{a\ mâu hdrê môi tiah báu, alâi, plâi hôt, nôkố ki hên kuăn pơlê pêi chiâk deăng Ea Súp, kong pơlê Dak Lak tung rơnó hiăng vâ chê pôe xo. Laga [a\ hên kuăn pơlê pêi chiâk deăng a mâu thôn 10, 11 ,12, cheăm Ya Tờ Mốt mê kố cho rơnó pêi lo liăn hên, drêng plăng cho tơmeăm pêi lo liăn xiâm dêi vâi krâ dế tung rơnó pôe xo tung hơnăm.

Kơdrum plăng nếo pôe xo

Tung deăng plăng nếo pôe hlá, xuân ối tâ xú ho\m têa rơmâ plăng, nâ Đinh Thị Hằng, kuăn pơlê pêi chiâk deăng a thôn 10, cheăm Ya Tờ Mốt, tơring Ea Súp tối ăm ‘nâi, têa rơmâ plăng dế châ kơnâ yă, xiâm plăng pêi lo liăn plâ hơnăm, xua mê, chiâng troăng pêi cheăng dêi kuăn pơlê Ya Tờ Mốt pói tơngah nôkố.

‘’Xiâm plăng kố châ pêi lo liăn plâ khế. Môi khế vâi pôe môi xôh lơ péa khế mê pôe môi xôh. Kố me#, vâi nếo pôe péa pái hdroh mê hiăng xông kân to kố. Tối tơdjuôm tâng plăng tơniăn a kơlo yă 300, 350, 400 rơpâu môi lit, mê hdrê ki kố chiâng vâ pêi. Mê hơnăm kố vâi pêt hên ‘nâng. To lâi ngế nho\ng o tung rơpo\ng pêt 7 – 8 ha’’.

Plăng hdrê vâ kum ăm pú ki ê

Tiô pôa Trần Văn Hoàng, Khu pêi cheăng măt tra#n thôn 12, cheăm Ya Tờ Mốt, thôn 12 cho roh apoăng a Ea Súp pêt plăng xo têa rơmâ, klêi kơ’nâi séa ngăn môi túa dêi tơdroăng tơkêa kơdroh kơtiê kơpong Tây Nguyên. Sap ing mơnúa pêt hơnăm 2015, troh nôkố plăng hiăng chiâng tơmeăm ki kum hluăn kơtiê, cho tơmeăm pêi lo liăn dêi mâu tôh khu tăng cheăng kâ a cheăm, pêi lo châ 250kg têa rơmâ plăng 1ha/1hơnăm, châ liăn tơkâ dâng 80 rơtuh liăn, hên châ vâ chê 3 xôh tâng pơchông [a\ pêt báu.

Têa rơmâ plăng

Pôa Trần Văn Hoàng tối, plăng châ hâk pêt ôh tá xê to châ liăn tơkâ hên, mê xua gá tơtro [a\ kơpong tơnêi ôh tá hơpok le\m xếo a Ea Súp, tơtro [a\ tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê, tíu xuân u ối lối 70% cho rơpo\ng kơtiê, pá puât ‘na kơxo# liăn mơ’no cheăng:

‘’Plăng kố pế vâ xo têa rơmâ vâ tê mê nôkố ôh tá tu\m têa rơmâ vâ tê. Têa rơmâ plăng môi kilô cho dâng 400 rơpâu liăn, ki ‘nâ lối 400 rơpâu liăn. Kơpong kố cho tơnêi ôh tá hơpok le\m, nhâ, plăng kâi rêh. Ki má péa nếo, cho rơpo\ng kơtiê, kơxo# liăn vâ mơ’no cheăng mê ôh tá ai. Mâu rơpo\ng ôh tá ai liăn vâ mơ’no cheăng laga xuân pêt ai tơnêi têa to\ng kum. Pak^ng (Lek) LEG ăm dâng 2 sao. Tung mê ai tá phon rơvât’’.

Ing thôn 12, plăng chôa ‘lâng troh a thôn 10, thôn 11 [a\ dế pơtối châ po rơdâ chiâng mâu túa kơdroh kơtiê a mâu thôn ki ê ối tung cheăm Ya Tờ Mốt. Pôa Phương Khánh Giang, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Ya Tờ Mốt tối, mê cho tơdroăng ki châ tơ-[rê hôm. Mâu khu tăng cheăng pêi a cheăm hiăng ai pơxiam pêi tơniăn drêng pêt plăng xo têa rơmâ, [a\ tiô xêo ngăn ai yă 250 rơpâu liăn môi kilô hiăng châ liăn rơkâ. Mê nôkố yă têa rơmâ plăng troh 400 rơpâu liăn môi kilô, mâu rơpo\ng hiăng chiâng vâ pro kro mơdro\ng. Tíu tê xuân châ po rơdâ, ôh tá tô tuăn tơdroăng tâk re\ng [a\ng deăng pêt pro pá vâ tê:

‘’Hơnăm nah cheăm nếo mơjiâng péa túa tê, laga hơnăm kố hiăng mơjiâng tơ’nôm 5 túa nếo chiâng 7 túa. Laga vâi krâ po rơdâ [a\ng pêt ôh tá tiô pơkâ, tâi tâng [a\ng pêt tung cheăm troh mơ’nui hơnăm kố mơni lối 100ha. ‘Na tíu tê mê tơniăn. Peăng khu ki rôe râ 1 dêi ko\ng ti xiâm pơkeăng Việt Nam rôe, [a\ mâu khu tơru\m ki ê ki tơdjâk rôe vâ tê a kong têa ê. Vâi hiăng ru\m [a\ vâi krâ vâ rôe tơmeăm. Tiah mê cho hôm khât, pêi lo liăn hên’’.

Maluâ tơdroăng cheăng pêt plăng vâ xo têa rơmâ dế châ tơ-[rê, laga nâ Vi Thị Mai, kăn pơkuâ hnê ngăn chi [o# thôn 12, cheăm Ya Tờ Mốt, ngế ki mơjiâng túa pêi kố, xuân cho ngế pêt plăng hên má môi tung cheăm xuân ối tô tuăn, laga nâ tá hâi khên k^ tơkêa. Nâ tô tuăn, [a\ tíu ki ‘măn têa rơmâ ki nâ dế pêi pro, rêm hâi bu tê châ dâng 80 kilô, cho pá vâ mơdiê xo têa rơmâ dêi lối hr^ng ha deăng. Ki ê nếo, tơdroăng pôe xo plăng dêi vâi krâ xuân ối pêi [a\ ko\ng, mơdoh hên mơngế pêi cheăng. Pêi lo liăn ing plăng chu rơpâ re\ng tâng kơchơ ki rôe têa rơmâ plăng chu kơdroh yă [a\ yă mung mơngế pêi cheăng chiâng to kơnâ. Xua mê, nâ dế tăng troăng prôk vâ kêi đeăng túa pêt plăng, troh rôe, [a\ pro têa rơmâ, tơniăn loăng plâi kố kô kơnâ krá tơniăn:

‘’Á vâ hơ’lêh nếo tâi tâng tơdroăng pêt, mơdiê, rôe. Thế ai tơru\m tơtro, môi cho túa pơto plăng troh a tíu mơdiê. Má péa nếo, cho kơmăi kơmok pôe xo plăng [a\ go#m plăng vâ kơdroh xo mơngế pêi cheăng. {a\ rế hía [a\ng deăng pêt rế hên, mê cho kal ai kơmăi kơmok pôe xo, [a\ po rơdâ túa mơdiê plăng xo têa rơmâ’’.

Hlá hbrâ kơchăng hlá rơkê, thăm hơ’lêh nếo, mâu khu LEG, mê ki hên cho vâi kơdrâi hdroâng kuăn ngo kơtiê, a cheăm Ya Tờ Mốt, tơring Ea Súp, kong pơlê Dak Lak hiăng [a\ dế vâ châ tơ-[rê khât. Vâi xuân dế kum kơpong tơnêi kơtiê, kong prâi ôh tá tơniăn chiâng kơpong pêi chiâk deăng châ tơ-[rê. Tâng mơjiâng tơ’nôm hên mâu khu kuăn pơlê pêi chiâk deăng môi tiah mê, Ea Súp kô re\ng kơdroh kơxo# rơpo\ng kơtiê [a\ thăm pêi re\ng tơdroăng mơjiâng thôn pơlê nếo a pơlê cheăm./.

Dương Đình Tuấn chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng