VOV4.Sêdang - Môi tiah ngin hiăng tối a 2 [ai hdrối, xua yă chhá kơxu chu rơpâ [ă ôh tá ‘nâi la lâi nếo kâi chiâng vâ pêi pêt, xua mê, mâu khu mơdró kâ khoh chiâng hơ’lêh kong ki ôh tá dâi vâ pêt loăng kơxu a 2 kong pơlê Kontum [ă Gialai hiăng trâm hên xơpá. Ai khu mơdró hiăng chúa lôi, ai khu mơdró pro tơnêi pêt hdrê loăng ki ê. Drêng chêh tối ‘na tơdroăng tơkêa bro mê, yă chhá kơxu lối 100 rơtuh liăn 1 ta#n, mê kơxu châ pêt a rêm tíu ki ê ôh tá la lâi châ séa ngăn troh tơnêi, lơ tơtro lơ ôh. Nôkố yă kơxu hiăng chu rơpâ pá kơdâm 30 rơtuh liăn 1 ta#n mê a mâu deăng koxu hiăng tro ko ‘nhê tiah lâi vâ pêt mâu hdrê loăng ki ê.
A hơnăm 2008 – 2010 yă chhá kơxu to kơnâ, 1 ta#n lối 100 rơtuh liăn. Kơnôm kơxu mê hiăng ai hên kơpong hngêi kuăn pơlê ki kro mơdro\ng, mơjiâng pro châ rơtal liăn, troăng klông, on tơhrik, hngêi pơkeăng cheăm, hngêi trung akố xuân châ mơ’no liăn mơjiâng pro kân le\m rơdâ. Tâi tâng mâu túa pơkâ dêi tơdroăng mơjiâng thôn pơlê nếo kô ai, drêng ai kơxu. Hơnăm 2009, kong pơlê Gialai khên tơnôu hơ’lêh 60 rơpâu hectar [a\ng kong ôh tá dâi le\m, kong ki pêt [a\ tơnêi kong vâ pêt nếo 50 rơpâu hectar kơxu. Ai 16 khu tê mơdró, 44 tơdroăng tơkêa bro mung tơnêi pêt kơxu dêi kong pơlê.
Kơxu pêt tung tơnêi kong ki ôh tá dâi le\m dế choâ ‘lâng hlâ
Pôa Mai Ngọc Bình, Kăn pho\ pơkuâ ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó môi khu kơxu }ư Sê tối: Ko\ng ti sôk ro tâ châ xo mêa drêng ai tơdroăng tơkêa bro hơ’lêh 3 rơpâu 100 hectar kong a cheăm Ia Lâu, tơring }ư Prông vâ pêt kơxu. Môi nông trương nếo ối tung Ko\ng ti kơxu }ư Sê châ mơjiâng, mê cho nông trương kơxu Ia Lâu. Kơmăi kơmok châ mơ’no vâ ko ‘nhê kong, muih chiâk deăng. 300 ngế ko\ng nhân vâ rah xo vâ mơdâ hdrê [a\ pêt kơxu. Ko\ng ti kơxu }ư Sê cho khu tê mơdró ai ivá pêi cheăng kâ [a\ rơkê tung tơdroăng pêt, bro chhá kơxu. Laga, [a\ tơdroăng tơkêa bro a }ư Prông, ko\ng ti hiăng tối dêi tơná ôh tá kâi pêi, pơtê mơ’no liăn klêi kơ’nâi 7 hơnăm po rơdâ pêi pro. Pôa Mai Ngọc Bình tối ăm ‘nâi: ‘Na tơdroăng pơtê mơ’no liăn cheăng mê ko\ng ti hiăng tơmiât nhên, pêi tiô khoa ho\k. Troh nôkố ngin hlo tơdroăng pêi ngin cho tro ‘nâng. Troăng pêi cheăng pơtối mê, tâng châ tơnêi têa ăm phêp hơ’lêh [a\ng tơnêi hiăng pêt kơxu ki ôh tá tơtro, ôh tá châ tơ-[rê, hơ’lêh pêt mâu loăng plâi ki ê mê ko\ng ti ngin kô ai túa vâ xúa tâi ivá châ tơ-[rê [a\ng tơnêi hiăng châ pơcháu, pêt mâu loăng plâi ki tơtro tung [a\ng tơnêi kố; [a\ ki rơhêng vâ tối cho rak ngăn tơdroăng rêh ối ‘na kế tơmeăm khoăng, ‘na châ ăm ko\ng nhân, vâi krâ nho\ng o a pơlê pơla, tíu ki ngin hiăng djâ ko\ng nhân veăng pêi sap hơnăm 2010 troh nôkố ai tơdroăng rêh ối tơniăn.
Ko\ng ti kơxu }ư Sê cho khu tê mơdró ki má môi, xua mê ôh tá pêi tơ-ê tơdroăng tơkêa bro [a\ tơdroăng hơ’lêh pêt mâu loăng plâi ki ê drêng tá hâi châ ăm phêp.
Kăn pơkuâ Nông trương Ia Lâu – Hồ Phi Hùng a kơdrum kơxu pêt hiăng 6 hơnăm.
Ngoh Trung Văn Đông, ko\ng nhân tôh 2, Nông trương Ia Lâu tối ăm ‘nâi, ngoh chiâng ko\ng nhân dêi nông trương sap hơnăm 2010. Nôkố loăng kơxu ôh tá dâi le\m, xua mê ngoh [a\ hr^ng ngế ko\ng nhân a kố ôh tá pói tơngah ki klâi châ kúa xo chhá. Tơdroăng rêh ối tâi tâng ko\ng nhân akố pơrá pá puât: Á pói tơngah pro tiah lâi vâ Ko\ng ti [a\ grup pơkuâ pro tơ’lêi hlâu vâ hơ’lêh tơdroăng rêh ối ko\ng nhân, vâ ko\ng nhân pêi lo liăn. Xua tơdroăng rêh ối dêi ko\ng nhân a kố, ngăn kơdrum kơxu ôh tá xông rơdêi ngiât le\m, xua mê ko\ng nhân kho ‘nâng.
Mâu kơdrum kơxu 6 hơnăm dêi Nông trương Ia Lâu ôh tá dâi le\m, xiâm ku\n. Kố cho kơpong kong, tơnêi a ngâ iâ, bu 20 troh 30 cm, pa suâp cho tơnêi hneăn [a\ hmố. Pôa Hồ Phi Hùng, kăn pơkuâ Nông trương kơxu Ia Lâu tối ăm ‘nâi: hên [a\ng pêt hên xôh, laga loăng xuân ối hlâ. Tung kơxo# 3 rơpâu 100 hectar kong hơ’lêh pêt kơxu, nông trương hiăng pêt 2 rơpâu 180 hectar kơxu. Nôkố [a\ 1 rơpâu 540 hectar kơxu xông chía hôm, le\m iâ, u ối 940 hectar xông ôh tá dâi ngiêt le\m [a\ hlâ. Ko\ng ti kơxu }ư Sê hiăng pêi pro hên túa, kơbông krếo mâu ngế ki rơkê má môi ‘na tơnêi, ‘na loăng pêt troh tơnêi vâ séa ngăn, ti tăng túa ‘nâi pêi pêt hdrê loăng ki klâi. Laga tâi tâng mơngế ki rơkê mê pơrá tối kơxu ôh tá chiâng vâ pêt a tơnêi kố. Pôa Hùng tối: Kơdrum loăng nông trương ngin pơkuâ cho 2 rơpâu 180 hectar, tung mê ai vâ chê 1 rơpâu hectar loăng xông ôh tá dâi le\m. Loăng ôh tá ai ivá vâ xông rơdêi le\m, chiâng pro kơxo# liăn ngin mơ’no iâ, nôkố bu 1 rơtuh liăn môi hectar. Xua kong, tơnêi ki a ngâ iâ, rêi pôk tung kơdâm tơnêi trâm tơnêi hneăn, ôh tá kâi vâ xông kân rơdêi, ngiât le\m.
{a\ng kơxu nông trương Ia Lâu – Ko\ng ti kơxu }ư Sê a tơring }ư Prông tro hlâ [a\ xông ôh tá rơdêi ngiêt le\m.
Troh nôkố, kong pơlê Gialai hiăng ai 44 tơdroăng tơkêa bro [a\ tâi tâng [a\ng deăng 32 rơpâu 400 hectar tơnêi kong hơ’lêh pêt kơxu. Laga mâu khu tê mơdró bu nếo pêt 25 rơpâu 200 hectar. Lối 1 kơpêng 3 kơxo# [a\ng kố loăng ôh tá xông rơdêi, ngiât le\m [a\ hlâ. Tiên sih Nguyễn Huy Dũng, kăn pho\ pơkuâ kơ koan séa ngăn [a\ pơkâ pêt kong, tối: Drêng hơ’lêh xúa tơnêi, ai mâu tơdroăng kân pin tá hâi hriăn ple\ng nhên ki hâk vâ dêi loăng plâi. Pơtih po rơdâ [a\ng pêt loăng kơxu. Nôkố mâu kơpong, ki má lối kong – kong iâ êt, u kố u mê, loăng kong tơruih hlá, tơnêi ôh tá hơpok le\m, ai tíu ‘nâ ăm hlo loăng kơxu xông ôh tá dâi le\m, ôh tá kâi xông kân [a\ ai loăng ki ‘nâ thế ko.
Châ tơ-[rê ‘na cheăng kâ dêi tơdroăng tơkêa bro pêt 50 rơpâu hectar kơxu a tơnêi kong ki ôh tá dâi le\m a kong pơlê Gialai, ôh tá châ tơ-[rê tiô pơkâ. Ôh tá tăng cheăng pêi, mơdêk pêi lo liăn, kum xăm kơklêa kơdroh kơtiê ăm vâi krâ nho\ng o hdroâng kuăn ngo kơpong ki pêi pro tơdroăng tơkêa bro; tá hâi mơjiâng hngêi trăng, troăng klông, mơnhông cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla [a\ hlối cheăng lêng, gâk kring a tíu tơkăng kong. Pôa Nguyễn Đức Hoàn, kăn pho\ hnê ngăn Vi [an kong pơlê Gialai tối ăm ‘nâi: Kong pơlê hiăng ăm séa ngăn, [a\ ai pơkâ [a\ troăng prôk, mê cho: {a\ mâu [a\ng loăng kơxu ki hlâ lơ xông kân ôh tá dâi le\m, xua khu tê mơdró ôh tá mơ’no liăn cheăng lơ ôh tá ‘nâi rơkê tung pêi pêt, tê mơdró mâu loăng plâi ki kố, mê thế pơtối mơ’no liăn rak ngăn, lơ pêt nếo, xua kơxu cho loăng plâi ton hâi, [a\ pin thế pôi tá kho mơhé yă chu rơpâ, ôh tá tơniăn. {a\ mâu [a\ng loăng kơxu ki hlâ, xông ôh tá rơdêi le\m xua tơnêi ôh tá dâi le\m, tơtro, mê tơkêa bro hơ’lêh pêt mâu loăng plâi ki ê, châ tơ-[rê tâ.
Ki nhên khât ga a Gialai, mâu khu tê mơdró hiăng hơ’lêh xêh tung xúa tơnêi, ôh tá pêi tiô pơkâ, pêt xêh kơtếo, pêt nhâ, mơjiâng pro kơdrum păn ro tung [a\ng tơnêi tơnêi châ pơcháu pêt kơxu. Laga, tung môi mơ-éa tiâ ngế chêh hlá tơbeăng dêi Rơ’jíu Việt Nam, Vi [an kong pơlê Gialai mơnhên: ‘’Kong pơlê dế hnê mơhno mâu khu tê mơdró mung tíu hnê mơhno, séa ngăn, mơnhên ‘na xiâm kối loăng kơxu chiâng ôh tá dâi le\m [a\ hlâ. Séa mơnhên khât xua tơnêi ôh tá tơtro [a\ mâu loăng kơxu, mê pơkâ thế khu tê mơdró pơtối pêt. Tâng [a\ng deăng kố ôh tá tơtro [a\ mâu loăng plâi, mê khu tê mơdró rah mâu hdrê loăng plâi ki ê vâ pêt, mơ’no tơkêa bro mơ’no liăn cheăng i nhên. Vi [an kong pơlê kô hnê mơhno mâu kơvâ cheăng séa ngăn; tơbleăng Khu xiâm pơkuâ ‘na pêi chiâk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê, Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh séa ngăn, hnê mơhno’’.
Hiăng ai 44 tơdroăng tơkêa bro [a\ tâi tâng [a\ng deăng 32 rơpâu 400 hectar, tung mê ai 29 rơpâu 188 hectar kong ôh tá dâi le\m châ Vi [an kong pơlê Gialai pơcháu ăm khu tê mơdró ko tah vâ pêt kơxu. Nôkố Vi [an kong pơlê Gialai hiăng mơhno troăng ‘’Khu tê mơdró hbrâ rah xêh hdrê loăng ki ê, mơjiâng pro tơdroăng tơkêa bro ki nhên’’…’’ Mơni tơdroăng mê hôm pro mâu tơdroăng tơkêa bro chiâng pro phá tơ-ê, po troăng prôk tung tơdroăng vâ pro mơ-éa hơ’lêh xiâm kối xúa tơnêi vâ khoh châ pro pơxúa ăm dêi tơná?.
A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng
{ai ki 1:
{ai ki 2:
Viết bình luận