Tơdế hvât lôi – tơdế răng u\m a chiâk

Ngin vêh troh a tơring Ea Súp [ă {uôn Đôn, kong pơlê Dak Lak drêng rơnó kơtếo hiăng pơxiâm vâ ko. Pák^ng mâu [ăng deăng kơtếo ki ối kơbâng hluâ ko kuăn mơngế, ai hên [ăng tơnêi pêt kơtếo hiăng u\m, tơđôu kơtong xua hiăng luâ hâi khế.

Nâ Đinh Thị Hằng, thôn 11, cheăm Ia Tơ Mốt, tơring Ea Súp tối ăm ‘nâi, kơtếo châ pêt hên a kố cho sap ing hơnăm 2017. Drêng mê nah, pêt kơtếo châ ngăn cho troăng prôk ki loi tơngah má môi dêi vâi krâ nho\ng o, xua ai Ko\ng ti Tơlo liăn kơtếo xik Dak Lak ‘no liăn cheăng môi iâ cho kơxo# liăn ki roê xo ăm kế tơmeăm.

kuăn pơlê pêt kơtếo xăm tối a cheăm

La troh hơnăm kố, hdrê ki kố hiăng cho kế tơmeăm ki tro lu\p hên má môi. Rơnó uâ kơtếo hơnăm 2018 hiăng klêi lối 1 khế la xuân ối ai hên [ăng tơnêi tá hâi châ ko xo dêi, athế chúa lôi tê kơtê a chiâk tiah mê. Maluâ kuăn pơlê [ă hngêi kơmăi hiăng tơkêa roê xo kơtếo, la tiô nâ Hằng tối, tơru\m tiô túa ‘’ki ôh tá pêi tiô tơkêa’’ bu pro ăm kuăn pơlê rế trâm tơdroăng ôh tá tơniăn:

‘’Rơpo\ng á xuân ối ha kơtếo, tá hâi ko. Nôkố hiăng troh rơnó mêi, mâu kơnái gá hiăng kâ ‘nhiê. Troh mơ’nui hơnăm kố tâng ko gá ôh tá ai klâi xếo. Laga, vâi xuân ối tối cho a mơ’nui hơnăm khế 11 mê vâi kô kơjo roê [ă vâi to\ng kum rêm rơpo\ng ai 3 rơtuh liăn, mê ôh tá tơ’mô [ă kơxo# liăn ki ‘no hrê tung môi sào pin ‘no hrê liăn.

Xuân ai rơpo\ng ki ‘nâ, môi tiah tung tá, mê hiăng ko la lôi tiah mê ôh tá châ xo, xua kong mê troăng trâp, hliâk, tiah mê gá chiâng hvât lôi a mê. Nôkố, klêi kơ’nâi môi hơnăm pêi la ôh tá châ hí môi liăn, mê ối che\n hngêi kơmăi mê nếo ối che\n liăn ki kố ki tá, hên h^n’’.

Ki a chê [ă Ea Súp cho tơring {uôn Đôn, kơpong ki tơdjâk má 2 dêi Ko\ng ti Tơlo liăn pro xik a Dak Lak. A kố, tơdroăng xuân ôh tá tơviah klâi, drêng pơxiâm ai hên kuăn pơlê tí tăng troh Vi [an hnê ngăn râ cheăm pơsăm tối tơdroăng ki Ko\ng ti ôh tá roê xo tiô tơkêa, lôi kơtếo ôh tá châ ko tê xua hiăng hluâ khế.

Pôa Buôn Săn Viêng, a [uôn Yang Lành, cheăm Krông Na, tơring {uôn Đôn tối ăm ‘nâi, pôa xuân tá hâi châ ko dêi môi xiâm kơtếo ki lâi tung 2 ha kơtếo dêi rơpo\ng, [ă ko\ng ti athế pôu râng dêi môi iâ ‘na ki tro lu\p kố:

‘’Rơpo\ng á mê ai 2 ha kơtếo. Mâu xiâm kơtếo hiăng kơtong, răng  hlâ tâi mê nôkố hiăng lo hmo\ng ki nếo, hngêi kơmăi ôh tá vâ roê. Hngêi kơmăi kl^ng péa, hiăng hluâ hâi khế ôh tá vâ roê xếo. Á xuân ai tơkêa [ă ko\ng ti. Tiô tơkêa mê pơxiâm ing rôh ko kơtếo sap ing khế 11 troh khế 5 mê klêi. La nôkố hiăng hluâ 2 khế kố, kuăn pơlê ngin nếo troh a cheăm pro tiah lâi vâ ăm ko\ng ti pơkâ tơleăng ăm kuăn pơlê tơtro’’.

