VOV4.M’nông – Dôl tâm rnôk khay wai, duh phang ho\ geh ta âk ntu\k ta nkual Tây Nguyên, khuch tât nău kan tuch tăm mât rong, nău rêh bah nu^h [on lan. Bol ho\ geh ăp nău tă ơm g^t kan rdâng lơh đah duh phang yơn nău rêh bah nu^h [on lan ta nkuâl Chư Sê, n’gor Gia Lai hôm geh tât khuch hô đo\ng.

Wa Đinh Mak, kruanh thôn K Lăh, xă Bar Maih ndơ\ mpôl hên hăn khâl ndr^ch lo\ Khơn. Wa Đinh Mak an g^t, ndr^ch lo\ Khơn hvi rlău 14 ha, du năm kônh wa sreih tăm 2 yan ba, ăp jay to\ng phe sa wa\r năm. Bôl mô geh dak bât, yơn yor tu dak kloh ue\h, n’hanh dơi geh êng dak bah nkual djut mpeh bah lơ ndr^ch lo\ du\t ue\h, jêng ba ta aơ mô ho\ geh mô to\ng dak. A[aơ ri êng, le\ rngôch ndr^ch lo\ kro phang, âk băk lo\ chah đang. Ba kh^t kro rnôk dôl ta lvang [ư lo\.

Nu^h [on lan Chư Sê kuih ntu, lăk [a\i bơm dak ntu koar gay to\ an tơm tăm

Mô knu\ng lo\ wai ma âk mir cà phê wa\r lo\ Khơn dôl hoănh n’ha yor mô to\ng dak. Wa Đinh Mak geh 6 sào cà phê ndr^ ma rlău 20 nar aơ mô ho\ dơi to\ rơh tal 3. Ăp năm du rơh to\ knu\ng 2 nar, yor rnoh dak ta ntu âk, bơm mô soăt. A[aơ ri êng, n’gôr măy nklăp 30 mn^t, to\ geh 2, 3 tơm cà phê ri ntu le\ dak, an kâp nar bah kơi to\ tay.

“Mpeh duh phang a[aơ tâm [on ri lah nsum le\ du\t hô đah nu^h [on lan. Bah rnôk srih tăm tât a[aơ mô geh mih, ba n’hanh cà phê geh khuch da dê. Rnôk a[aơ ri le\ kh^t âk ndr^ch lo\ hôm. Lah nsum a[aơ nu^h [on lan mô g^t m’hâm [ư. Duh phang kơt ne\ ma hăn to\ cà phê ma tâm du nar knu\ng to\ geh du, bar tơm lah an nsrt măy hăn s^t. Dak mu\r mô dơi hao, tung jru hôm ma mô mô dăng”.

To\ ntruh dak an bum prum gay ntêm nkrem dak

Wưa Trần Minh Nhật, Kruanh UBND xă Bar Maih an g^t a[aơ 5 [on tâm xă le\ geh tât 129 ha ba lo\ wai geh duh phang, tâm ne\ roh [hia\u bơi 62 ha, rnoh neh ba hôm [a [a\ hu\ch săk geh 30 tât 70%. Ndrel đah duh phang, trong dak mu\r năm aơ jur jru, yor âk mir cao su bah Công ty Cao su Chư Sê ta ntu\k le\ sreh kăl lơi gay tăm tay. Tơm cao su dơi s^t dak mu\r n’hanh mât dak du\t ue\h, jêng dak mu\r du\t âk. Nău du rơh sreh kăl ăp mir cao su ranh gay tăm tay le\ [ư an ăp trong dak mu\r hu\ch jru, âk ntu kuih, koar bah năp đaơ rnoh dak âk a[aơ kroh le\.

“Tât du\t khay 3, ăp dak me dak diăng ta ntu\k kơt ăp dak bât dak le\ kroh. Ta nkual tơm tăm têh lah tiêu, tơm cà phê. Ma tơm tiêu n’hanh cà phê jur thuk. Kônh wa knu\ng kâp tâm ăp tơm tăm aơ ma du\t âk lah ba. A[aơ dak koar n’hanh ntu kuih rnoh dak le\ jur đêt. Tơm tăm jo\ năm, tơm cà phê a[aơ rnôk ma to\ ri knu\ng 30 mn^t roh dak ntu le\ soăt. Mpôl hên le\ nt^m rđau n’hanh rgo\ jă kônh wa nsrôih rwa\t dak pring rho\ an to\ nkre koaih ăp ntu gay geh dak, kơl tơm tăm”.

Wa Đinh Mak kruanh [on Phăm Klăh ta ndr^ch ba lo\ kh^t kro bah nơm ta ndr^ch lo\ Khơn

Wa Nguyễn Văn Hợp, Kruanh jrô kan Tuch tăm mât rong n’hanh Hun hao [on lan nkuăl Chư Sê an g^t, a[aơ ta âk ndr^ch lo\ yan wai bah nu^h [on lan tâm nkuăl le\ rek, mô lah le\ ku\nh jêng duh phang mô khuch âk tât săk geh. Yơn lah, a[aơ dak ta ăp n’glău bât le\ kroh soăt da dê mô to\ng gay to\ an ăp mir tơm tăm jo\ năm.

“Tât rnôk a[aơ, geh du đêt rnoh neh ba yan wai du\t âk ta tu mô geh ăp ndơ dak bât, do\ng du\t âk ăp tu dak mu\r đah ntop nu^h [on lan do\ng to\ an ăp tơm tăm jo\ năm jêng du đêt rnoh neh geh duh phang. A[aơ bơi 10% rnoh neh ba wai bah nkuăl le\ khuch. Nkuăl le\ nt^m rđau an ăp xă nt^m [on lan joi ăp trong gay rdâng đah duh phang, rgo\ jă nu^h [on lan do\ng ăp ntil măy, bơm điện dak bah ntu gay to\ an ba. Đah rnoh neh tơm tăm jo\ năm, lah tâm n’gul khay tât 20 nar tay ma mô geh mih ri mbra khuch, du\t âk lah an to\ ndruch n’hanh do\ng ăp trong mkra mpeh to\ kâp, [ư khuch nar to\ kâp jo\ lơn”.

Chư Sê le\ tă dơi moh lah ntu\k bah tơm tiêu bah Tây Nguyên. Đah 8 rbăn ha cà phê n’hanh rlău 3 rbăn ha tiêu, knơm ntil tơm tăm aơ ma du\t âk rnăk wâl ta Chư Sê le\ jêng ndro\ng kuăng. Yơn lah âk năm plơ\ ma aơ, rnoh cà phê, tiêu jur hô, lo\ ntop tay nuh srê [ư tơm kh^t ru\ng, [ư nu^h tăm tiêu ta Chư Sê diil kh^t gâng yor dôih rnon mpưm. A[aơ khân pơng dôl rdâng đah duh phang, an ru\n săk nơm gay kơl tơm tăm, lah ntlơi ri mbra roh dơm.

Nu^h rblang: Y Sưng Phê Ja