Niêv lâul Iêz zos iz lênhx tuôr tsês tâu pêz Hmôngz luôs hâux lưv xơưk  pax ntâuz, tsôngk tiêz, tsôngk yo

Txix thâuv tsênhv zâu, niêv lâul Iêz Xênhv Vix tưz tâu têx lênhx pos thiêz chor uô niêv kriê uô pax ntâuz, txiêr, xơưs pêz Hmôngz đơưz têx tsôngk tril yo hnar thâuv nzor, txơưv uô ntâu zav, hâur co têx pax ntâuz tsuv txiêr, max mav xơưs uô iz kro jux juk, pôngz lok six ntâu hnuz côngz, đas jos. Thâuv xuz thơưx niêv lâul uô, xơưs chiê hnar xưz, jux juk pov tsôngv box hâur thax tsav cux xar zuôr txos chox muk hnar, viv li niêv lâul tưz qir xơưs uô ntâu chiê muôs trâu tsôngv pox niêvvir ndâuk sơưr đơưk:

Pox niêv Hmôngz đơưz chêr tsôngk yo zos muôx luz yo, tril, đuôr tưk, sêr thiêz fuô ntông sâuv tâuz hâu. Luz yo mak fuô plaz, thâuv hnar muôz iz traz côngz khơưv pok đrav plaz xưz, chênhr viv li tsuv hnar nzir iz luz yo khuôv đơưz hâur kaz thiêz, tsi tas li đrâuv đrâuz kâuv cux muôx đaz yok, tâu nriê xơưs têx xor liêz njuôz trâu, lok six khax jông jav. Hok baz yok mak muôz têx ntâuz txêix, ntâuz njuôz lok kuôk trâu kror ntâuz đuz, xơưs iz pluôx kuôk iz pluôx tax tâu ntêr muôx iz đok txos iz đok ntâu li muôz lok tik trâu luz chêr yo. Iz chas ntơư, tus đuôr tưk cux nriê xơưs uô têx trêr pax lok six jông yênhx têx trâur pax ntâuz khax nhiêk jông txơưr nhiêk tsi siz thôngx.

Chiê xơưs uô tâu tiêr nênhs Hmôngz đơưz iz chêr tsôngk hnar (muôx tril, yo, sêr, đuôr tưk, fuôv) hur si mak tsuv 02 lênhs sik đros xơưs uô zuôr xar 4 hnuz thiêx tâu. Chênhr viv li, đros trâu xơưs uô têx chêr tsôngk tril yo trơưk têx lâul iz txưv chox kriê, niêv lâul Iêz cux tsês six hơưv, hnuz nhôngs zok nriêr, cơưv shâuv iz cxiê tsưr ziv xơưs uô pax ntâuz, tsôngk tril yo yiêz đros trâu muôz ntâu zav ntâuz txêix, liêz njuôz lok siz fiv chiê xơưs têx chêr tsôngk trơưk li tsôngv kruô, cxênhx hluôk nhiv no siêz nhiêv hnar.

Iz chas têx chêr tsôngk tril yo Hmôngz tâu niêv lâul Iêz xơưs uô trơưk tsôngv pox niêv vir ndâuk đas cir, niêv lâul 2 niêv txir cux xơưs muôs ntơưv têx hội ciêz tox siêz hâur thiêz 2 chas thax tsav li: Tuần Giáo, Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. Niêv lâul cux nzaz nzơưv mạng xã hội li: Zalo, Facebook, Tiktok muôs đhâu sâuv mạng xã hội, tâu tsôngv kruô nhoz ntâu qơư li: lai Châu, Thanh Hóa, Đắk Nông, Đắk Lắk....njênhs njôngr, nhiêv zuôr txos.

Niêv lâul Txiêz Xênhv Shôngx, nhoz xã Phình Hồ, tỉnh Lai Châu, iz lênhx kruô tsi so đas cir zuôr niêv lâul Iêz têx tsôngk tril yo hnar heik pâuz:

Cê xơưs uô, cê cơưv shâuv luôs lưv tus muôx txux chi uô pax ntâuz, xơưs tsôngk hnar tsưr ziv, xav kror đruôz đraz iz shông, niêv lâul Iêz Xênhv Vix muôs txix 120-160 chêr tsôngk pox niêv Hmôngz đơưz trâu tsôngv kruô, iz chêr niêv lâul muôs txix iz tsov 200 cxênhz txos iz tsov 600 cxênhz đeiv. Đhâu yưx tas têx nhiêx txiêx zuôr ntâuz, xor xơưs uô, niêv lâul cux tâu nhiêx nju muôx 130 tsov đeiv. Phênhv sâu tâu no paz niêv lâul cê muôx nzir phênhv sâu, muôx pênhr tror huôv tsar uô nox, zuôr têx ntâuz xor xơưs uô pax ntâuz, tsôngk tril yo hnar thiêz muôs, cê por hưv, tuôr tâu tsês zuk heir nênhs têx txux chi uô pax ntâuz, xơưs tsôngk tril, yo.

Tsi tiêk huôv tsar luôs hâux lưv heik sâuv, niêv lâul iêz tsênhv tsês six hơưv, hnuz nhôngs kriê têx txux chi uô pax ntâuz, xơưs tsôngk tril yo trâu chor pox niêv vir ndâuk thiêz têx lênhx hluôk hâur jok, chiê sik đros por hưv, tuôr tsês pêz Hmôngz têx txux chi heik sâuv tsi chiê pôngz plox. Tix lâus Cuôv Xênhv Thox, Phưv Chủ tịch Ủy ban xã Co Mạ heik pâuz: “Luôs hâux lưv por hưv nênhs Hmôngz têx txux chi vênhx huôv tưz tâu tuôr tsês thiêz kriê đreiv trâu cxênhx hluôk tsi chiê pôngz plox. Ntâu chuôz zis tưz sir jos yưv pênhr xơưs uô jông têx chêr tsôngk Hmôngz. Lar heik li niêv lâul Iêz Xênhv Vix nhoz xã Co Mạ chuôz zis, chiv chir zuôr meir phưx vưv uô pax ntâuz, xơưs tsôngk tril yo Hmôngz Đơưz trơưk li chor lâul iz txưv kriê uô nox, uô hnar chiê tuôr tsês nênhs Hmôngz têx txux chi ntơư tsi trâus pôngz plox. Iz chas co, cux paz chuôz zis muôx nzir phênhv sâu tâu thiêz muôz hâux lưv uô trâu lưv tus txơưr đuô”.

Lok têx tsưr ziv hâur ntu zuôr txos, niêv lâul Iêz heik pâuz, niêv lâul chuôz zis zuôr krêz đar nzir qơư uô pax ntâuz, xơưs tsôngk tril yo, yưv pênhr zuôr meir, chuôz zênhx phưx vưv chiê huôv tsar xơưs uô tâu ntâu đuô têx pax ntâuz, tsôngk tril yo jông. Niêv lâul Iêz cux xar muôz hâux lưv uô nzir trâu têx lênhx pox niêv vir ndâuk hâur thax tsav thiêz paz tsưx phưv truôx luôs hâux lưv uô co trâu chor tuz nhuôs, cxênhx hluôk./.

Thào Ly-Riê Lâux cxeik, nhênhv

Điện Biên kriz uô ntâu tsưr ziv nhênhz chơưv, sir zôngv khoa học kỹ thuật uô têx kôngz lôngk

Txix têx tsưr ziv uô siv txos kriz uô ciês tsênhv tsênhz, khoa học công nghệ tsênhv jux juk paz muôx tâu têx tsưr ziv uô yiêz paz trâu chos thiêz tu têx kông lôngk.

Ntơưv Tsênhv qơư Khoa học thiêz Hlôngr yiêz xar tơưv (Sở khoa học thiêz Công nghệ tỉnh Điện Biên), ntâu jênhv vưv nhênhz chơưv, uô siv tsênhv tâu kriz uô lơưr saz tsênhv tsênhz. Hâur co muôx têx tsưr ziv chos chor tsoz chos yiêz, sir zôngv công nghệ siêz thiêz nhênhz chơưv têx tsưr ziv uô nox huv đros ntơưv thax tsav qơư.

Iz hâur Tsênhv qơư têx kror uô tâu zos dưv anr uô nox siv “Sir zôngv khoa học thiêz công nghệ cxiv tsa tsưr ziv chos điz hâur têx qơư muôx thêir vor công nghệ siêz ntơưv tỉnh Điện Biên”. Dưv anr tưz tâu Hôiv đồng khoa học thiêz công nghệ cấp tỉnh sâu jênhv, njuôk xav uô tâu jông.

Hâux lưv chos siv chor zav tsoz chos yiêz tsik tiêk paz muôx nzir hax huv hâur uô nox mak tsênhv paz trâu canr bôv kỹ thuật muôx nzir ntâuk gri tsưr ziv uô nox, kỹ thuật thiêz sir zôngv công nghệ hâur tsênhv tsênhz.

Trơưk zơưv Phạm Thanh Nam, Phưv Giám đốc Sở Khoa học thiêz Công nghệ tỉnh Điện Biên, têx khoa học công nghệ co tsuv pov tsênhz txix sir zôngv. Muôz khoa học công nghệ lok uô nox uô ntêx tsuv sêiz sêz pêx xênhv xar muôx tâu đaz tsi, uô nox njiz phiv liv txix kror tưs. Công nghệ jông taz sik tsik huv đros, pêx xênhv lax sir zôngv tâu mak zuôr lax kriz uô tâu đêz đar. Viv li, tsuv uô siv, ntâuk gri tas mav li xav txos choz zok, kriz uô. Đros uô siv chos chor zav tsoz chos yiêz, Tsênhv qơư tror kriz uô chos nzir oz zav nôngz txir pôngr lux Pu Lau Mường Nhà thiêz txir pôngr lux MD2, đros co uô tiêr tsưr ziv uô zuz, chos siv. Hâux lưv nhênhz chơưv, uô zuz paz muôx nzir chor zuz chiê phưx vưv uô nox, jux juk gra siêz tâu jông tsơưr lươngv chor tsoz chos.

Tix lâus Giàng Xênhv Thox, Giám đốc HTX Txir pôngr lux Pu Lau, xar Mường Nhà hêik tiêk, muôx nzir chor zuz yiêz tsuv tâu kriz uô đros tsênhv tsênhz chiê xêir tsov cov tâu chor zuz huv đros uô nox ntơưv thax tsav qơư. “Pox nhuôs tsik cxơưx txos têx kror yiêz taz sik uô ntêx mak tsuv uô tâu tso. Zuz yiêz tsuv huv đros ar têz thiêz tsưr ziv uô nox ntơưv no. Chos siv pov chor tsoz chos huôv tsar jông, paz muôx tâu hax huv jông đuô mak pox nhuôs thiêx shir phaz thiêz sir jos muôz lok chos, uô nox” tix lâus Giàng hêik li co.

Đros nhênhz chơưv zuz nôngz, Tsênhv qơư chor jênhv vưv khoa học công nghệ cux sir jos kriz uô têx tsưr ziv uô nox tâu qênhz shuôk truôx jông. Iz zav li tsưr ziv uô nox hâur qơư muôx tsêr tax thêir vor sir zôngv công nghệ siêz ntơưv xar Than Yên. Dưv anr tâu cxiv uô txix pêz luz tsêr tax thêir vor, đar muôx 1.080 thiêr ndis, nhiêx txiêx yưv uô tas muôx 13,4 tiv đêiv ntâu, sir zôngv cxiv luôs paz uô tâu jông lok qiv hơưv, đêx zưs thiêz tsơưr pưr. Tsêr tax thêir vor tâu kriz uô muôx cxiv luôs zưs đêx cxênhx txuôs, qênhz shuôk jông jêx tưv, nông, tsơưr pưr thiêz cxuô kror paz trâu chos têx kôngz lôngk, uô nox. Txir lưk suôr nôngz Nhật Bản tâu muôz lok chos siv, canr bôv kỹ thuật thiêz nênhs lox tôngv ntơưv thax tsav qơư tâu kriê têx tsưr ziv uô nox, tu trơưk tsưr ziv tso tơưv.

Kriz uô dưv anr sir zôngv kôngz nuv jông ntơưv Điện Biên cux puz pov tsưr ziv uô nox yiêz hâur muôz công nghệ lok paz trâu uô nox. Hâux lưv sir zôngv tsêr tax thêir vor, cxiv luôs zưs đêx, sêiz car tsơưr pưr thiêz qênhz shuôk tênhv qơư puz pov công nghệ siêz tsênhv jux juk tâu muôz lok paz trâu têx tsưr ziv uô nox tsênhv tsênhz. Taz sik, muôz khoa học công nghệ paz trâu uô kôngz nuv nhoz tox siêz tsik zos kror zuôr uô tâu hâur iz oz hnuz. Pênhr yưv trâu khoa học công nghệ tsênhv tsơưs, huiz tôngv chor doanh nghiệp đros uô tsik tâu siêz. Thax tsav đar, cêr muk lok đaz tuôs cux uô trâu hâux lưv choz zok sêiz kaz thiêz kriz đar tsưr ziv uô nox njiz tsik tsơưs têx phiv liv. Viv li, đros nhênhz chơưv thiêz uô siv, hâux lưv thox cxov, choz zok kỹ thuật, công nghệ thiêz xêir tsov têx tsưr ziv uô nox huv đros yênhx thax tsav uô nox muôx tsiv gri zov chênhr. Công nghệ tsuôk muôx tsiv gri tsênhv tsênhz thâuv pêx xênhv pâuz, kriz uô tâu truôx jông.

Phênhv “Nôngx mênhx zuôr tsuv pâuz” hnuz no tsuôk xâuk li no xưz. Phênhv no zos Đaix nta suôz Việt Nam nhoz thax tsav Tây Bắc sik côngv đros Tsênhv qơư cxơưz cxiz uô kôngz têz qơưk uô./.

Vàng Lan-Lik Thox cxêik nhênhv