Ba mir mhe lôch kăch, rlău 4.000 kônh wa ăp thôn tâm jă rgum sĭt pâl rlưn ta nklang xã Phước Chánh, Đà Nẵng. Mô ndra ma rdâk ƀư, mô sân khấu, nar rgum pâl lah ăp ndơ dŏng rêh ngăn way ăp nar bah ƀon lan Bhnong (du mbah mpeh rnoi Giẻ Triêng): jay nkơng prêh, jay kho, jay ŭnh rdâk tay tâm ban kơt ta ƀon; ŭnh nuh tôp tiăr hâng mbu; khâng rui brai lŭk kŭk nteh bah năp mpông jay. Bơi kơt lah lĕ du ƀon Bhnong dơi mpơl tay. Bu hăr blău Lê Thị Oanh, xã Phước Chánh nkoch:

“Tât nar rgum pâl văn hóa Bhnong, thôn mpôl hên ŭch nkơnh n’hơ, nkoch mbơh rup uĕh văn hóa kơt chĭng gong, gâr, ndơ cheh tanh… Aơ lah rup uĕh văn hóa êng bah nuĭh Bhnong”.

Nuĭh Bhnong ndjôt tâm săk he lĕ ma drŏng văn hóa nsing tâm bri: ntơm bah nău kan tôp chiăr; jay nkơng prêh, jay kho, tât trong tuch tăm mir ba: lĕ rngôch dơi mpơl tay n’grêh rêh, ngăn ngăn tât tĭng ndơ rhăch rhên jê̆. Nklang ndrơng ndơ n’gôr gră nău nteh gơm ngơi, du hê bu druh mô gŭ rlu bah meng khâng cheh tanh. Bu hăr blău mom Hồ Thị Trang, xã Phước Chánh, nkoch:

“Bu mom kơt gâp dŭt rhơn, n’hao êng săk rnôk râng lễ hội rgop mât ndray văn hóa ta ntŭk he nơm”.

Tơm văn hóa âk mpưm săk ntơr lah kơt nê, yơn ăp rnôk du hê bu hăr blău âk năm deh tĭng drô phan, lah rnôk du gâl nău nkah nsum mpôl tâm ƀon lan geh ma nău roh hêng đŏng. Ntơm bah nar n’gâng kan 2 gưl lăp kan, nklang mông nar dôl mô ru đah âk nău kan, kruanh rđău kan ăp xã mpeh yôk yang nkual ƀon têh Đà Nẵng rong an âk n’hâm suan mât ndray văn hóa. Tĭng gong lŭ, tĭng chĭng yăng yău gŭ mbrach lam tâm ƀon lan hŏ dơi ra uănh tay, nchih rgum, geh trong mât ndray bah năp nău bu joi rvăt ndơ ơm yău rtuh lŭng. Đah n’gâng kan ta aơ, văn hóa mô di ntil ndơ gay pla n’hơ, ma lah drăp ndơ, bah ndơ ntêm an lĕ ma ƀon lan. Wa Lê Đình Tài, Kruanh UBND xã Phước Chánh nkoch:

“Ntrŏng văn hóa lah suan ntrôl gay hun hao wăng sa văn hóa rêh jêng kon nuĭh jŏ jong, lơn lah ƀư jêng dơi ngăn ngăn Nghị quyết 80 bah Bộ Chính trị mpeh hun hao văn hóa Việt Nam lăp ngăn tâm nău rêh, mpôl hên an lĕ tơm ndơ gay ƀư nar rgum văn hóa way ơm”.

Ta mpeh yôk yang Đà Nẵng, văn hóa way ơm bah ƀon lan Cor geh rnôk ntôn lah hŏ roh hêng. Ndrĭ ma nar aơ, ndjăt ma tât khat lễ hội, nsĭt ba n’hao rhe, rêng lăp tâm ăp ƀon lan Cor, bu hôm saơ ăp bu ur druh, bu klô ndăm nsoh ndơ way ơm, gân djăng tâm nău way tŭr goh chĭng gong. Bah kơi nău dâk jêng tay nê lah bu hăr blău ntoh lư Dương Lai, gŭ rêh ta xã Trà Liên, nkual ƀon têh Đà Nẵng. Rlău 30 năm ndrong, păng hăn lam ăp ƀon lan, an mông nar, n’hâm suan, prăk kaih, gay rdâk rêh tay tĭng nău mprơ, tĭng ntil ndơ uh goh. Tât aƀaơ, ntŭk mât prăk văn hóa Cor hŏ rêh tay bơi dah kơt ơm. Bu hăr blău ntoh lư Dương Lai nkah tay:

“Săk tơm văn hóa lah bah he nơm, ndrĭ lah gâp hăn nkoch trêng, rgŏ jă kônh wa nsrôih mât ndray săk tơm êng…”

Ăp nuĭh kơt wa Dương Lai jêng ntŭk chrat ang ta nkual yôk prêh Đà Nẵng. Sŏk bu hăr blău ƀư găr ntil, lĕ du nkual văn hóa dôl mbrơi mpoh ang, sĭt jêng tay. Nău nkoch nê mô dơn gŭ tay tâm ăp mpang ti bu hăr blău, ma dôl dơi n’gâng kan ta ntŭk ndrel hăn, kơl suan.

N’glăp dŏng n’gâng kan 2 gưl, nkual ƀon têh Đà Nẵng mô dơn rvê piăng sông bok n’gut ao nsoh an nuĭh ƀon lan mpeh yôk yang, ma uănh khlay âk lơn tât nău rêh nuih n’hâm. Lôch n’glăp ndrel n’gor Quảng Nam, âk xã, phường nkual bri dâng Đà Nẵng hŏ tâm njêng, tâm kơl, tâm boh đah ăp xã mpeh yôk yang- nkre tâm kơl nsum hun hao wăng sa, nkre tâm nđŭr, buăt nthoi ăp nkual văn hóa. Âk lễ hội way ơm dơi rdâk tay tâm trôm ƀon lan nơm dĭl; ntŭk nchreng an uănh, ntŭk mât ndray dơi an rdâk njêng lor, ndơ̆ văn hóa sĭt tât tâm dâng – gay nuĭh ƀon lan nkre lah nuĭh tơm ƀư, nkre lah nuĭh geh dŏng ngăn drăp ndơ ơm yău he nơm. Nê lah nuih n’hâm ma Nghị quyết 80 bah Bộ Chính trị mpeh hun hao văn hóa rnoi mpôl đê̆ rƀŏng tât. Wa Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Sở Dân tộc n’hanh Tôn giáo nkual ƀon têh Đà Nẵng lah rjăp:

“Nkual ƀon têh Đà Nẵng dŭt uănh khlay mpeh văn hóa, rđău đă tĭng ƀư jăp Nghị quyết 80 bah Bộ Chính trị mpeh hun hao văn hóa. Tâm bah ri aơ nơh, âk xã an ƀư Nghị quyết dja dŭt na nê̆”.

Lôch n’glăp dơn ngoăy đah n’gor Quảng Nam, nkual ƀon têh Đà Nẵng mô dơn têh hvi lơn mpeh neh ntu, ma dôl ndjôt tâm săk he du drăp ndơ văn hóa âk mpưm: 2 drăp ndơ văn hóa lam ntŭr neh, 1 drăp ndơ ơm yău văn hóa mô mpơl săk ntơh măt an ntil kon nuĭh, 28 drăp ndơ ơm yău mô mpơl săk gưl neh dak, 4 ntŭk têl ơm yău gưl neh dak mha êng. Êng mpeh yôk yang, geh nău mprơ hôr, ngơi hôr, múa tung tung da dá, nău kan cheh tanh way ơm bah nuĭh Cơ Tu, mô lah nău blău nkrơ̆ uĕh tơm njuh bah nuĭh Cor… lĕ rngôch dơi mpư rnê lah drăp ndơ ơm yău văn hóa mô mpơl săk gưl neh dak đŏng.

Bah ăp ƀon lan jê̆ ta nkual yôk prêh, du nău nđơr têh dôl dơi sât luh: ndơ̆ Đà Nẵng jêng nkual ƀon têh drăp ndơ ơm yău ntlơi an tay – blău ƀư njêng mhe – âk săk tơm, ntŭk ăp nuĭh ƀon lan lah tơm da dê, lah nuĭh ƀư tơm ngăn bah drăp ndơ ơm yău he nơm dôl mât ndray.