Péa hơnăm kố, rơpo\ng jâ Bùi Thị Nhường, ối a thôn 3, cheăm Bình Nghi, tơring Tây Sơn, kong pơlê Bình Định mung tơnêi ối tung tơdroăng tơkêa pêt kơxu dêi Ko\ng ti Tơlo liăn pêt kong [ă pêt loăng ton hơnăm Đức Long - Gia Lai, ối tung Ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó Grup Đức Long Gia Lai a cheăm Ia Blư\, tơring }ư Pưh vâ pêt pía kái.

Đức Long Gia Lai dế xúa môi iâ tơnêi sap ing kong ki ôh tá pêt klâi hơ’lêh pêt kơxu vâ păn ro [ă ăm vâi mung pêi

Jâ Nhường ăm ‘nâi, yă mung tơnêi ai 5 rơtuh liăn/ha/3 khế. Klêi kơ’nâi xo tơnêi, jâ Nhường ‘no tơ’nôm 1 rơtuh liăn nếo vâ khu mâu ngế ki pêi cheăng dêi khu mơdró pơchoh, pro tơbăng tơnêi. Ngế ki mung bu pro to ‘noăng [ă pêt hdrê loăng. Tâng pơchông [ă yă mung tơnêi a mâu tơring peăng mâ hâi lo pa hdroh Gia Lai mê yă mung tơnêi a kố gá rơpâ tâ hên hdroh. Xua mê, mâu ngế ki mung tơnêi a tơdroăng tơkêa pêt kơxu dêi Đức Long Gia Lai rế hía rế hên:

‘’Sap ing hơnăm nah, mâu kuăn pơlê Bình Định troh a kố mung tơnêi vâ pêt pía kái, vâi mơhno ăm á troh a kong ki kố. Á lăm ngăn tơnêi, tâng chiâng mê á ko ‘nhiê kong, ah pêi. Ko\ng ti ăm kơmăi pơchoh, pêi pro tơbăng mê ah pin mơhá liăn ăm vâi. Á pêi la á mung to lâi vâi ăm mung to mê’’.

Ko\ng ti tơlo liăn kum kơxu Trung Nguyên, Ối tung Grup Hoàng Anh Gia Lai hiăng hmôu pơ pêt xêh loăng plâi kâ a tơnêi tơkêa hơ’lêh pêt kong chiâng pêt kơxu kơtăn kố to lâi hơnăm

Sap ing hơnăm 2008 troh 2011, ko\ng ti tơlo liăn pêt kong [ă pêt hdrê loăng ton hơnăm Đức Long Gia Lai châ pơcháu lối 2 rơpâu ha kong ki ôh tá ai klâi ối tung cheăm Ia Blư\, tơring }ư Pưh, kong pơlê Gia Lai vâ pêt kơxu. Klêi klêi kơ’nâi 10 hơnăm tối tơbleăng tơdroăng tơkêa, troh nôkố, 1.200/1700 ha kơxu pêt ki nếo dêi khu mơdró kâ hiăng hlâ tâi [ă tro on chếo xua ôh tá rak ngăn.

Kơxu pêt a tơdroăng tơkêa ôh tá pêt klâi kố chiâng pêt kơxu a tơring }ư\ Pưh hrá kân, ôh tá hlo tơ-[rê

{ăng tơnêi pêt kơxu ki ối rêh hiăng vâ châ chât hơnăm, la tá kâi kúa xo chhá xua ôh tá dâi le\m. Pôa Lê Ngọc Minh, ngế ki rak ngăn tơdroăng tơkêa pêt kơxu, Ko\ng ti Tơlo liăn pêt kong [ă pêt loăng ton hơnăm Đức Long Gia Lai a cheăm Ia Blư\ mơnhên, pák^ng tơdroăng kuăn pơlê sap ing kong pơlê ki ê mung tơnêi pêt tơmeăm, khu mơdró kâ ối păn ro tung kơpong tơkêa kố.

Nôkố, tơdroăng tơkêa pêt kơxu dêi Grup mơdró kâ Đức Long Gia Lai dế ối pêi cheăng iâ êt, bu 10 ngế cheăng, tung mê bu ai 2 ngế cheăng ‘na kih thua#t rak ngăn loăng kơxu:

‘’Tơnêi ki ôh tá pêt klâi mê, pin pro tơ’lêi hlâu ăm vâi pêi vâ ai kơxo# liăn pêi lo ăm nho\ng o tung ko\ng ti, gá hnối pêi tơnêi, xo ah hmôi tâng pêi gá kô pro krúa ăm tơnêi. Tâng chúa lôi môi tiah hdrối nah mê drêng pêi ah athế ko tah mâu xiâm loăng, pơchoh, po pông gá mơ’no hên hâi pêi cheăng’’.

