Hên hơnăm kố, pak^ng tơdroăng pêi chiâk deăng [a\ pêi cheăng Đoân droh rơtăm, ngoh Pyưi, Kăn pơkuâ hnê ngăn Đoân droh rơtăm pơlê Ia Gri, cheăm }ư\ Dang Ya, tơring Chư Pah [a\ hlối pêi hnoăng ngế mơhno djâ tơmối ôm hyô. Rêm roh ai mâu khu tơmối ing hơngế troh ngăn reăng mâ hâi kong, ngoh Pyưi djâ tơmối lăm to a ngo tê kơtê, tơbleăng ăm tơmối ‘na ngo on }ư\ Dang Ya. Drêng tơmối chu a ngo, ngoh Pyưi djâ tơmối lăm pôu pơlê Ia Gri le\m tơviah dêi tơná.

Ngo on }ư\ Dang Ya xup ing 'ngêi

Rơtế [a\ ngoh Pyưi, kuăn pơlê tung pơlê tơbleăng tơ’nôm hên tơmeăm ki tơná pro môi tiah priât kong, pôm hlá trâu, lơ pế mâu kơchâi kâ tiô tơmối thế. Ngoh Pyưi tối ăm ‘nâi:

‘’Á cho môi ngế đoân viên, droh rơtăm tung pơlê, drêng tơmối troh lăm ôm troh pôu }ư\ Dang Ya mê á djâ tơmối lăm pôu ngăn têa kơneăng, tơnâp kiâ, tíu xối tơbâ ton nah. Á tơbleăng tối ăm tơmối tiô tuăn ngôa ki á ‘nâi mâu tíu ki vâi troh vâ vâi ‘nâi tơdroăng mơjiâng, khôi túa rêh ối dêi mơngế Jarai a kơtuô ngo }ư\ Dang Ya’’.

Tơmối troh a ngo on }ư\ Dang Ya va lăm ngăn reăng mâ hâi kong

Ngo }ư\ Dang Ya, tơring Chư Pah le\m krip, môi kơpong tơnêi hơpok le\m pêt hên loăng plâi kâ. Tíu kố a mơ’nui rơnó khía rơxa\m, reăng mâ hâi kong tơpo le\m mơnâ mâ ngăn a kối ngo, lâp ngo drô troăng prôk. Rơnó ki lâi ai tơmeăm ki mê, kuăn pơlê pêt báu, kơchâi drêh, pôm hlá trâu. Lâp kơpong ngo on }ư\ Đăng Ya châ pro chiâng hên kơpong karê [a\ mâu mơngiơk le\m chiâng um ki le\m tơviah, pro tơmối hơngế hêng troh ngăn.

Jâ Tôn Nữ Thanh Nga, tơmối lo ing kong pơlê Kon Tum lăm ngăn ngo on }ư\ Dang Ya tối ăm ‘nâi:

‘’Á hiăng tơmâng tung Rơ’jíu, pơchuât tung Internet, tung hlá tơbeăng ‘na leh reăng mâ hâi kong xua mê á troh akố. Reăng mâ hâi kong akố cho le\m, ngo on }ư\ Dang Ya cho le\m ‘nâng, le\m khât yôh. Tơdroăng ki le\m dêi ngo on [a\ ngo reăng mâ hâi kong le\m môi tiah mê, mê á kô tơbleăng ăm pú hmâ, nho\ng o á ‘nâi troh tíu kố’’.

Reăng mâ hâi kong a kối ngo }ư\ Dang Ya tung mâu hâi ki tơpo reăng eăng má môi

Mơ’nui hơnăm 2018, tơring }ư\ Pah tơku\m po leh reăng mâ hâi kong - ngo on }ư\ Dang Ya roh má 2, mơhnhôk tơmối tâk troh 145 rơpâu roh ngế. Ki phá tơ-ê, ki xiâm dêi leh cho mâu ngế Jarai tung pơlê. Vâi cho ngế ki tơku\m po mâu leh, cho ngế pơkuâ mâu tơmeăm ing chiâk deăng, mơhno djâ tơmối ôm hyô, cho ngế ki pế mâu kơchâi kâ ki phá tơ-ê dêi mơngế Jarai.

Ngoh An Gran, kăn pơkuâ pơlê Ia Gri, cheăm }ư\ Dang Ya tối ăm ‘nâi, kuăn pơlê sôk ro drêng châ tơdah tơmối ing hơngế troh a pơlê dêi tơná:

‘’Hdrối nah, drêng tá hâi ai leh reăng mâ hâi kong mê kuăn pơlê akố pêi to chiâk deăng tê. Pá puât khât. Kơ’nâi mê vâi ‘nâi ngo on }ư\ Dang Ya [a\ tăng troh mê kuăn pơlê hiăng pơxiâm hơ’lêh [a\ veăng leh [a\ mơdêk pêi lo liăn. To lâi hơnăm kố hlo hiăng phá tâ hơnăm hdrối, á tâ sôk ro ‘nâng xua leh mơhnhôk kơdrâm tơmối troh ngăn’’.

Xuân tung hơnăm 2018, Vi [an tơring }ư Pah, kong pơlê Gia Lai mơ’no vâ chê chât rơtal liăn bro troăng kơxu [a\ pêt tơ’nôm 400 xiâm loăng drô k^ng péa pâ troăng kân ing cheăm mot troh a ngo on }ư Dang Ya. Veăng kum rơtế [ă khu kăn pơkuâ kong pơlê, chât rơpo\ng kuăn pơlê mâu pơlê Kó, pơlê Ia Gri, cheăm }ư Dang Ya hiăng pleăng tơnêi po rơdâ troăng kân.

Châ hlo pơlê tơná rế hía rế le\m ro kro mơdro\ng, pôa Djya, krâ pơlê sôk ro:

‘’Á pói vâ tơnêi têa pơtối mơ’no liăn cheăng kum ăm pơlê ngin. Kuăn pơlê tung pơlê xuân kơhnâ veăng tung hnê to\n chêng tơgôu koăng ăm ro tơniâ tâ. Vâi kơdrâi kơhnhon xuâng thăm hôm tâ. Ing mê, ngin veăng tơbleăng ăm tơmối mâu khôi le\m phá tơ-ê ‘na khôi le\m [a\ kơchâi kâ dêi mơngế Jarai ngin’’.

Nôkố, kong pơlê Gia Lai dế mơjiâng tơdroăng tơkêa ‘’Pơlê ôm hyô Jarai troăng pơkâ ki rơkê tơtro’’, a kơtôu ngo on }ư\ Dang Ya, [a\ ai 5 ha tơnêi, kơxo# liăn dâng 1 rơtuh dollars. Tiah mê, pơlê ôm hyô ai chât toăng hngêi trá tiô khôi vâi krâ roh nah. Tung mê ai hơpiâp on, tíu pế drôu xiâm, vêh mơhno tơdroăng rêh ối rêm hâi dêi mơngế Jarai. Rơtế amê, pơlê ôm hyô rak têa kơneăng, tơnâp kiâ, tíu pêi chiâk deăng, tíu kơ’nêi kơpôu ro chu, í peâp. Túa pêi kố tơmiât troh ‘na ôm hyô pơlê pơla, kum tơmối kô rơtế kâ, rơtế ối, rêh ối, rơtế pêi chiâk deăng vâ tâ ki le\m tung tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê tung thôn pơlê.

Jâ Trần Thị Kim Tuyến, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an tơring }ư\ Pah, kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi tơ’nôm:

‘’Thế mơnhên ăm khu râ kăn pơkuâ cheăm, măt tra#n, khju râ ki rơhêng vâ tối kơbông krếo tơdroăng veăng tơlo dêi kuăn pơlê veăng pêi. Tơdroăng ki mê kô kum tăng cheăng pêi, mơdêk pêi lo liăn, mơnhông tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê’’.

{a\ kho\m pêi dêi kong pơlê Gia Lai rơtế môi tuăn, tơru\m dêi kuăn pơlê, ngo on }ư\ Dang Ya dế thăm tơtêk, cho tíu ôm hyô mơhno khôi túa le\m tro, pơlê pơla hâk vâ [a\ tơmối [a\ mơhnhôk tơmối troh ôm hyô a kong pơlê Gia Lai.

Nguyễn Thảo chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng