Mâu hâi a rơnó hơngui kố, rơkong đi đo tó [a\ sôk ro dêi vâi krâ Plei Ốp, pơlê ôm hyô mơhno túa khôi le\m, pơlê pơla dêi pơlê kong kơdrâm Plei Ku. Rêm hâi, ai chât khu tơmối troh lăm pôu pơlê. Troh nôkố, tơmối châ lăm pôu ngăn kuât tiô khôi vâi krâ, tíu tơku\m po leh ki kal dêi pơlê. Pơtối mê cho lăm ngăn ilâng kiâ vâ hlê ple\ng khôi ‘mế phá tơ-ê dêi mơngế Jarai hdrối nah. Tíu ôm hêi nếo cho têa kơneăng Ia O, tíu kuăn pơlê hmâ hum, rôh kế tơmeăm, tơno [a\ dêi pó ‘na tơdroăng pêi chiâk deăng a rêm kơxê.

Pơlê Plei Ốp

Pơlê Plei Ốp

Pơlê Plei Ốp

Plei Ốp châ kring tâ tá xua 2 têa pró Ia Nin, Ia Nat. Thông Ia Lâm mơjiâng pro mâu troăng tơvó tơv^ng tung pơlê chiâng um méa le\m phá tơviah râng chêng tơmối troh.

Nge# nhân Rơ]om Geh tối ăm ‘nâi, kuăn pơlê Ốp bu hmâ [a\ tơdroăng pêi chiâk deăng, laga nôkố, vâi xuân pơxiâm veăng pêi mơnhông ôm hyô. Droh rơtăm tung pơlê pro ngế djâ tơmối troh ôm hyô lăm ngăn mâu tíu ki le\m mơnâ mâ ngăn. Vâi kơdrâi pế pơchên tơmeăm kâ ăm tơmối. Sap ing mơnhông mơdêk ôm hyô, pêi lo liăn dêi kuăn pơlê tung pơlê xuân châ hên:

‘’Châ mâu hngêi pế pơchân kơchâi kâ tung pơlê krếo to\n chêng tơgôu koăng ăm tơmối tơmâng rêm roh kơxê măng. Sôk ro xua môi hâi pêi cheăng tơ-[rê tơbrêh a chiâk deăng, ‘na khu ki to\n chêng tơgôu koăng ngin pơtối châ tôu chêng mơđah tơbleăng ăm tơmối ngăn, xua pơlê Ôp cho pơlê ôm hyô đi đo tơdah tơmối. Hdrối nah chêng koăng dêi jâ pôa, to lâi chât hơnăm hiăng tro hiêt lôi, laga nôkố rêm măng t^ng, rêm hâi ngin pơrá châ mơđah tơbleăng. Ngin sôk ro [a\ phiu ro châ mơđah tơbleăng chêng koăng, kơhnhon xuâng rêm roh ai tơmối troh ti tăng ple\ng khôi le\m dêi mơngế Jarai a pơlê Ốp ngin’’.

Tung pơlê Ốp nôkố ai 6 hngêi pơchế pơchên kơchâi kâ tiô khôi dêi vâi krâ tung pơlê. Ngoh Kpuih Kinh, pơkuâ hngêi pế pơchên kơchâi kâ Chrao, tối ăm ‘nâi, tâi tâng mâu kơchâi kâ dêi hngêi pế pơchên kơchâi kâ pơrá pế pơchên tiô khôi dêi mơngế Jarai, mê cho ai tơxông prông, í pôh, hlá mo\n kơ-ốu [a\ tro\ng xăng, hơ’nêh chu kong prông tung phêa. Mâu hngêi trá hlá xá pơrá pro [a\ kơlá, loăng, tiô túa hngêi dêi mơngế Jarai.

A rêm mơ’nui măng t^ng, hngêi pế pơchên kơchâi kâ tơku\m po to\n chêng tơgôu koăng, hôp pơlê pơla. Tâi tâng mâu tơdroăng kố kum tơmối châ rêh ối tung khôi túa le\m tro, nge# thuât ki phá tơ-ê dêi mơngế Jarai a Tây Nguyên:

‘’Tơmối troh akố ôh tá xê to châ kâ kơchâi krúa le\m, mâu kơchâi kâ ki phá tơ-ê dêi mơngế Jarai môi tiah tơxông prông, í pôh, chu têng a drá peăng, hlá mo\n kơ-óu [a\ hía hé, mê ối châ hlo châ ‘nâi khôi túa le\m tro dêi mơngế Jarai, rêh ối tung khôi túa le\m tro ‘na chêng koăng vâ tâ tơdroăng ai khât sap ing vâi krâ nah, le\m tơviah phá tơ-ê dêi mơngế Jarai. Ki rơhêng vâ tối, rêm kơxê măng hâi tơdrốu ai tơdroăng trâm mâ, tơpui tơno pơla mâu tơmối [a\ nge# nhân, rơtế ôu kâ, xah hêi hơdruê xuâng tiô khôi vâi krâ Jarai’’.

Pôa Siu Núi, Krâ pơlê tối ăm ‘nâi, pơlê Ốp ai 105 rơpo\ng kuăn pơlê [a\ lối 500 pơ’leăng mâ mơngế, tâi tâng cho mơngế Jarai. Nôkố, rơtế [a\ tơdroăng rak vế mâu tơmeăm mơhno khôi túa le\m tro má môi, kuăn pơlê a Plei Ốp hiăng thăm hơ’lêh, pro tơ’lêi hlâu vâ mơnhông ôm hyô. Pơlê Ốp kơtiê nah nôkố hiăng sâp ếo nếo [a\ troăng [ê-tông kân rơdâ 8 met sap ing go pơlê troh mơ’nui pơlê.

Rơtế amê, hngêi trăng dêi kuăn pơlê châ rơnêu, kơpuih krúa le\m, hbrâ tơnáu vâ chiâng homestay ku\n tơtro tiô kal vâ ti tăng ple\ng khôi túa le\m tro dêi kuăn pơlê akố dêi tơmối. Pôa Siu Núi sôk ro tối:

‘’Nôkố tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê hiăng phá nah, tiô rơxông nếo rêh ối thế ai liăn, mêa. Kuăn pơlê a Plei Ốp hdrối nah bu pêi chiâk deăng tê, laga nôkố hiăng pêi liăn ing tơdroăng tơdah tơmối ing hơngế troh. Vâi ti tăng ple\ng, ngăn kuât, ilâng kiâ [a\ khôi le\m dêi mơngế Jarai. Kuăn pơlê peăng xêi vêh lăm todah tơmối [a\ mơđah tơbleăng chêng koăng, pế mâu kơchâi kâ ki kơhiâm dêi mơngế Jarai.

Hên tơmối troh vâi vâ rơtế kâ, rơtế ối, rơtế pế pơchên, rơtế pôh hơ’nêh mâm [a\ vâi krâ mâu kơchâi kong, kơteăm klâng ki krúa le\m [a\ tơmeăm dêi kong kế. Vâi krâ ai tơdroăng cheăng pêi tơ’nôm ing tơdroăng tơdah [a\ pêi ăm tơmối ôm hyô vâ pêi lo liăn tơ’nôm’’.

Pôa Huỳnh Hội, Pho\ hnê ngăn Khu pơkuâ ôm hyô kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi, hơnăm nếo kố, Plei Ốp cho 1 tung 7 pơlê vâi krâ hdroâng kuăn ngo dêi kong pơlê Gia Lai châ mơ’no liăn mơnhông mơdêk tiô troăng ôm hyô mơhno khôi túa le\m tro, ôm hyô pơlê pơla. Tiah mê, mâu tơdroăng ki phá tơ-ê ‘na khôi le\m tro, ‘na nge# thuât ki ai a pơlê châ tơtro\ng rak, mơnhông mơdêk:

‘’Iâ hlo tung môi pơlê kong kơdrâm ai môi pơlê vâi krâ hdroâng kuăn ngo rêh ối kơdrâm, ối môi tiah kố. Drêng tơmối troh pơlê vâi krâ hdroâng kuăn ngo mê tơ’lêi má môi. Tâng châ mơhnhôk  kuăn pơlê rơtế pêi ôm hyô mê kuăn pơlê mơjiâng hngêi trăng, vâ tơmối troh rơtế kâ, ối, pế pơchên. Kuăn pơlê hlê ple\ng xêh ‘na troăng cheăng kâ [a\ hên tơmeăm ki ê. Khu kăn pơkuâ, kuăn pơlê [a\ mâu kơvâ cheăng xuân pêi mê nếo mơhnhôk tơmối troh ôm hyô’’.

{a\ pơkâ pêi kố, Plei Ốp dế mơnhông mơdêk ôm hyô krá tơniăn, rế mơdêk tơdroăng cheăng kâ, rế kum rak vế [a\ tơbleăng khôi le\m dêi mơngế Jarai troh kơdrâm tơmối tung tơnêi têa [a\ kong têa ê./.

Nguyễn Thảo chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng