Bun Pi May được biết đến là Tết cổ truyền mừng năm mới thiêng liêng và rộn ràng nhất, mang ý nghĩa xua đi những điều không may của năm cũ và cầu mong mưa thuận gió hòa của người Lào. Nếu Bun Pi May là thời khắc tống cựu nghênh tân để cả bản làng hội tụ, thì khi bước vào thời điểm kết thúc mùa vụ, đồng bào lại tổ chức một nghi lễ nông nghiệp đặc biệt không kém: Lễ mừng cơm mới - nơi tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên được thể hiện trang trọng và sâu sắc nhất.

Với người Lào tại xã Mường Khoa, tỉnh Lai Châu, mùa màng bội thu không chỉ là kết quả của mồ hôi công sức lao động trên nương rẫy, mà còn là ân huệ từ các đấng thần linh và sự phù hộ độ trì của ông bà, tổ tiên. 

Khi hạt lúa đã được thu về đầy bồ, mỗi gia đình lại tất bật chuẩn bị những lễ vật tinh tươm nhất. Những sản vật quý giá của núi rừng, những hạt lúa nếp đầu mùa thơm dẻo cùng các vật nuôi khỏe mạnh trong nhà được cẩn thận lựa chọn để dâng lên ban thờ, vẹn tròn tấm lòng thành kính. Vào thời khắc linh thiêng, người lớn tuổi nhất trong gia đình hoặc già làng có uy tín sẽ thay mặt con cháu trang trọng thỉnh mời tổ tiên về hưởng lộc. Giữa không gian tĩnh lặng, lời khấn nguyện cất lên quyện trong hương nếp mới, thỉnh cầu bề trên tiếp tục ban phước lành, mang đến sức khỏe, bình an và cuộc sống thịnh vượng cho bản làng.

Ngay sau phần "lễ" trang trọng, một nét đẹp văn hóa độc đáo và rộn rã hơn sẽ diễn ra: Nghi thức buộc chỉ cổ tay. Những sợi chỉ nhiều màu sắc được trân trọng bện lại, trao và buộc lên cổ tay của những người tham dự như một lời chúc phúc bình an.

Giải thích về ý nghĩa sâu xa của nghi thức này, ông Tao Vân Xanh, một người am hiểu văn hóa trú tại bản Hào Nghè, xã Mường Khoa, tỉnh Lai Châu chia sẻ: "Sợi chỉ thường được bện từ ba màu đen, trắng và đỏ, và đặc biệt số lượng vòng chỉ buộc phải luôn là số lẻ. Theo quan niệm của người Lào chúng tôi, số chẵn tượng trưng cho sự an bài, trọn vẹn và dừng lại, trong khi số lẻ đại diện cho sự sinh sôi, nảy nở không ngừng. Con người sống luôn cần sự vươn lên, hôm nay tốt đẹp thì ngày mai phải phát triển mạnh mẽ hơn".

Kết thúc Lễ mừng cơm mới, những gói cơm nếp thơm dẻo - tinh hoa đúc kết từ đất trời và sức lao động - sẽ được chia đều cho tất cả mọi người có mặt. Hành động này đã vượt qua ranh giới của việc sẻ chia vật chất đơn thuần, trở thành chất keo gắn kết tình làng nghĩa xóm tối lửa tắt đèn có nhau.

Giữa nhịp sống hiện đại, Lễ mừng cơm mới của người Lào ở Mường Khoa vẫn được gìn giữ trọn vẹn. Đó là biểu hiện sinh động của đạo lý "uống nước nhớ nguồn", là cách đồng bào giữ lại hồn cốt dân tộc để trao truyền cho các thế hệ mai sau./.