Khế 5 hơnăm kố, Chin phuh pơxiâm ăm phêp khu ki pơkuâ ngăn kong ăm mâu khu mơdró kâ ôh tá châ tơ-[rê tung tơkêa hơ’lêh 50 rơpâu ha kong ki ôh tá pêt klâi chiâng pêt loăng kơxu a Gia Lai mơni kô hơ’lêh pêt kong, pêt hdrê loăng ton hơnăm a [ăng tơnêi ki pêt kơxu hiăng hlâ tâi kố. Laga, tâng hơ’lêh, khu mơdró kâ athế pêt kong teăng ăm kế ki ê [ă tơdroăng pơkâ, hơ’lêh 1 ha tơnêi pêt, mê athế pêt teăng ăm 3 ha kong.

Chin phuh xuân hnê mơhno tơdroăng ki hơ’lêh pêt drêng hiăng châ tơ-[rê ah kô pêt mơnúa ngăn [ă ai tơdroăng ki lăm séa ngăn, k^ pơkâ dêi kơvâ pêi chiâk deăng.

Laga, ôh tá tơmâng troh tơdroăng ki pêt kong loăng ki ê, sap ing to lâi hơnăm hdrối nah, hên khu mơdró kâ hiăng hmôu pơ pêi pêt xêh lối hr^ng ha hdrê loăng ton hơnăm a tơnêi kong kố. Tung mê, pêi pro hên má môi cho Ko\ng ti tơlo liăn kơxu Trung Nguyên, ối tung Grup pơkuâ Hoàng Anh Gia Lai, hiăng hmôu pơ hơ’lêh xêh 250 ha tơnêi pêt plâi mit [ă plâi nong. Ko\ng ti tơlo liăn [ă mơjiâng 194 pêt hên ha xà cừ a [ăng tơnêi ki pêt kơxu ki ôh tá hlo tơ-[rê klâi kố.

Tơdroăng ki hmôu pơ xúa xêh tơdroăng tơkêa pêt kơxu ki xiâm hiăng châ Ho#i đong hnê ngăn kong pơlê Gia Lai châ hlo tung rôh lăm séa ngăn a tơdế hơnăm 2015. Kơtăn kố, to lâi khế, Vi [an hnê ngăn tơring }ư Pưh pơtối pơtroh hlá mơ-éa tối tơbleăng tơdroăng kố troh ăm Ho#i đong hnê ngăn kong pơlê. Khu ngăn ‘na pêi chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê kong pơlê lăm séa ngăn tơdroăng ki ai khât. Laga, tơdroăng bu pơtê a kơlo ki hnê khe#n tê.

Pôa Vũ Ngọc An, kăn pơkuâ ngăn ‘na pêi chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê Gia Lai ối tối tiah kố, kố cho tơdroăng ki ku\n tê:

‘’Tíu cheăng kố ai pêi tơnêi pêt mâu kế tơmeăm to lâi ha. Tơdroăng ki mê ôh tá tơdjâk klâi troh tơdroăng rak ngăn dêi tơnêi têa. Kong pơlê xuân hnê mơhno mâu kơvâ cheăng lăm séa ngăn mâu khu mơdró kâ pêt to lâi ha, pêt mâu hdrê loăng klâi, tiah lâi tá hâi ăm phêp mê hiăng pêt mâu kế tơmeăm.

Khu ngăn chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê hiăng séa ngăn, tối tơbleăng ăm Vi [an hnê ngăn kong pơlê ‘mâi rơnêu khu mơdró kâ rak vế tơniăn tíu ki mê, pôi tá chiâng po rơdâ tơ’nôm’’.

Vâ pêi pro tro troăng hơlâ hơ’lêh 50 rơpâu ha kong ki ôh tá pêt klâi chiâng pêt loăng kơxu, mê sap ing hơnăm 2008 troh 2011, kong pơlê Gia Lai hiăng ăm 16 khu mơdró kâ tối tơbleăng 44 tơdroăng tơkêa.

Lối 35 rơpâu ha tơnêi kong ki ôh tá pêt klâi hiăng tro chúa lôi, teăng amê ki hên cho pêt kơxu ki ôh tá dâi le\m, ôh tá kâi xông kân, lối chât rơpâu ha hiăng hlâ, lơ tro on chếo xua ôh tá rak ngăn. Khu mơdró kâ ôh tá tê pêi pro tơdroăng tơhrâ ‘na tơdroăng rêh ối pơlê pơla [ă kong pơlê mê ối pro mâu tơdroăng kố rế pá tâ.

Tơdroăng ki ôh tá tơpui klâi dêi khu kăn pơkuâ kong pơlê mơni kô pro mâu tơdroăng kố rế pá vâ pơkâ tơleăng, mê pơklât khu mơdró kâ athế pêt kong teăng ăm kế ki ê a [ăng tơnêi ki hơ’lêh tiô tơdroăng ki hnê mơhno dêi Chin phuh.

Công Bắc chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng