VOV4.Sêdang - Nôkố, kuăn pơlê ki pêi chiâk deăng Dak Lak dế môt tung rơnó krí xo mâu hdrê loăng plâi kâ [ă hbrâ vâ mot tung rơnó krí kơphế, la tơdroăng ki tong hơ’ve#ng kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng xuân rế ó, hlo ôh tá tơniăn. A cheăm Ea Tam, tơring Krông Năng, tơdroăng ki tong krí plâi sầu riêng, [ơr Booth, mak-ka hên khât. Ki hên vâi tong a chiâk hlối, mâu ki tong kố cho mâu ngế ki pâk chik, xúa trếo ma tu\i, la tá hâi châ rup pơxâu phâk kơtăng. Tuấn Anh, ngế chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jiu Việt Nam a Tây Nguyên ai chêh tối ‘na tơdroăng kố.

Ngăn kơdrum plâi [ơr 60 xiâm xông ngiât le\m, kơ’muăn plâi hên, rơpo\ng ngoh Vi Văn Sỹ ối a thôn Tam Phong, cheăm Ea Tam, tơring Krông Năng, kong pơlê Dak Lak pói tơngah rơnó hơnăm kố kô ai tơ’nôm liăn ngân. Laga xua chiâk deăng hơngế hngêi, ôh tá ai kơbố gak ngăn, bu tung peăng kơxo má, lối 30 xiâm plâi [ơr hiăng tro mơngế tong mot tung kơdrum krí tâi plâi.

Kơdrum loăng plâi mắc ca dêi rơpo\ng pôa Nguyễn Hữu Đình ối a thôn Tam Thủy, cheăm Ea Tam tro vâi mot tong

Xêo kơxo# plâi ki u ối ôh tá châ krí, rơpo\ng ngoh Sỹ thế krí drêng plâi [ơr tá hâi krâ tê [a\ yă rơpâ sap ing 7 troh 8.000 liăn môi kilô, bu tơ’mô châ 1/10 tâng lôi troh a mơ’nui rơnó.

‘’Á pêt plâi [ơr châ 5,6 chât xiâm, hơnăm nah xuân châ hên há. Plâi [ơr tá hâi krâ mê vâi hiăng tong krí. Kố nah, on veăng thế krí drêng plâi [ơr tá hâi krâ, kơtăn kố lối khế. Ôh tá toh chôu gak ngăn mê pơkâ kuăn pơlê a kố thế krí plâi [ơr drêng plâi [ơr tá hâi krâ.

Ki hên ôh tá kâi gak ngăn xua mâu ngế tong krí hên ‘nâng. Á xuân tơpui tơno [a\ ko\ng an thôn laga vâi ôh tá chiâng vâ tơleăng tiah lâi. Ai drêng kuăn pơlê akố lăm a chiâk deăng châ rup mâu ngế tong [a\ tơbleăng ăm ko\ng an, mê to lâi hâi hlo vâi hiăng mơ’no’’.

{a\ lối 400 xiâm loăng mak-ka, rơpo\ng pôa Nguyễn Hữu Đình ối a thôn Tam Thủy, cheăm Ea Tam, tơring Krông Năng tiô tối hdrối hơnăm kố kô châ dâng 1 ta#n pơ’leăng, dâng 100 rơtuh liăn. Vâ rak vế tơmeăm khoăng, mâu ngế tung rơpo\ng hơ’lêh dêi pó gak plâ hâi plâ măng. Laga nếo achê kố, tung nho\ng o hdroâng hdrê ai pơkoăng o\ng mế, ngoh [a\ mâi ngoh lăm veăng pêi viâ tơdroăng cheăng.

Vâ gâk ngăn dêi tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng pôa Vi Văn Lập thế kâng dêi kơnâng [a\ meăm the\p ai ilá

Drêng lăm ngăn dêi a chiâk deăng mê châ hlo 5 ngế rơtăm dế tong krí plâi mak-ka [a\ plâi [ơr tung kơdrum. Mơhé châ rup, laga ‘nâi mâu ngế kố pâk chik ma tu\i xua mê pôa Đình ôh tá khên rup. Vâ mơdât tơdroăng kố, pôa mung tơ’nôm 60 rơtuh liăn vâ rôe kơnâng meăm B40 kâng dêi kơdrum vâ mơdât vâi tong tơmeăm.

‘’Tơdroăng tong tơmeăm hên ‘nâng, vâi mot tâ tá kơtăn hngêi to lâi chât met mê vâi hiăng châ tong xo. Hlo kuăn pơlê ôh tá [e\ng ê mê vâi mot tong. Hâi ki mê, rơpo\ng á lăm ôu pơkoăng drêng mê, vâi mot tong xo tâi tâng. Tâng tối hdrối hơnăm kố châ lối 1 ta#n plâi mak-ka tro vâi tong, vâi tong cho vâ tâi mơni bu u ối 2 tă.

Tâng xêo tro lu\p mê cho vâ chê 1 ta#n plâi mak-ka châ 80 rơtuh liăn. Rơpo\ng á nôkố tá hâi ai túa ki lâi vâ gak ngăn kơdrum, bu lo lăm gak ngăn tê. Xuân pói vâ mâu khu râ kăn pơkuâ pơkâ mâu túa vâ kum vâi krâ gak ngăn chiâk deăng vâ tung hơnăm la ngiâ chía tâ iâ tơdroăng tong tơmeăm’’.

