Khu ngăn ‘na on tơhrik Gia Nghĩa châ pơcháu hnoăng cheăng rak ngăn mơ’no [ă tê mơdró on tơhrik tung pơlê kong krâm Gia Nghĩa [ă cheăm Trường Xuân dêi tơring Dak Song, ai 5 bêng [ă 4 to cheăm ki kơtăn dêi pó vâ mơ’no on tơhrik ai 30km.

{ă tơdroăng rak ngăn vâ chê 200km troăng kơxái on tơhrik ki kân, ki ku\n [ă ai 285 tíu krâ ‘măn kơmăi pro tâk ju on tơhrik, khu ngăn on tơhrik Gia Nghĩa dế rak ngăn môi kơpong ki rơdâ. Tơdroăng tơxâng vâ tối cho mâu troăng kơxái on tơhrik hnhâng tơkâ luâ, hên mâu ‘nâ pro xôi luât, pro oh tá tơniăn ‘na troăng kơxái on tơhrik. Malối tơdroăng pêi chiâk hmâng vâ tung kơpong tíu tâp trăng on tơhrik, pro oh tá tơniăn ăm kuăn pơlê.

Hên mâu rơpo\ng kuăn pơlê drêng pêi chiâk deăng hmôu pơ chiâ klôh hmâng to lo vâ, kâng pro kơnâng, ‘nhiê tah troăng tơmeăm ‘na on chiâng pro pá ăm mâu khu pêi cheăng rak ngăn, mơ’no on tơhrik tung pơla séa ngăn, ‘mâi rơnêu, rak ngăn, vâ kơdroh tơdroăng xía vâ. Maluâ  hiăng pơkâ nhên, la kơvâ ngăn on tơhrik xuân dế trâm pá, tơvâ tơvân tung hnoăng cheăng pơxâu mâu ki pro xôi mê. 

Tơdroăng mơjiâng pro hngêi tung kơpong rak tơniăn on tơhrik xuân u ối, la klêi tối tơbleăng, kuăn pơlê hiăng hlê [ă rak vế tro, vâ tơniăn a mâu tíu tâp trăng hnhâng troăng kơxái on tơhrik. Ngoh Nguyễn Văn Thư, ối a bêng Nghĩa Đức, pơlê kong krâm Gia Nghĩa tối ăm ‘nâi:

Hngêi a xuân ai troăng kơxái on tơhrik tơkâ luâ hên loăng kân, hdrối kố nah peăng khu ngăn on tơhrik mot ngăn xuân pơchân thế ko tah mâu xiâm loăng u mê vâ pôi tá tơdjâk troh troăng kơxái on tơhrik, malối pơla kố, xuân ai kong mêi, khía mơhot kân.

Mê á xuân râng djâ drê, vok ko dêi péa, pái xiâm, roh apoăng hlo mơjo ‘nâng, la tơmiât xua rêm ngế pin xuân thế ko dêi, tâng lôi tiah mê loăng kô kơtong, kơtê kơxái on tơhrik tơdjâk troh lâp pơlê.

Ki ối tơvâ nôkố, mê cho tơdroăng ko, tróu tơkâng loăng tung kơpong kơpho#. Nôkố, a kơpong tung pơlê kân, pơlê kong krâm, drêng pơkâ kơpho# hmâ pêt loăng ngiât a drô hang lơ troăng pá kơdâm trăng kơxái on tơhrik, xua mê rêm hdroh ko, lơ tróu tơkâng vâ tơniăn ăm hang lơng troăng tơniăn ‘na kơxái on tơhrik xuân trâm hên pá puât.

Hên tíu ki ‘nâ, mâu kăn tơring cheăm, bêng ki mê pơkâ [ă hlá mơ-éa oh tá ăm ko, oh tá ăm tróu tơkâng loăng ngiât tung kơpho# tung kơpong hang lơng lơ troăng ai hnhâng kơxái on tơhrik. Xua mê, hiăng pro tơdjâk kân troh tơdroăng mơhno on tơhrik, mơtiah tro tit, chuih a troăng kơxái on tơhrik dêi mâu rơpo\ng kuăn pơlê. ‘nâ hía tro tit tiah mê on tơhrik kô tơpâ, oh tá ai on ăm kuăn pơlê vâ xúa, tâng on tơhrik pâ oh tá chiâng lo kô thế pơtê mơ’no ‘nôi vâ ‘mâi rơnêu.

Pôa Lưu Văn Tiến, kăn [o# ngăn ‘na rak tơniăn on tơhrik Gia Nghĩa ăm ‘nâi, to a hơnăm 2017, hiăng ai 17 ngế pro xôi luât ki vâ rak tơniăn drô troăng kơxái on tơhrik, ki hên hmâ hlo a cheăm Dak R’Moan, Dak Nia.

Mâu khu cheăng hnê tối troh a kuăn pơlê, peăng khu ngăn on tơhrik hên hdroh pro hlá mơ-éa tơbleăng ăm mâu bêng, vâ mâu kăn bêng tơbleăng tối ăm mâu rơpo\ng kuăn pơlê. Mê ai hên rơpo\ng kuăn pơlê xuân hlê ple\ng rak tro luât. A rơnó mêi khu ngăn on tơhrik Gia Nghĩa xuân ai hlá mơ-éa pơtroh ăm [ă tơbleăng troh mâu bêng, cheăm, [ă mâu vâi o hok tro, kơnôm hngêi trung tối tơbleăng vâ rak tơniăn ki xiâm, xuân hâi hlo ai tơdroăng xía vâ klâi ing hngêi kuăn pơlê lơ ing mâu loăng kơtong tơđôu.

Pôa Nguyễn Hữu Trình, Ngế xiâm pho\ pơkuâ ngăn on tơhrik Gia Nghĩa tối ăm ‘nâi, tâng vâ pơchông ngăn [ă mâu hơnăm hdrối nah, mâu tơdroăng xía vâ ‘na on tơhrik hiăng kơdroh sap ing 60 troh 70%, tơdroăng cheăng rak ngăn mơ’no on tơhrik dêi Khu rak ngăn on tơhrik Gia Nghĩa tối phá xêh [ă Ko\ng ti ngăn on tơhrik Dak Nông hiăng pêi cheăng tro tơdroăng. Tơniăn ‘na hang lơng troăng kơxái on tơhrik.

{ă hang lơng troăng on on tơhrik môi khế séa ngăn môi hdroh, tiô tơdroăng cheăng dêi mâu nho\ng o a đo#i ki mê kô x^ng xoăng dêi rơpó mâu tơdroăng cheăng pêi gá hên. Ki xía vâ dêi on tơhrik Gia Nghĩa hiăng kơdro.

A tíu xiâm pơlê kong krâm tâi tâng dế ‘mâi rơnêu pro, dâng 80% troăng kơxái ki lu\m, hdrâ mê iâ trâm xía vâ. Xuân đi đo rak vế oh tá xê to hang lơ troăng mê ối ai mâu tơdroăng ki ê, hên tơdroăng vâ pro tơniăn drô hang lơ troăng kơxái cho ki kal má môi mê pin thế tơmâng ngăn.

Tơdroăng pơxâu mâu ki pro xôi  ‘na hang lơng troăng vâ tơniăn ‘na on tơhrik cho môi tơdroăng ki tơvâ tơvân. Xua mê, tơdrêng [ă tơdroăng mơdêk hnê tối vâ mơdêk ki hlê ple\ng dêi kuăn pơlê, kơdroh lơ ai mâu ngế pro xôi, tung la ngiâ, Khu ngăn on tơhrik Gia Nghĩa dế kal veăng tơmâng dêi mâu khu râ kăn, vâ tơleăng mơnhên klêi mâu ki pro xôi, rak tơniăng ăm tơdroăng mơ’no on tơhrik tơ’lêi hlâu [ă troăng kơxái on tơhrik tơnêi têa. 

            Hoàng Qui chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng