VOV4.M’nông – Rlău 9 năm an t^ng [ư, nkhôm an prăk săm mât njrăng bri dơi năl lah trong kơl khlay gay n’gor Kon Tum mât njrăng n’hanh hun hao bri jo\ jong. Ndrel đah nău njêng dơi tơm prăk đăp mpăn kơl ăp nu^h tơm bri “Mô pah pât prăk” gay mât njrăng, nkhôm an prăk săm mât njrăng bri hôm kơl hang rbăn rnăk [on lan, lơn âk lah [on lan rnoi mpôl đê| bah n’gor klaih rlău ach o, mô dơn nê ma hôm [ư geh ndro\ng nơm geh krêp dêh lơn đah bri.

Du nău way muih bri [ư mir le\ geh bah hăng rbăn nău rêh tâm [on lan ăp rnoi mpôl đêt ta n’gor Kon Tum lah êng n’hanh Tây Nguyên lah nsum, jêng nău nău muih bri [ư mir ăp rnôk yan wai tât. Gay lôch nău aơ, âk năm bah năp n’gâng kan [on lan n’hanh nău kan mât tăm bri ăp ntu\k le\ an âk soan nkoch trêng nking n’gang yơn tât nkơi măt lah bri lo\ jêng mir.

Bu ranh A Gong, rnoi Xơ Đăng, [on Đăk Kroong, xă Đăk Pxi, nkuăl Đăk Hà, n’gor Kon Tum ndơ\ mpôl hên uănh bri ue\h nđir n’gul yan wai duh phang, ngơi răm, 9 năm aơ nu^h [on lan [on Đăk Kroong mô hôm hăn phah bri [ư mir tay. A[aơ lăp tâm bri gay mât njrăng bri:

“Kăl e mô to\ng ăp ntil ndơ jêng an lăp tâm bri. Bôk năp hăn sân dăk. Tal 2 lah kăl si [ư jay. Ne\ lah nău tih ngăn. A[aơ bah nar nkhôm trok ntu\k ntô bri so\k prăk ne\ dăp an nău kan bah rnăk wâl ma nar aơ geh du đêt rnăk le\ dơi tăm si, le\ dơi srih tăm ba lo\. Jêng bah ne\ a[aơ mô hôm kăl phah bri tay, mô [ư mir tay”.

Tât a[aơ 9 năm [ư t^ng Nghị định mrô 99, nar 24/9/2010 bah Chính phủ mpeh nău kơl nkhôm trok prăk ntu\k ntô bri, le\ geh rlău 5.000 rnăk, 567 rmôt rnăk, nsum mpôl n’hanh rmôt kan bah n’gor Kon Tum dơn mât uănh njrăng n’gang rlău 200 rbăn 900ha bri. Du năm ring du rnăk so\k geh 13 rkeh prăk, nsum mpôl nu^h [on lan 160 rkêh prăk n’hanh rmôt kan rlău 500 rkeh prăk. Bah rnoh prăk aơ nu^h [on lan n’hanh nsum mpôl do\ng tâm nău rgâl nău rêh bah nu^h [ư kan mât njrăng bri nar lơ hơm răm.

Săk rnglăy nău [ư t^ng nău kơl nkhôm trok prăk ntu\k ntô bri lah nău ơh an nău ôp mbơh ngăch hôm e âk năm aơ ta n’gor Kon Tum lah êng n’hanh nkual Tây Nguyên lah nsum, ne\ lah m’hâm [ư gay nu^h [on lan rêh bah bri n’hanh t^ng mât njrăng bri ue\h lơn ?

Ta 9 xă tâm 2 nkuăl Tu Mơ Rông n’hanh Đăk Glei, nu^h Xơ Đăng ta aơ dôl sâm geh t^ng nar knơm tăm tơm sâm Ngọc Linh n’hanh âk ntil dak si êng bah dâng bri. Đah rnoh tăch ring geh rlău 150 rkeh prăk du kg sâm Ngọc Linh rih kơt a[aơ, bah nău kơl yôk bri [on tơm nar lơ geh tay âk nu^h ndro\ng nu^h Xơ đăng. Wa Y Xuôi, nu^h kon bah rnoi Xơ đăng, Groi Kruanh UBND n’gor Kon Tun rhơn nkoch, ntrong kan aơ du\t tâm di đah nău way rêh, nău tuch tăm n’hanh nt^t mpơl nău ue\h blău ơm bah nu^h Tây Nguyên lah hăn ndrel đah bri:

“Gâp tăm sâm lah mât njrăng bri. Ma geh bri ri geh dak. Ma geh dak ri geh wa\ng sa. Geh wa\ng sa ri mư hun hao mât njrăng đăp mpăn rnă njrăng kon nu^h n’hanh đăp mpăn an nău rêh bah [on lan rnoi mpôl đêt. Na nê| mô geh nu^h dơi mplư rlăm tâm nău ne\ gay phah”.

Wa Nguyễn Thành Chung, Kruanh Công ty TNHH du ntu\k kan mât tăm bri Đăk Tô an g^t, ntrong kan tăm tơm dak i ta nâm bri ns^t tay nău geh nsum, nu^h [on lan mât njrăng geh prăk ntu\k ntô bri nkre [ư ndro\ng geh bah bri:

“Gay đăp mpăn tăm geh tơm sâm an geh n’ging bri, an mât bri. Bah ntu\k ne\ bu mât njrăng bri n’hanh hun hao bri. Yor nê nău muih bri [ư mir le\ du\t n’hâm đêt hôm. Bu g^t wât du\t âk klach roh bri lah roh sâm. Jêng du nău geh 2 ntil. Ma gâp lah mô ăp nău geh nsum ma tât âk đo\ng”.

Đah rlău 610.000ha, Kon Tum lah ntu\k geh rnoh neh bri têh ngăn nkôp đah ăp n’gor tâm nkual Tây Nguyên. {ư t^ng nău kơl nkhôm trok ntu\k ntô bri, 9 năm bah năp Tơm prăk nkrem mât njrăng n’hanh hun hao bri n’gor Kon Tum le\ so\k ndơ\ n’hanh nkhôm trok bơi 1.500 rmen prăk an 9 nu^h tơm bri. Lah ntu\k dơi geh wa\ng sa, rêh jêng hôm e jêr jo\t kơt Kon Tum, ring geh du năm 163 rmen prăk trok an trong kan mât njra\ng bri lah du\t têh. Le\ tă tâm rnôk mô to\ng prăk gay mât njrăng bri, a[aơ du năm geh tay nklăp 7 rmen prăk bah rnoh neh 9.500ha bri dơi trok mât njrăng bri, wa Đào Xuân Thuỷ, Kruanh Ban mât uănh bri ngih dak ta Chư Mom Ray an g^t:

“Ntu\k kan gâp 100% prăk tơm prăk pă ăp năm yor ne\ du\t đêt tâm nău [ư mât uănh bri. Nău kơl trok prăk ntu\k ntô bri [ư an ntu\k kan nchrăp lor lơn tâm nău mbơh [ư ăp nău [ư mât uănh bri, lơn lah tâm trong kan uănh nđôi trok an ăp nău [ư uănh nđôi. Geh du\t ue\h ma mpôl hên uănh lah nău khlay ntu\k ntô bri mpôl hên jao pă nsum mpôl [on lan râng mât njrăng bri. Ne\ lah du ntu\k so\k ue\h đah ăp rnok [on lan ma hôm e du\t jêr jo\t”.

Lôch ue\h lơn tay tât a[aơ n’gor Kon Tum le\ pơk hvi ntu\k so\k do\ng nu nău ntu\k ntô bri đah 36 ngih măy thuỷ điện n’hanh 13 ntu\k nkra njêng công nghiệp. Prăk ntu\k ntô bri a[aơ le\ to\ng ăp an trong kan mât uănh, njrăng rlău 360.600ha bri,  geh bơi 64% ding le\ rnoh neh bri bah n’gor. N’gor le\ [ư t^ng trok prăk mât bri tă bah tài khoản ngân hàng an rlău 2.700 ta ding le\ 5.546 rnăk êng nu^h, nsum mpôl [on lan nkre ntêm nkrem mông nar nkre kloh rah wah [ư t^ng nău kơl. Wa Hồ Thanh Hoàng, Kruanh Tơm prăk nkrem mât njrăng n’hanh hun hao bri n’gor Kon Tum, an g^t ăp ntu\k kan tơm bri ta [on lan a[aơ le\ mô geh mô to\ng prăk gay mât njrăng bri:

“Ăp tơm bri lah rmôt kan, geh ăp công ty lâm nghiệp, ăp Ban mât uănh bri njrăng n’gang phu\t sial, bri do\ng geh tơm prăk đăp mpăn, nâl nâl gay to\ng ăp nău [ư bah nơm. Nău rêh bah cán bộ, nu^h phung pah kan bah ăp ntu\k kan tơm bri le\ dơi to\ng ăp nar lơ dơi hao. Jêng ácn bộ phung pah kan bah ăp Công ty aơ du\t n’hâm gay râng mât njrăng bri. Knơm geh tơm prăk mât njrăng bri đăp mpăn aơ nu^h [on lan du\t n’hâm râng uănh nđôi mât njrăng bri nău rêh bah khân pơng nar lơ dơi đăp mpăn”.

Săk rnglăy na nê| 9 năm [ư t^ng le\ m^n lah, nău kơl nkhôm trok ntu\k ntô bri lah nău kơl khlay gay n’gor Kon Tum mât njrăng n’hanh hun hao bri. Ndrel đah rgo\ jă geh ăp nu^h tâm nău rêh jêng gay mât njrăng bri nâp nâl, n’hu\ch mbak jâk an tơm prăk ngih dak, ri nău kơl aơ tâm di đah trong hăn mhe ta Việt Nam n’hanh trong hăn nsum bah lam ntu\r neh mât njrăng ntu\k ntô gu\ âm./.

Nu^h rblang: Y Sưng Phê Ja