Vâ chê 3 khế kố, tá hâi ai hâi ki lâi rơpo\ng pôa Vi Văn Lập, ối a thôn Tam Phong, cheăm Ea Tam, tơring Krông Năng châ koi hlâk. Xua tíu ki pêi lo liăn xiâm dêi rơpo\ng cho ing 3 ha plâi sâu riêng, [ơr Booth [a\ xiâm kơphế châ hr^ng rơtuh liăn đi đo tro mâu ngế tong tăng troăng vâ châ mot tong. Mơhé đi đo ai ngế gak ngăn, laga nếo achê kố, drêng hlo pôa Lâp vêh a hngêi vâ kâ hmê, ngế tong hiăng mot krí vâ chê 50 kilô plâi [ơr.

Pôa Lập mung mơngế kât ting tông pêng loăng a’ngêi vâ rak dêi tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng

Vâ gak ngăn dêi tơmeăm, rơpo\ng pôa thế mơ’no liăn vâ mung 2 ngế gak ngăn, tơdrêng amê, mơ’no vâ chê 100 rơtuh liăn rôe kơxái meăm the\p ai ilá [a\ trăng [ê tong kâng dêi tâ tá kơdrum. Pôa Lập tối ăm ‘nâi, vâ mơ’no 3 ha kơphế, pêt tơvât 400 xiâm plâi sâu riêng [a\ 700 plâi [ơr, rơpo\ng pôa hiăng mung hr^ng rơtuh liăn. Laga drêng troh rơnó krí plâi, xuân ối tro hên ngế châ mot tong:

‘’Nôkố tơdroăng tong a cheăm Ea Tam cho plâ hâi plâ măng, ai khu 2 troh pái ngế, 4 troh 5 ngế, ai khu ‘nâ 7,8 ngế, cho kơdrâm ‘nâng. Vâi lăm tong plâ hâi plâ măng  chôu ki lâi xuân prôk tong. Nôkố mâu ngế tong vâi râ ngăn pin, ôh tá xê pin râ  ngăn vâi. Á pói vâ khu râ kăn pơkuâ cheăm, kơvâ cheăng re\ng tăng troăng tăng rup vâi, pro tiah lâi tơniăn ăm vâi krâ a cheăm hmiân tuăn tung pêi cheăng. Vâ kuăn pơlê châ krí xo dêi tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng hiăng krâ le\m, ôh tá xê tê ối kơbâng. Plâi hâi krâ, vâ lăm pêi cheăng ôh tá châ thế lăm gak ngăn, tơbrêi tơbrêh ‘nâng’’.

Tiô xêo ngăn dêi Ko\ng an cheăm Ea Tam, tơring Krông Năng, kong pơlê Dak Lak, sap apoăng hơnăm troh nôkố a cheăm hiăng châ hlo 20 roh khu tong hơ’ve\ng tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng. Tung mê, ki hên cho mâu roh to\ng tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng ôh tá ‘nâi kơnó nhên ngế ki tong.

Pôa Hoàng Văn Nghiệp, Kăn pơkuâ Ko\ng an cheăm Ea Tam tối ăm ‘nâi, kố cho cheăm ki ôh ôh tá tơniăn ‘na kring vế, gak ngăn, [a\ 15 ngế pâk chik ma tu\i [a\ 53 ngế ai xôi dế châ cheăm pơkuâ ngăn.

‘’Tơdroăng tong tơmeăm khoăng, ki rơhêng vâ tối tong tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng tung cheăm cho hên. Ai ngế tung cheăm [a\ thăm nếo mâu ngế a cheăm ki achê mê xuân troh akố vâ tong tơmeăm. Ki rơhêng vâ tối mâu ngế ki kố cho pâk chik ma tu\i. Ko\ng an cheăm hiăng tơbleăng ăm Vi [an cheăm pơtâng tối troh vâi krâ pêi pro mâu tôh kring vế, gak ngăn kuăn pơlê tung thôn, kơtâu, mơjiâng tôh pơkuâ xêh vâ gak ngăn tơmeăm dêi vâi krâ.

Pak^ng mê, Ko\ng an cheăm tơru\m [a\ mâu cheăm achê ‘nâi tu\m tơdroăng mâu ngế ki tong kố vâ tơbleăng ăm khu râ kăn pơkuâ vâ ai túa mơdât tung la ngiâ’’.

Nôkố, ôh tá xê to a cheăm Ea Tam, tơring Krông Năng mê kuăn pơlê pêi chiâk deăng Dak Lak dế mot rơnó krí xo plâi [ơr, plâi sầu riêng [a\ hbrâ vâ krí kơphế. Drêng ai mâu ngế tong tơmeăm khoăng hên môi tiah dế kố, mâu khu râ kăn pơkuâ [a\ kơvâ cheăng kal ai túa tơleăng châ tơ-[rê, tơniăn tung gak kring – tơniăn pơlê pơla, kum vâi krâ hmiân tung pêi chiâk deăng, pêi cheăng kâ.

Tuấn Anh chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng