Kơtăn tơring lối 50km, cheăm Ia Lôp, tơring Ea Sup cho môi to cheăm tíu tơkăng kong dêi kong pơlê Dak Lak, tơdroăng cheăng kâ rêh ối trâm hên xahpá. Kuăn pơlê tung cheăm ki hên pêi chiâk deăng, pêt báu klâng [ă pêt mâu hdrê loăng plâi iâ khế. Kơ’nâi hên hdrôh lăm ngăn a cheăm, [ă tơdroăng púi vâ dêi mâu ngế pêi cheăng tung khu, apoăng khế 9 kố, Khu ngăn vâi kơdrâi kong pơlê Dak Lak tơru\m [ă Tíu xiâm hnê cheăng pêi –Khu ki hnê a tơring Ea Sup hiăng po lâm hnê cheăng pơchoh hmân ếo ăm vâi kơdrâi.

Lâm hnê cheăng pêi châ po a cheăm, tơ’lêi ăm vâi nâ o tiô hriâm

Nâ Triệu Thị Hát, kuăn ngo Tày, ối a thôn Đoàn, cheăm Ia Lôp ăm ‘nâi, xua cho cheăm kơpong hngế hngo, troăng prôk pá puât mê sap ing nah troh nôkố hâi ai môi tíu pêi cheăng ki lâi ôh troh vâ po lâm hnê cheăng pêi ăm kuăn pơlê. Nôkố, lâm châ po a cheăm, vâi nâ o mơ-eăm hriâm vâ rơkê pơchoh tơmeăm, tơngah kô hơ’lêh ‘na tơdroăng rêh ối. 

‘’A cheăm kố cho môi to cheăm kơpong hngế hngo kơtiê mê hâi teăm ai lâm ki lâi châ po hnê a kố. A hlo peăng Khu pơkuâ ngăn vâi kơdrâi tơbleăng ăm môi tiah mê a hâk ro ‘nâng. {ă a tơmiât tâi tâng vâi nâ o tung cheăm kố ngế ki lâi xuân phiu ro. Tâng peăng tíu xiâm kô chiâng po hên lâm ăm vâi nâ o tung cheăm kố mê a tơmiât tâi tâng vâi nâ o ki ê xuân púi châ ai cheăng pêi ki lâi ‘lo vâ pêi cheăng hơ’lêh tơdroăng rêh kâ ối tung rơpo\ng, ing mê, kô kơdroh iâ ki xahpá’’.

Mâu vâi nâ o tơngah kô po hên lâm hnê cheăng pêi, vâ ai cheăng pêi  tơtro tung tơdroăng rêh ối

Hơnăm kố hiăng 53 hơnăm, jâ Nguyễn Thị Mến ối a thôn Vùng, cheăm Ia Lôp, tơring Ea Sup xuân hâk vâ veăng hriâm lâm hnê pơchoh hmân ếo ki nếo châ tơku\m po a cheăm. Ivá rế pá kâi hro. Ôh tá chiâng vâ lăm pêi chiâk rêm hâi, jâ Mến hiăng chêh inâi hriâm lâm ki hnê cheăng pêi, tơngah xo ah hmôi kô chiâng pơchoh xêh hmân ếo a hngêi tơná, ‘nâ hía kô xo tơmeăm djâ pơchoh dêi a hngêi vâ tăng tơ’nôm liăn pêi lo.

‘’Klêi hiăng hriâm tâi lâm hnê pơchoh hmân ếo, a púi vâ châ xo mâu tơmeăm vâ pơchoh vâ tăng tơ’nôm liăn pêi lo ăm rơpo\ng hngêi [ă xuân púi vâ ai cheăng pêi tơniăn vâ pơchoh hmân ếo ăm kuăn ‘ne\ng, kuăn cháu’’.

Lâm hnê cheăng pêi châ po a cheăm Ia Lôp ai 35 ngế kơdrâi kơtiê a cheăm veăng tiô hriâm. Tung pơla 3 khế hriâm, mâu ngế hriâm châ hriâm ‘na kih thuât ki xiâm dêi tơdroăng pơchoh hmân ếo, hlo tơdroăng xúa kơmăi pơchoh, kơmăi rơneăm ếo ăm le\m, hriâm lâm hnê pôe, pơchoh mâu hơmân ếo hên túa: mâu hơmân ếo vâi kơdrâi kơnốu, [ă pơchoh mâu ếo [ă pơtâk vâi kơdrâi, ai 100 roh hnê rơbot [ă 300 roh hnê pôe chế, pơchoh hmân ếo. Tâi tâng kơxo# liăn ‘no hriâm [ă liăn kâ kơhâi dế ăm mâu ki hriâm oh tá êa nâp, hriâm tê kơtê. Tíu xiâm hnê ai kơjo kum kơmăi kơmok, hlá mơ-éa hriâm tung plâ pơla dế hriâm.

Jâ Nguyễn Thị Hồng Phượng, Ngế pơkuâ Tíu xiâm hnê cheăng pêi, hnê hriâm đi đo tơring Ea Sup ăm ‘nâi, klêi po lâm hriâm, mâu ki hriâm châ xo chứng chih hiăng klêi hriâm cheăng, pro tơ’lêi hlâu ăm vâi nâ o chiâng vâ po tíu pơchoh hmân ếo a hngêi dêi tơná, l lâm pơchoh hmân ếo a mâu hngêi kơmăi ki pơchoh hmân ếo tung kong pơlê.

‘’{ă cheăm Ia Lôp mê mơngế pêi cheăng vâi kơdrâi xuân hên. Ing mê tíu pêi cheăng kố tơru\m [ă Khu ngăn vâi kơdrâi kong pơlê po lâm hnê ăm vâi nâ o a cheăm Ia Lôp. Lâm hriâm pơchoh hmân ếo cho vâ pơchoh a dêi rơpo\ng hngêi, drêng hiăng hriâm klêi ah kô po xêh tíu pơchoh hmân ếo ku\n lơ pâ lăm pêi cheăng a hngêi kơmăi pơchoh hmân ếo ki kân. Tâng veăng châ tơru\m tơtro pơla khu pú hên [ă khu mơdró, tâng châ kơjo kum kô tơku\m xo tơmeăm djâ a hngêi ăm vâi nâ o pơchoh  tơchoâm a cheăm [ă a hngêi’’.

Kong pơlê Dak Lak dế kố ai 4 to cheăm tơkăng kong Ia Lôp, Ia {ung, Ia Rvê (tơring Ea Sup) [ă Krông Na (tơring {uôn Đôn). Pêi pro tơdroăng tơkêa bro ‘’Rơtế [ă vâi kơdrâi tíu tơkăng kong‘’ pơla sap ing nôkố troh hơnăm 2020. Tíu xiâm dêi Khu hiăng x^ng xoăng Khu pêi cheăng peăng hdroh dêi Tíu xiâm dêi Khu, [ă Khu vâi kơdrâi kong pơlê Bắc Ninh veăng kum a 2 to cheăm Ia Lôp [ă Ia {ung, 2 to cheăm ki u ối xua Khu ngăn vâi kơdrâi kong pơlê veăng kum.

Jâ Nguyến Thị Thu Nguyệt, kăn hnê ngăn khu vâi kơdrâi Việt Nam kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi, mâu tơdroăng cheăng pêi dêi tơdroăng tơkêa pêi la ngiâ troh nôkố hơ’lêh ki hlê ple\ng dêi vâi nâ o tung mơ-eăm pêi cheăng vâ hluăn ing kơtiê, mơdêk tơdroăng to\ng kum liăn ngân, tơru\m po lâm hnê cheăng pêi vâ mâu ki hriâm drêng hiăng klêi hriâm ah kô tăng xêh cheăng pêi [ă mơdêk ivá, tuăn tơmiât ăm vâi kơdrâi kơpong tíu tơkăng kong.

‘’Khu vâi kơdrâi kô mơdêk hnoăng cheăng pêi tơná tung to\ng kum liăn [ă tơku\m po mâu lâm hnê cheăng pêi ăm vâi kơdrâi châ hriâm cheăng [ă ai cheăng pêi ki tơtro, tơdjêp [ă tơdroăng pêi lo tê kế tơmeăm, kum vâi nâ o hmiân tuăn [ă tơdroăng cheăng pêi dêi tơná. Pak^ng mê, Khu ngăn vâi kơdrâi kong pơlê xuân tơku\m tơbleăng mơjiâng mâu chi ho#i vâi kơdrâi kuăn ngo ‘’5 ôh 3 krúa’’ rơtế [ă tơdroăng cheăng mơjiâng thôn pơlê nếo nôkố. Pơtối tơbleăng pêi tơdroăng  mơdêk ivá mo le\m, hnê rak vế ivá ăm vâi kơdrâi mo le\m mơdêk hlê ple\ng ai tuăn ngôa tơniăn vâ vâi kơdrâi kơpong tíu tơkăng kong ai ivá tung păn roăng hnê dêi kuăn ‘ne\ng krâu khât rak ngăn krâu dêi rơpo\ng hngêi [ă mơjiâng rơpo\ng hngêi rêh ối hơniâp le\m’’.

H’Xíu H’Mốc chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng