1.Hneăng hôp kân Mih – Triều Tiên [a\ Hneăng hôp kân pơla péa pâ Triều Tiên: Roh tơ’lêi ‘na hơniâp le\m ăm tơlố Triều Tiên

Roh apoăng klêi kơ’nâi 11 hơnăm, hâi lơ 27/4, khu kăn pơkuâ kong têa Triều Tiên [a\ Hàn Quốc hiăng ai roh trâm mâ a Bàn Môn Điếm, rơtế péa roh trâm mâ kân pơla péa pâ Triều Tiên kơ’nâi mê (khế 5/2018, khế 9/2018) [a\ roh trâm mâ khu kăn xiâm Mih – Triều Tiên hâi lơ 12/6 a kong têa Singapore châ tối cho vâ mơnhên tung um méa tâi tâng lâp plâi tơnêi hơnăm 2018.

Tơbleăng châ tơ-[rê klêi kơ’nâi mâu hneăng hôp cho tơdroăng ki châ tơ-[rê dêi péa pâ la ngiâ cho pơtê tâi tâng tơdroăng mơjiâng pro trếo tik nik, hơniâp le\m, tơniăn a rơlố Triều Tiên. Laga, troh mơ’nui hơnăm 2018, tơdroăng pêi pro mâu pơkâ kố xuân ối trâm hên pá puât [a\ ‘’ton môi tíu’’.

2.ASEAN [ă  Sinuâ hiăng châ tơpui rơhéa môi tơdroăng tung ‘’hlá mơ-éa‘’ tơbleăng ‘na Khu luât pơkâ tơpui kâ Biển Đông (COC)

Xông tơpui a hneăng hôp khu kăn xiâm tơpui kâ dêi mâu kong têa Đông Nam Á - AMM 51 (lơ 2/8) pôa Vivian Balakrishnan, Ngế pro xiâm hnê ngăn kong têa Singapore tơbleăng, ASEAN [ă Sinuâ hiăng châ tơpui rơhéa tơdroăng tơhrâ tơpui kâ Biển Đông (COC), môi hvêa prôk ki kal troh tơdroăng pro kơdroh ki pơrá phá.

Péa pâ xuân hiăng vâ môi tuăn mâu troăng hơlâ ki khât ăm rôh hôp tơpui tơno Khu luât pơkâ tơpui kâ Biển Đông COC tung la ngiâ.

3.Troăng gâk kring tê mơdró; Tơplâ tê mơdró Mih – Sinuâ thăm hơkăng tơdjâk troh tơdroăng cheăng kâ lâp plâi tơnêi

Maluâ Mih lo klâ ing mâu tơdroăng tơkêa tê mơdró [a\ hên kong têa, laga tơdroăng tơtrâ mơdât to\ng kum tê mơdró xuân [lêi trâng ing mâu tơdroăng tơkêa tê mơdró k^ tơkêa môi tiah tơdroăng tơkêa tơru\m tê mơdró tu\m têk [a\ rơkê lâp Thái Bình Dương dó inâi CPTPP; Tơdroăng tơkêa tê mơdró tơ’lêi hlâu xua Nhuk – EU, tơdroăng tơkêa tơru\m cheăng kâ tu\m têk kơpong RCEP xuân dế chôa ‘lâng kêi đeăng.

Tơdroăng tơkêa tơru\m cheăng [a\ rơkê lâp Thái Bình Dương ai xêt khât sap hâi lơ 30/12/2018 châ pói tơngah mơjiâng khu tơniăn tê mơdró kân, ai 11 kong têa, tung mê ai Việt Nam [a\ tâi tâng ki kơnâ GDP dâng 10 rơpâu rơtal dolar, tơdâng 13% GDP lâp plâi tơnêi, thăm loi tơngah tơ’lêi tê mơdró, tung pơla chưh nghiah to\ng kum tê mơdró dế xông rơdêi.

Hâi lơ 6/7, roh tơplâ tê mơdró pơla Mih [a\ Sinuâ pơxiâm klêi kơ’nâi mâu pơkâ xo hnoăng mơhá kơnâ 34 rơtal dolar dêi Mih [â a mâu tơmeăm khoăng kong têa Sinuâ ai xêt khât. Kong têa Sinuâ tơdrêng amê hnó tơvêh mâu kơlo xo hnoăng mơhá [a\ mâu tơmeăm dêi Mih.

Mơhé péa pâ hiăng châ môi tuăn 90 hâi pơtê klêi kơ’nâi roh trâm mâ pơla pôa Donald Trump, Kăn xiâm pơkuâ kong têa Mih [a\ pôa Tập Cận Bình, Kăn xiâm hnê ngăn kong têa Sinuâ pakong Hneăng hôp G20 laga tơdroăng tê mơdró Mih – Sinuâ châ tối xuân ối hên tơdroăng ki ôh tá tơniăn, tơdjâk troh tơdroăng cheăng lâ tung lâp plâi tơnêi tung la ngiâ. Khu râng liăn kơd^ng lâp plâi tơnêi IMF a khế 10 hiăng tối tơbleăng mơdêk cheăng kâ lâp plâi tơnêi chu u ối 3,7% ăm plâ hơnăm 2018 [a\ 2019, kơdroh tâng pơchông [a\ tối hdrối.

4.Tríu tơkêk a Paris kong têa Pơhlăng [ă mơni kô troh mâu kong têa châu Âu

Pơxiâm ing môi khu ki tơtrâ tơdroăng pro to kơnâ yă têa châu, pro tơdroăng rêh ối chiâng pá puât, tơdroăng mâu ngế ‘’Ếo khêi’’ lăm tríu tơkêk hiăng pro chiâng mâu rôh tơxul tơxal ki ó má môi. Chât rơpâu ngế hiăng lo a troăng kân tríu tơkêk, hên khu ‘mêi hlo ai ki rôh tiah mê hiăng  ‘nhiê mâu um ki me\n le\m dêi Pơhlăng, kăn sât thế hvât min heăng mâ vâ mơdât mâu ngế lăm tríu mê pro chiâng ai tơdroăng ôh tá tơniăn.

Kơmăng lơ 10/12, pôa Emmanuel Macron, Kăn xiâm pơkuâ kong têa Pơhlăng hiăng tối tơbleăng tung um tơvi, xo pôu tâi tơdroăng ki ôh tá tơniăn tung mâu hâi hiăng luâ a kong têa Pơhlăng, hlối tơbleăng môi luât vâ pơle\m tuăn hiâm mâu ngế ‘’Ếo tr^ng‘’.

Pôa Macron hiăng tơbleăng kăn xiâm dêi pôa kô pêi pro tơdrêng hên tơdroăng ki rơdêi tâ vâ kơdroh tơdroăng ki pá, hngăm hngo ‘na pro hnoăng mơhá [ă ‘mâi hơ’lêh tơdroăng ki rôe xúa tơmeăm dêi kuăn pơlê Pơhlăng.

Tơdroăng mâu ngế ‘’Ếo tr^ng’’ tríu tơkêk dêi pơxiâm ai cho môi tơdroăng ki ôh tá môi tuăn [ă pơrah dêi pó pơla mâu hdroâng mơngế tung kong têa Pơhlăng, hlối vâ tơbleăng ăm lâp tâi tâng kơpong châu Âu.

5.Mih tơbleăng tơvêh dêi lêng lo ing kong têa Syria

Hâi lơ 19/12, pôa Donald Trump, Kăn xiâm pơkuâ kong têa Mih tơbleăng Mih pơxiâm tơvêh dêi lêng lo ing Syria xua hiăng plâ [lêi trâng Khu tơnêi têa khôp Islam IS a kong têa Syria. Tơbleăng kố dêi pôa Donald Trump tơdrêng amê tro hên ngế ôh tá môi tuăn. Ngế pơkuâ lêng dêi Khu xiâm pơkuâ lêng kong têa Ăng-glê Tobias Ellwood rơtế hâi mê tối Kăn xiâm  pơkuâ kong têa Mih hiăng xôi drêng tối Khu tơru\m Tơnêi têa khôp Islam IS hiăng thu a Syria. Pôa James Mattis, Ngế xiâm pơkuâ lêng kong têa Mih pơtê cheăng. Pơkâ dêi Kăn xiâm pơkuâ kong têa Mih xuân tro hên Khu kăn tung Kuo#k ho#i Mih tơtrâ. Laga, Chin phuh Mih ôh tá tơbleăng nhên hâi khế vâ tơvêh dêi lêng.

6. Tơdroăng ôh tá tơniăn tơpui kâ ‘na Kung King, Mih pơtroh dêi kăn teăng mâ troh a Jerusalem

Tơdroăng ôh tá tơniăn ‘na tơpui kâ kơpong Kung King pơla Qatar [ă  Saudi Arabia. Mâu kong têa Arab Thống nhât UAE, Bahrain [ă Egipto, ôh tá hlo kơdroh ki hơkăng tung hơnăm 2018. Mâu kong têa tung kơpong pơtối rak luât pơkâ ôh tá ăm mơdró [ă Qatar.

Mê nếo, Qatar xuân ôh tá tơmiât vâ mơgât. Péa pâ ai pơkâ mâu luât pơxâu phâk dêi rơpó ‘na cheăng kâ. Tung mâu hâi mơ’nui hơnăm, Qatar tơbleăng kô lo ing Khu tơru\m cheăng mâu kong têa tê têa châu (OPEC) sap khế 1/2019.

Ôh tá bê vâ tơmâng tơdroăng tơtrâ ing peăng Palestine [ă hên mâu kong têa tung lâp plâi tơnêi, khế 5/2018, Mih hiăng pơtroh dêi ngế kăn teăng mâ ing Tel Aviv vêh ngi Jerusalem [ă kố cho môi tung mâu luât pơkâ tơpui kâ ki tơpeăng tơtu\ng ó má môi dêi pôa Donald Trump, Kăn xiâm pơkuâ kong têa Mih hơnăm 2018.

Tơdroăng kố pro xiâm chiâng ai mơngế tríu tơkêk [ă tơplâ dêi rơpó nếo a kơdung Gaza, pro Trung Đông thăm rế ôh tá tơniăn.

7.Roh kơdê ngế chêh hlá tơbeăng A-rập Xê-út Khashoggi

Pôa Jamal  Khashoggi hía a hâi lơ 2/10, klêi kơ’nâi mot tung kơ koan teăng mâ Saudi Arabia a Istanbul, kong têa Thổ Nhĩ Kỳ, vâ pro mơ-éa pơkoăng [a\ môi ngế kơdrâi kong têa Thổ Nhĩ Kỳ. Troh hâi lơ 20/10, Saudi Arabia tối pôa Jamal Khashoggi  hiăng hlâ klêi kơ’nâi môi roh xie#n pâm tung kơ koan teăng mâ kong têa kố a Istanbul [a\ hdrối tơdroăng pro pá lâp plâi tơnêi, troh hâi lơ 15/11, {ơrô tơleăng dêi Saudi tối ăm ‘nâi 11 ngế hiăng tro xăm tối, tung mê, 5 ngế kô pơxâu kơdê hlâ xua ai tơdjâk tro tơdroăng hâi lơ 16/12, pôa Antonio Guterres, Kăn xiâm chêh tơm xo rơkong Khu lâp kong têa kơbông krếo môi roh séa ngăn ‘’loi tơngah khât’’ ‘na roh kơdê ngế chêh hlá tơbeăng Jamal Khashoggi . Roh tơdroăng tá hâi mơgêi tơdjâk kân troh um méa dêi Saudi Arabia  tung lâp plâi tơnêi.

8. To\ng xo tơniăn khu kơtú [a long vâi hdrêng kong têa Siam

Rôh lăm to\ng xo ki pá má môi a kong têa Siam hiăng klêi tơniăn drêng hâi lơ 10/7, tâi tâng 12 ngế vâi hdrêng kơtú [a long mê [ă ngế thái hnê khu kơtú [a long vâi hdrêng kong têa Siam hiăng châ to\ng xo tơniăn pơla 18 hâi kreăng tung kiâp hmốu ki trâu a Tham Luang, peăng kơnho\ng kong têa Siam.

Vâ pêi tơdroăng lăm to\ng xo mê, Siam hiăng tăng vâ chê 100 ngế  ki rơkê mui klê têa má môi, mâu khu lêng ki rơkê, mâu ngế ki hmâ rơkê mui têa tung kong têa Siam [ă kong têa ê hlối veăng ai mâu ngế rơkê dêi hên kong têa.

Maluâ ti mê, môi ngế tung khu ki rơkê mui têa veăng to\ng xo mê hiăng hlâ drêng gá mui mot trâu tung kiâp hmốu vâ to\ng xo vâi hdrêng.

9.Hơnăm 2018, lâp plâi tơnêi châ hlo hên kong prâi pro ôh tá tơniăn

Tơnêi tơdro a kong têa Nhuk, kong mêi têa kân lân lu a kong têa Sinuâ, chếo kong a Mih, Grecô, têa kơx^ rơlêa lân kân [a\ klêh tơ-[ai a kong têa Indonesia, tơhnah hngêi kơmăi on tơhrik a kong têa Lếo [a\ hía hé, mâu roh kong prâi pro ôh tá tơniăn [a\ trâm xía vâ kố hiăng pro rơpâu ngế hlâ [a\ hía, pro chiâng ôh tá le\m ro tung lâp plâi tơnêi hơnăm 2018.

Tung pơla kố, Hneăng hôp Khu lâp kong têa ‘na kong prâi hơ’lêh roh má 24 COP 24, tơku\m po sap hâi lơ 2 – 14/12 a Ba Lan hiăng châ [lêi trâng kal khât, [a\ tơdroăng pơkâ nhên, pơkâ hnoăng cheăng dêi mâu kong têa, tơleăng mâu tơdroăng ki ối tơvâ tung pêi pro tơdroăng môi tuăn Paris ‘na kong prâi hơ’lêh.

10.Măng facebook tơ’lêi trâm tơdroăng ôh tá tơniăn ‘na tơdroăng ki pơkí

Hơnăm 2018 châ ngăn cho hơnăm ki rơ-iô ó má môi, măng xah ho#i Facebook, măng xah ho#i ki kân má môi lâp plâi tơnêi ai 2 rơtal ngế xúa. Ôh tá xê to  tro tơpôu xôi xúa pro ôh tá tro luât ‘na tơdroăng ki chêh ‘măn dêi mâu ngế ki xúa tung rôh tâ ph^u rah xo kăn xiâm pơkuâ kong têa Mih hơnăm 2016, Facebook ối ăm hlo tíu ki oh tá  hâi rơkê ‘na tơdroăng pơkí kơtôa  pro mâu ‘mêi hacker xúa rôh ki mê vâ châ po ngăn [ă tong xo mâu tơdroăng ki chêh ‘măn pơkí dêi chât rơtuh ngế ki xúa.

Mâu tơdroăng ki ôh tá tơniăn mê pro hên ngế ôh tá vâ xúa [ă xut tah dêi tai khoăn Facebook troh lâp lu. Hía 6 ngế kăn ki rơkê, yă liăn chu kơdroh ó má môi, ngế xiâm mơjiâng Facebook thế lo a ngiâ Kuo#k ho#i Mih vâ mơnhên. Tơdroăng kố pro hơnăm 2018 chiâng hơnăm ki tơxâng pâ ôh tá kâi hiât má môi dêi Facebook.

Gương prế A Sa Ly tơplôu [ă tơbleăng