Kuăn pơlê ko xo dêi priêt

Rơpo\ng pôa Nguyễn Đức Buông, ối a [uôn Ea Mar, cheăm Krông Na, tơring {uôn Đôn, kong pơlê Dak Lak cho môi tung mâu rơpo\ng a poăng k^ tơkêa [a\ Ko\ng ti tơlo liăn cheăng Chuối Việt (pơlê kong kân Hồ Chí Minh) pêt 1,3 ha priât peăng Hdroh châu Mih tê ngi kong têa ê. Pôa Buông tối ăm ‘nâi, pôa châ {ơrô pơkuâ ‘na pêi chiâk deăng tơring {uôn Đôn to\ng kum tơdế kơxo# liăn rôe hdrê pêt, kăn [o# hnê kih thuât ko\ng ti đi đo lăm pôu kăn kơdrum [a\ hnê mơhno rak ngăn tiô pơkâ.

Klêi kơ’nâi vâ chê 1 hơnăm rak ngăn, rơvât phon, hiăng ai priât vâ tê. Laga, tiô mơnhên, priât dêi pôa Buông bu túa má péa, bu tê tung tơnêi têa ôh tá tê ngi kong têa ê, xua ai prâ prâp a priât:

‘’Tối tơchuâm a hdrối k^ tơkêa [a\ vâi xuân ăm pin ngăn nhên tâi tâng, xuân ai hlê há laga bu dâng 70% tê u ối 30% á xuân ôh tá ‘nâi. Pơtih priât túa A túa B mê á xuân ôh tá ‘nâi, á tơngah xêh priât kân le\m mê hiăng hôm. Laga [a\ vâi, tâng ôh tá ai pra prâp vâi tối mê cho túa A, mê priât pin ai prâ prâp ga cho túa B.

Priêt châ kât tung kilía nilông

Môi tiah khu ki ê á ôh tá ‘nâi, laga krê hngêi á mê á hlo priât ai pra prâp ‘nâng xua mê ôh tá châ túa A mê bu châ túa B, tiah kố pin athế chiu tê yoh’’.

Xuân môi tiah rơpo\ng pôa Buông, rơpo\ng pôa Nguyễn Trung Thành, ối a [uôn Ea Mar, cheăm Krông Na, tơring {uôn Đôn tơkêa [a\ Ko\ng ti Chuối Việt pêt 1 ha priât Nam Mỹ. Klêi kơ’nâi môi pơla pêt mê nôkố hiăng ai priât vâ tê, priât bu châ rôe tiô yă túa B pro pôa ôh tá hêng pêi [a\ tơmiât vâ lôi priât maluâ tiô tơkêa mê hâi khế pêt [a\ châ xo tê troh 5 hơnăm:

‘’Rơpo\ng á nếo pêt 1 ha tê mê ôh tá khên pêt hên, laga hlo tiah kố mê kuăn pơlê ôh tá hêng vâ pêi. Tối tơchuâm pêt priât kố vâ châ túa A, tu\m pơkâ vâ tê ngi kong têa ê tiô pơkâ dêi vâi cho pá ‘nâng, ôh tá kâi chiâng. Ki kố thế pêi xúa kơmăi kơmok rơxông nếo. Rơpo\ng á ai xôh pơkeăng sap pơxiâm lo rôa troh drêng hnêi tâi tâng rôa priât, pơtối vêh xôh nếo tiô pơkâ tiah mê, laga a priât xuân ai pra prâp môi tiah kơblôh rôe a ngiâ mơngế mê’’.

Tiô tơkêa, drêng pêt tro tiô pơkâ mê mâu kơdrum kô châ 90% priât túa A tơngi klêng, yă rôe cho 5.000 liăn/kilô; bu ai dâng 10% priât túa B (yă rôe 3.000 liăn/kilô). Laga ki nhên khât a tơring {uôn Đôn, tung kơxo# vâ chê 30 ha priât hiăng châ ko xo priât mê ôh tá ai kơdrum ki lâi châ túa A.

Pôa Hoàng Thế Hiền, kăn [o# hnê kih thuât ko\ng ti tơlo liăn cheăng Chuối Việt tối ăm ‘nâi, maluâ hiăng châ hnê mơhno khât rêm hneăng, laga kuăn pơlê tá hâi pêi tu\m [a\ tro tiô pơkâ hnê mơhno. Xua mê, priât ôh tá le\m tiô pơkâ, ngăn [a\ mâ xuân hlo.

Tơdrêng amê kố cho priât vâ tê ngi kong têa ê xua mê pơkâ ki dâi le\m cho kal khât:

‘’Kuăn pơlê vâi tá hâi pêi tro tiô hnê mơhno tơtro tiô pơkâ, tâng vâ tối kuăn pơlê tá hâi mơ’no liăn rak ngăn khât priât. Pơtih môi tiah mâu kơpong pêt priât kơpong Tây Nguyên, Peăng Hdroh tơnêi têa xuân hên [a\ tâi tâng kơpong pêt dêi vâi kân ‘nâng.

Tâng vâ xêo môi tơring pin tá hâi tơ’mô [a\ môi rơpo\ng vâi pêi mê vâi pêi rơkê. {a\ kuăn pơlê pin ôh tá hmâ pêt priât. Tối nôkố tiah lâi priât ôh tá châ tê ngi kong têa ê, môi tiah xôh pơkeăng thế xôh tiô hneăng mê ôh tá xôh, lơ hnêi rôa priât kơnốu, kơdrâi xuân tiah mê, tâng ôh tá pêi teăm tơdrêng mê kô ôh tá tro tiô pơkâ [a\ tro ôa pâk chik’’.

Maluâ priât hiăng ko xo bu châ túa B laga tiô tơkêa, ko\ng ti xuân tơniăn rôe tâi tâng kơxo# priât. {a\ yă nôkố, châ xo priât nôkố mê mơngế pêt priât xuân châ liăn laih sap 50 – 60 rơtuh liăn môi ha.

Laga kal ngăn i nhên, tơdroăng tá hâi xúa tro [a\ tu\m kih thuât tiô hnê mơhno hiăng pro priât ki châ ko xo apoăng a tơring {uôn Đôn ôh tá châ kơnâ tiô pói vâ.

Kố xuân cho vâ xo vế túa ki rơkê tơtro [a\ kuăn pơlê pêi chiâk deăng tung tơdroăng xúa khoa hok kih thuât tung pêi cheăng, pro tiah lâi vâ châ tơ-[rê, tơtro tiô pơkâ dêi kơchơ tê mơdró./.

H’Xíu H’Mok chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbeăng