch ăp ntil săk mboăt n’hôm rnoi mpôl đêt; đê̆ đŏng năch rlong ƀư tĭng, ndrel tŭr nsum tay.

Nuĭh Jarai ta ƀon Mrông Yố 1, xă Ia Phí hôm mât ndrăy geh âk jay nhih way ơm. Âk rnăk hôm mât nău kan cheh tanh n’hanh nsrôih râng âk nău ƀư văn hóa chĭng gông. Ăp rơh ru, bu ur tâm ƀon lŏ đêp rmen đah rpăi tanh, jêng ăp rup ndrang tĭng đah nău rêh n’hanh tĭng djăt brah yang. Hôm bu klô tâm ƀon hôm e mât tanh dông nĭr way ơm, trah mon si n’hanh ntĭm an rơh druh ndăm. Wa Rơ Châm H’Ken-Groi chánh Văn phòng Đảng ủy xă Ia Phí, n’gor Gia Lai dơn ƀư Tổ trưởng Rmôt pâl nđaih nsum mpôl xă Ia Phí, nkre lah Chủ nhiệm Câu lạc bộ Cheh tanh ƀon Mrông Yố 1 nkoch:

Kônh wa geh srih, tuch tăm ba, sŏk bum play lah ndơ kloh djôt hăn rhŏ năch ngêt sa mô lah năch rwăt sĭt ƀư ndơ tâm an. Ndơ văn hóa lah ƀon tanh dông nĭr tanh sah, r’i, dông hiăng, dồng ih way ơm yor bu klô Jarai tanh. Hôm ăpblah nah, dŭng cheng bah oh yuh tanh ta jay n’hanh ta Rmôt pâl nđaih nsum mpôl bah ƀon. Knơm năch tât ƀư ngăn pâl nđaih nsum mpôl nĕ, oh yuh geh prăk n’hanh tâm pă nău geh ndrel. Rlău ma geh mpôl rhŏ an an ắp ndơ ngêt sa way ơm, rmôt chĭng-njroh xoang tâm nđŭr đah năch pâl nđaih geh prăk da dê.

Bah ntŭk ntô chĭng gong, jay nhih, tât nău kan cheh tanh, ƀư sah dông n’hanh ăp lễ hội way ơm, drăp ndơ văn hóa bah nuĭh Jarai dôl dơi rdâk hao, mât uĕh jêng ăp ndơ pâl nđaih nsum mpôl. Mô rlu tâm nău rƀŏng tĭng ăp nău ƀư bah Năm Pâl nđaih lam dak ta Gia Lai, trong hăn aơ dôl pơk luh joi nău rêh đăp mpăn, nâp nâl an nuĭh ƀon lan, yor khân pơng jêng nuĭh tơm mât ndrăy, nkoch n’hanh joi nău khlay văn hóa bah nơm./.