Xuân tro lu\p ‘na hdrê môi tiah pôa Buôn Săn Viêng, jâ H’Sồi Êban, a [uôn Drê] A, cheăm Krông Na tối tiah kố, tơdroăng ki khu tê mơdró kl^ng péa hngêi kơmăi, ôh tá vâ roê xo kơtếo dêi kuăn pơlê mê cho xôi ing tơdroăng tơkêa hiăng k^. Klêi kơ’nâi pêi pro nhên tơdroăng dêi khu mơdró kâ, rơpo\ng jâ tơleăng hlá mơ-éa tơkêa, ko ‘nhiê kơtếo vâ pêt hdrê ki ê:

‘’Rơpo\ng á ai lối 2 ha, nôkố tâng Ko\ng ti ôh tá roê mê athế ko\ng ti chêl thie\n. La tâng chêl thie\n gá bu iâ xo xua hiăng trâm. 1 ha mê thie\n ăm 10 rơtuh xo mê châ mơdrếo che\n ăm vâi [ă kơtếo chúa lôi tê kơtê, ôh tá pêt xếo’’.

Tiô pôa Nguyễn Ngọc Phú, Kăn pơkuâ {ơrô ngăn ‘na pêi chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê tơring Ea Súp, tơdroăng ki kơtếo tá hâi châ ko ki Ko\ng ti Tơlo liăn kơtếo xik Dak Lak hiăng kl^ng péa hngêi kơmăi, mơgêi rơnó ko kơtếo dế pro hên tơdroăng ki tô tuăn, hêng hôu tung kuăn pơlê tung tơring. Tâng tơdroăng ki pơsăm tối dêi kuăn pơlê ‘na tơdroăng ki kố, khu kăn pơkuâ hiăng pơxiâm pêi cheăng vâ tăng troăng pơkâ tơleăng:

‘’Cheăm }ư\ Mlan hiăng pơtroh hlá mơ-éa krếo thế, vâ tiâ mơnhên dêi Ko\ng ti, vâ ngăn Ko\ng ti tiâ mơnhên môi tiah lâi ‘na mâu [ăng tơnêi ki ko\ng ti ôh tá roê xo mê. Hôm chiâng há lơ ôh mê Ko\ng ti hâi ki mê athế tiâ mơnhên ăm kuăn pơlê’’.

Rơnó kơtếo hơnăm 2017, 2018, Ko\ng ti tơlo liăn pro xik Dak Lak mơjiâng kơpong pêt lối 5 rơpâu ha kơtếo a 2 tơring Ea Súp [ă {uôn Đôn, xuân cho rơnó ki a poăng, hngêi kơmăi mơjiâng pro xik châ mơjiâng pro a Ea Súp pơxiâm pêi cheăng.

La mâu tơdroăng ki ôh tá mơhúa tung mơjiâng pro hngêi kơmăi kố rơtế [ă tơdroăng ki yă kơtếo chu rơpâ, hiăng pro tơdroăng ki tơru\m cheăng pơla khu mơdró kâ [ă kuăn pơlê, trâm pá sap ing apoăng rơnó. Hdrối vâ trâm tơdroăng ki hngêi kơmăi kl^ng péa, chúa lôi tê kơtê lối hr^ng ha kơtếo u\m a chiâk, mê apoăng rơnó, Ko\ng ti Tơlo liăn pêi kơtếo uâ xik Dak Lak hiăng pro ai tơdroăng ki roe xo kơtếo hrá, pro lối hr^ng ha tơkâ  luâ tơdroăng ki le\m tro, kơdroh ki dâi le\m [ă tro on chếo, pro hên kuăn pơlê tro lu\p hên.

Tơdroăng ki rơhêng vâ tối a kố mê cho, [ă mâu tơdroăng ki trâm tiah mê apoăng rơnó troh nôkố, ôh tá iâ kuăn pơlê hiăng ôh tá hâk vâ, tơmiât kô pơtê lôi tơdroăng ki pêt kơtếo hơ’lêh pêt hdrê ki ê. Kơvâ kơtếo xik Dak Lak kô trâm pơloăng mơnúa rế hía rế hên tâ drêng ki pơxúa ‘na cheăng kâ ôh tá châ rak tơniăn tung tuăn hiâm loi tơngah.

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng