Xua rơpo\ng hngêi iâ mơngế, nôu pâ hiăng krâ hiăng pá kâi hro pêi cheăng, maluâ hâi châ 18 hơnăm, la o Rơ Mah H’Dêr (kuăn ngo Jarai) ối a pơlê Gran, cheăm Ia H’Lôp, tơring C|ư Sê tơmiât vâ xo dôh’’ vâ ai ngế rơtế [ă tơná veăng pêi mâu tơdroăng cheăng tung rơpo\ng hngêi. Klêi kơ’nâi tâng ai tơdroăng tối tiah mê, mâu ngế ki pêi cheăng tung Kâu lăk [o# ‘’Tối ôh [ă tơdroăng re\ng xo on veăng, [ă tơdroăng ki xo on veăng ối nho\ng o a chê môi hdrông hdrê’’. Khu pơkuâ vâi kơdrâi cheăm Ia H’lốp hiăng teăm mơdât tơdrêng.

Xua re\ng xo dêi rơpó drêng hâi teăm tro hơnăm, hên vâi o kơdrâi hâi teăm châ 18 hơnăm hiăng re\ng xo kơnốu [ă kho\m thế pêi hnoăng cheăng dêi mơngế pro nôu

A rêm hdroh peăng xêi, mâu vâi nâ o tung kâu lăk [o# troh a hngêi tơpui tơno, tối i nhên ăm H’Dêr ple\ng tơdroăng xo on veăng drêng tá hâi tro hơnăm, ôh tá xê to pro xôi luât mê ối tơdjâk ‘mêi troh ivá, châ chăn. Drêng hiăng hlê tơdroăng kố, H’Dêr tơmiât pơtê ‘nôi tơdroăng pơko\ng dêi tơná, tơkôm la lâi hiăng tro hơnăm ah ‘nôi:

‘’Apoăng, á ôh tá vâ tơmâng vâi hnê. Kơ’nâi mê vâi lăm pôu tơ’nôm 2 troh 3 hdrôh nếo vâ hnê tối,  a tơmiât nếo mâu tơdroăng ki vâi hnê cho tro ‘nâng. Ngăn mâu ki ê hiăng ai kuăn, ôh tá châng păn roăng che\m mơ’rêh dêi kuăn, ôh tá ai têa tôu ro ăm kuăn ôu, pâ tăng cheăng pêi ăm vâi xuân ôh tá châ xua hơnăm ối ku\n, hâi tro hơnăm. Ngăn vâi pá puât, a nếo hlê re\ng xo kơnốu pá yoh, mê a pơtê ‘nôi tơkôm dêi tơná 22 hơnăm ah nếo xo kơnốu. Drêng mê á hiăng kân tâ, hiăng tro hơnăm’’.

Re\ng xo kơnốu pro tơdjâk ó troh tơdroăng mơnhông cheăng kâ [ă ivá dêi ngế kơdrâi kuăn ngo a Gia Lai

Cheăm Ia H’Lôp ai troh 8 to pơlê kuăn ngo. Rêm hơnăm, môi pơlê ai 2- 3 khu re\ng xo kơnốu ki hâi tro hơnăm, ‘nâ hía xo dêi rơpó ối achê môi hdrông hdrê. Ki tơviah, ai mâu vâi o kơdrâi nếo 14, 15 hơnăm hiăng xo kơnốu, mâu hok tro ki ‘nâ dế hriâm phôh thong lo pơtê vâ xo kơnốu. Hlo tiah mê, Ia H’lôp châ rah xo pro cheăm ki xiâm tung mơjiâng kâu lak [o# ‘’Tối ôh [ă tơdroăng re\ng xo on veăng [ă tơdroăng ki xo on veăng ối nho\ng o  a chê môi hdrông hdrê’’ ki apoăng dêi tơring C|ư Sê.

Ing mê, rêm hdroh ai khu ki lâi vâ re\ng xo dêi rơpó la hâi tro hơnăm, mâu ngế tung kâu lăk [o# kô lăm pôu a hngêi hnê tối ‘na luât xo on veăng [ă mơjiâng on veăng, hlối hnê tối nhên khât ‘na tơdroăng ki djâk troh pro ‘mêi troh ivá tung mơjiâng kuăn ‘ne\ng, rak ngăn kuăn ‘ne\ng  ối ku\n [ă mâu ngế tung tung on veăng ki mê, vâ ăm vâi hlê ple\ng, kâi hnê mâu khu ki mê ăm vâi pơtê pôi tá re\ng xo dêi rơpó [ă hlối hnê ăm vâi hlê pôi tá xo dêi rơpó ki ối nho\ng o a chê môi hdrông hdrê.

Jâ Đinh Thị Tuyết Nhung (má 2 ối ‘na hơ ếo), Kăn pho\ hnê ngăn Khu vâi kơdrâi tơring C|ư Sê tơpui [ă Khu chêh hlá tơbeăng VOV

{ă mâu ngế ki khăng ko, oh tá vâ tơmâng, Kâu lak [o# kô kơnôm mâu khu cheăng ‘na luât, kăn thôn, mâu ngế kuăn pơlê pâ nhoăm tung pơlê. Jâ Rơmah H’Krăo, Kăn chi ho#i pơkuâ khu vâi kơdrâi cheăm Ia H’lôp, Ngế pơkuâ kâu lăk [o# ăm ‘nâi, bú kơ’nâi lối 1 hơnăm pêi cheăng, kâu lăk [o# hiăng kâi hnê ăm vâ chê 20 khu pơtê re\ng xo dêi rơpó drêng hâi tro hơnăm [ă ki lơ vâ dêi rơpó ôi nho\ng o a chê môi hdrông hdrê:

‘’Apoăng hnê tối, ăm vâi hlê ‘na tơdroăng lơ re\ng xo dêi rơpó hâi tro hơnăm, klêi mê trâm nôu pâ nho\ng o xiâm, mơhnhôk vâi hnê tối ăm dêi kuăn ‘ne\ng vâi pôi tá re\ng xo dêi rơpó. Môi hdrôh ôh tá vâ tơmâng mê pin thế tối tá tung mâu rôh hôp peăng kâu lăk [o#, chi ho#i khu vâi kơdrâi hôp pơlê. Tơdroăng kố pá ‘nâng, la pin thế mơ-eăm tăng troăng hnê mơhnhôk ki tiah lâi vâ ăm vâi kho\m hlê ‘’.

Ing tơdroăng pêi cheăng hlo tơ-[rê apoăng dêi kâu lăk [o# ‘’Tối ôh [ă tơdroăng re\ng xo on veăng [ă xo on veăng ki ối nho\ng o achê môi hdrông hdrê‘’ a cheăm Ia H’lôp. Nôkố, khu ngăn vâi kơdrâi tơring C|ư Sê hiăng mơjiâng tơ’nôm 15 kâu lak [o# a tâi tâng mâu cheăm, pơlê kân, [ă tâi tâng kơxo# ki mê ai 433 ngế.

Ôh tá pơtê to a mâu pơlê hdroâng kuăn ngo, sap apoăng hơnăm troh nôkố, mâu kâu lăk [o# hiăng tơru\m [ă {ơrô cheăng ‘na luât tơring tơku\m po rôh hnê ăm vâ chê 1.600 ngế hok tro hngêi trung râ má pái phôh thong a mâu hngêi trung ki ai krâm hok tro kuăn ngo. Jâ Đinh Thị Tuyết Nhung, Kăn pho\ hnê ngăn Khu vâi kơdrâi tơring C|ư Sê tối ăm ‘nâi, hơnăm nah hiăng châ ‘nâi [ă kâi mơdât ăm lối 30 khu ki vâ re\ng xo dêi rơpó drêng hâi tro hơnăm:

‘’Pak^ng tơdroăng hnê tối a pơlê, ngin ối hnê tung hngêi trung, malối hnê a hngêi trung ki Hnê kuăn ngo hriâm ai tíu kâ koi ối pơtê. Tơdroăng cheăng hnê tối thế tơru\m [ă khu ngăn ‘na luât, ko\ng an cheăm, malối cho mâu krâ pơlê, mơngế kuăn pơkê pâ nhoăm. Kal tơ’mot tơ’nôm mâu ngế cheăng tung khu ki ai kuăn ‘ne\ng dế tro hơnăm, ngin hnê tối thế veăng mot tung khu. Troh nôkố, ngin hlo kâu lăk [o# pêi cheăng tơ-[rê ‘’.

Ki tơ-[rê ing túa pêi cheăng dêi kâu lăk [o# ‘’Tối ôh [ă tơdroăng re\ng xo on veăng [ă lơ xo on veăng ối nho\ng o achê hdrông hdrê’’ a tơring C|ư Sê, nôkố Khu ngăn vâi kơdrâi kong pơlê Gia Lai hiăng po rơdâ túa pêi cheăng ki kố a 15/17 tơring, pơlê kong krâm, pơlê kong kơdrâm tung lâp kong pơlê, tâi tâng 55 kâu lak [o#, 1.500 ngế cheăng tung khu. {ă mâu túa pêi cheăng tơ-[rê hlối mơ-eăm ing dêi tơná, mâu kâu lak [o# kố veăng hnê tối nhên tung tơdroăng cheăng tah lôi tơdroăng ki lơ re\ng xo on veăng hâi tro hơnăm [ă lơ xo on veăng ki ối nho\ng o achê môi hdrông hdrê a pơlê cheăm, tơring.

Nguyễn Thảo chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng