Ndru me lŭ Phú Yên dơi njêng năm 2024, hvi bơi 2.000 km² neh kơh n’hanh nklăp 1.000 km² nkual dak lêng, njok jong rlău 22 xã, phường mpeh luh nar n’gor Dak Lak. Ntoh lư đah nău tâm lăp nsum đah neh kơh n’hanh ntŭr dak lêng jru, ndru me lŭ geh ăp rup uĕh măt uănh mha êng kơt djut Ô Loan, djut Cù Mông, kuel dak lêng Xuân Đài, Nhất Tự Sơn, Hòn Yến... ndrel ăp têl ơm lŭ neh geh jŏ nklăp 65 rkeh năm. Nkre, ta aơ hôm mât ndray drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay văn hóa âk mpưm đah 3 ntŭk têl ơm yău gưl neh dak mha êng, 19 ntŭk têl ơm yău gưl neh dak, rlău 80 ntŭk têl ơm yău gưl n’gor n’hanh 4 drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay văn hóa mô mpơl săk gưl neh dak.

Nău tâm rlai lăp nsum đah neh lŭ, dak lêng gôl dak, văn hóa n’hanh nău ơm kăl e jêng rnoh khlay săk ntơr êng bah Ndru me lŭ Phú Yên. Tĭng nuĭh rnâng kan lŭ neh Trần Tân Văn, aơ lah ăp jâng ntơm khlay gay Dak Lak rƀŏng tât rdâk njêng ndru me lŭ lam ntŭr neh UNESCO.

"Ndru me lŭ dĭ hvi lam ntŭr neh bah UNESCO lah du trong ntĭt leo hun hao wăng sa- rêh jêng kon nuĭh jŏ jong, geh ring tam âk tât ăp nău kan bah n’gâng kan ta ntŭk. Trong ntĭt leo dja dơi uănh khlay, mât ndray n’hanh ntik n’hao rnoh khlay bah lĕ rngôch ăp ntil drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay, tâm nê rnoh khlay drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay lah rgum tơm, lơn lah uănh khlay tâm nkrêp đah ăp rnoh khlay ndru me lŭ dĭ hvi đah ăp rnoh khlay drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay êng ƀa ƀă."

Bol Ndru me lŭ dĭ hvi Phú Yên săk geh âk gay hun hao pâl nđaih yơn aƀaơ rnoh khlay drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay mô hŏ dơi mât dŏng tâm di. Ta du đêt ntŭk drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay, ndơ rhŏ dŏng năch hôm đêt. Nău mât dŏng pâl nđaih mô hŏ tâm ban đŏng, tâm rnôk ăp nău nkoch mpeh ndru me lŭ, nău kăl e n’hanh văn hóa mô hŏ dơi nkoch trêng lăp uĕh gay năch mbra wât jru lơn mpeh nkual neh đŏng. Aơ lah nău khoah ân dơi dăp bêng lah ŭch Ndru me lŭ Phú Yên mô dơn geh du săk ntơ lư ma hôm jêng du trong ntĭt leo hun hao jŏ jong ngăn.

Ntơm bah ngăn geh mât dŏng, wa Hoàng Xuân Đôn, Kruanh Ban Mât uănh Ndru tơm me lŭ lam ntŭr neh UNESCO Dor yôk lŭ Đồng Văn, n’gor Tuyên Quang, uănh năl: Phú Yên geh tơm ndơ mpêt khlay âk mpưm, ntung trong dơh ngăch, ndrel âk nău kan way ơm n’hanh soih lhoi ntŭk hun hao pâl nđaih, nkô̆ nău lah trong ƀư an tâm di.

"Ndru me lŭ Phú Yên geh ăp tŏng ndơ săk geh mpeh drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay gay hun hao, geh tơm ndơ gay hun hao bah nuĭh ƀon lan ƀon tơm ta ntŭk, yor nuĭh ƀon lan ta ntŭk n’hanh an nuĭh ƀon lan ƀon tơm ta ntŭk. Nkô̆ nău dja aƀaơ lah trong ƀư, n’gor ân ntơm lor bôk năp lah kon nuĭh n’hanh tơm ndơ."

Kơt nê̆, nău nkra mô dơn lah ntuh kơl ndơ dŏng mô lah rdâk njêng ndơ geh ƀư pâl nđaih. Khlay lơn lah jêng du rmôt tŏng geh nău dơi kan gay năl drăp ndơ, mât ndray, rblang gĭt n’hanh nkoch nău drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay; nkre kơl nuĭh ƀon lan wât lah drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay lah tơm ndơ hun hao bah ƀon lan.

Wa Trịnh Hải Sơn, Kruanh Tiểu ban way blău kan mpeh Ndru me lŭ lam ntŭr neh Việt Nam, an lah Dak Lak ân ƀư ăp kôp ntơm bah wat jêh hồ sơ khoa học tât mât ndray drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay n’hanh n’hao nău gĭt êng ƀon lan:

“Bôk năp lah mbra nchrăp hồ sơ tŏng uĕh đah nău tât râng bah ăp nuĭh way blău kan mbơh nti. Tâl bar lah nău ntrŭt nsôr mât ndray ăp rnoh khlay drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay, lơn lah drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay lŭ leng tâm nkual ndru me lŭ, n’hao nău gĭt êng tâm ƀon lan gay rƀŏng tât jêh aơ tay mbra hun hao pâl nđaih. N’hanh ân rdâk njêng trong nchrăp tâm rơh rgâl duh nđik trôk nar gay hun hao jŏ jong ndru me lŭ dja."

Aơ lah trong hăn ma n’gor Dak Lak dôl ntrŏng tâm rnôk rdâk njêng ndru me lŭ Phú Yên. Nău ŭch ndơ̆ luh lah rdâk njêng trong ntĭt leo hun hao ngăn ngăn, sŏk mât ndray ƀư jâng nsing n’hanh nsum mpôl ƀon lan ƀư rgum tơm. Ta jâng nsing nê, n’gor mbra jêng ăp njăr trong hăn pâl nđaih lŭ leng, pâl nđaih rlong uănh saơ, pâl nđaih nsum mpôl lam ƀon lan, ntĭm nti n’hanh gŭ mĭn; buăt nthoi drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay đah văn hóa, ndơ ngêt sa, ƀon hăr blău ti kan n’hanh tuch tăm gay jêng ăp rêng ndơ geh ƀư ntop n’hao rnoh khlay. Wa Huỳnh Vĩnh Ngọc, Giám đốc Ban Mât uănh ndru me lŭ Phú Yên, an gĭt nhih pah kan dôl an ƀư Đề án đah 12 nău dơn kan rgum tơm.

“Mpôl hên dôl rgum tâm nău an ôp uănh, năl di tay lam lĕ rngôch ăp drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay tơm me lŭ tâm ban kơt âk ntil ndơ gŭ rêh tâm trôm ndru me lŭ gay ƀư ntŭk nsing mbơh khoa học. Ntơm bah nê geh ăp ndơ an saơ mpeh khoa học ri mpôl hên mbra ƀư ăp rơh tâm nchră khoa học dak bah dih tâm ban kơt rdâk nâp tay n’hanh ƀư lôch jêh hồ sơ gay hao rblang dăn UNESCO tâm năm 2027.”

Săk ntơ UNESCO dơn geh nkô̆ khlay rnôk drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay dơi mât ndray n’hanh jêng tơm suan ntrôl an nsum mpôl ƀon lan dơm. Rnôk nuĭh ƀon lan dơi geh dŏng bah drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay ƀon tơm nơm, khân păng mbra jêng ăp nuĭh mât ndray drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay dŭt uĕh đŏng. Nê lah jâng nsing gay Ndru me lŭ Phú Yên nkre hao tât săk ntơ lư dak bah dih, nkre jêng suan ntrôl hun hao jŏ jong.