Pơlê Suối Cạn a kơdâm chêng ngo }ư Plong, [ă lối 30 rơpo\ng hdroâng kuăn ngo Jarai, rêh ối tợuôm tung môi [ăng tơnêi bu dâng 5 sào. Vâi krâ nho\ng o lăm rêh ối a kố sap ing hên pơlê ki ê mê [ă hnối pơkâ inâi tiô inâi têa ku\n achê mê. Maluâ bu kơtăn ing tíu xiâm tơring Phú Thiện dâng 5km la pơlê ki kố bu ối môi ngế xêh, ôh tá ai mâu tơdroăng ki kuăn mơngế xúa môi tiah on tơhrik, troăng prôk, hngêi trung hriâm, hngêi pơkeăng. Nâ Rmah H’Ngái a pơlê Suối Cạn, cheăm Ia Sol, tối:

‘’Á ối a kố hiăng ton, hiăng châ 18 hơnăm kố. Hdrối nah, rơpo\ng hngêi pá khât, ôh tá ai tơnêi pêi, á lăm pêi cheăng vâi xo, pêi cheăng kâ xuân pá. Ối a pơlê xiâm, tung pơlê nôu á ôh tá ai tơnêi. Tơnêi nôu pâ xuân tê tâi, on veăng á athế lăm tăng kâ a kố’’.

Nâ Rmah H’Ngai dế pin dêi cháu

Têk dêi ko\ng xut dêi têa mâ, jâ Siu H’Khe\o, môi tung mâu ngế ki hdrối lăm ối a kơpong Suối Cạn ăm ‘nâi, maluâ ai tơmiât troh tơdroăng rêh ối dêi mâu vâi hdrêng ki kot mâ a pơlê kố la jâ xuân môi tiah hên ngế ki ê pơklât thế rah xo tơdroăng rêh ối a kố xua ki iâ hlái gá ối tơnêi vâ pro hngêi:

‘’Á mot rêh ối a kố hiăng lối 20 hơnăm kố. Pá khât drêng rôh nếo troh ối akố la ki iâ á kố ai tơnêi pro hngêi, rêh ối. Ngăn mâu vâi hdrêng akố, pin hiăng hmâ [ă tơdroăng ki xơpá mê ôh tá ai tơdroăng klâi, la ngăn vâi pá xuân khéa la ôh tá ‘nâi pro tiah lâi. Tơring, cheăm xuân mơhnhôk vêh ối a tíu xiâm, la vêh amê xo tơnêi u lâi vâ ối. Tâng Tơnêi têa pro tơ’lêi hlâu, ai tơnêi, ai hngêi ối mê vâi krâ nho\ng o a kố kô vêh tâi, vêh ăm mâu vâi kuăn ‘ne\ng châ hriâm tâp’’.

Tơdroăng ki ai krâm kuăn dêi môi rơpo\ng dế rêh ối a pơlê Suối Cạn

Rêh ối tơklâ, kơklêa kơtiê, hên krâm kuăn [ă ôh tá châ hriâm dế cho mâu tơdroăng ki ôh tá tơniăn a pơlê Suối Cạn. Pơlê ai vâ chê 80 ngế vâi hdrêng, la ki hên cho bu rêh ối tâ tá tung pơlê, lăm hriâm bu iâ, hriâm troh lâm 4, lâm 5 mê xuân ôh tá ‘nâi chư.

Môi tiah rơpo\ng nâ R]om H’Preo ai troh 6 ngế kuăn, kuăn ki kân má môi 18 hơnăm, ku\n má môi bu nếo 4 hơnăm. 3 ngế kuăn ki u ối hriâm râ má môi la tiô dêi nôu ôh tá hlo troh hngêi trung drêng vâi troh hngêi trung la ôh tá ‘nâi pơchuât nâl Xuăn, chêh xuân tá hâi teăm ‘nâi:

‘’A kố tơpá ó khât yoh, rơhêng vâ hriâm mê athế troh hngêi trung kơtăn kố ai 4 – 5km, rơnó mêi troăng trâp hliâk, têa ku\n tâk đik, mâu vâi hdrêng ôh tá lăm troh hngêi trung. La tiah hmâ mê vâi hdrêng xuân athế kum dêi nôu pâ pêi cheăng a hngêi, kơ’nêi ro, pêi cheăng vâi mê bu hriâm to lâi hâi xo, ah vâi pơtê lôi. Môi tiah kuăn á kố to lâi ngế hriâm lâm 3, lâm 5 la ôh tá ‘nâi chêh, ‘nâi pơchuât, plong khât’’.

Vâi hdrêng a Suối Cạn ôh tá châ troh hngêi trung hriâm

Ôh tá troh hngêi trung lơ pơtê tơdế rá xuân tơdjâk troh tơdroăng ki mâu vâi hdrêng a pơlê Suối Cạn hmâ re\ng xo dêi rơpó a 15 – 16 hơnăm môi tiah 3 ngế kuăn kơdrâi dêi nâ Rmah H’Ngái. Mâu pâ, mâu nôu hơnăm bu ối iâ xuân ôh tá ‘nâi tơmâng ngăn troh túa pơkâ ai kuăn preăng kuăn  iâ [ă ai tuăn hiâm tơmiât rơnêh hên kuăn gá rế sôk. 5 ngế kuăn, 7 ngế cháu thăm nếo 10 ngế kuăn xuân cho tơdroăng ki hmâ ai a pơlê ki ku\n kố.

Tiô pôa Phạm Văn Quyết, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Ia Sol, tơring Phú Thiện, cheăm hiăng ‘nâi tơdroăng a pơlê Suối Cạn sap ing ton nah la tá hâi chiâng vâ pơkâ mơ’no troăng hơlâ ki tơ-[rê.

Xua kố, cho pơlê ki hmôu pơ lăm rêh ối xêh. Sap ing rôh bu ai to lâi ngế rêh ối, Suối Cạn tiah mê rế hía rế tâk hên tá troh to lâi hr^ng ngế mê cheăm ôh tá kâi rak ngăn. Troh nôkố, cheăm bu ‘nâi tơkôm a troăng hơlâ dêi khu kăn pơkuâ râ kơpêng xo:

‘’Ki apoăng cho môi rơpo\ng, klêi mê gá ai tơ’nôm mâu rơpo\ng ki ê nếo, vâi ối môi tiah hmôu pơ lăm rêh ối hmâng vâ, klêi mê hía rế hên. Ki hên mâu rơpo\ng kuăn pơlê a kố hdrối nah pơrá ối a pơlê kân Phú Thiện. Xua mê, tơdroăng kố vâ pơkâ tơleăng mê pâ thế ai tơdroăng ki to\ng kum ing râ kơpêng. Tung mê athế ai hlá mơéa hnê mơhno dêi râ kơpêng ‘na tơdroăng to\ng kum tơnêi ối ăm hdroâng kuăn ngo drêng vâi ôh tá ai ‘na tơnêi ối. Kố cho troăng hơlâ ki ngin dế kal pêi nôkố la tá hâi teăm ai’’.

Công Bắc chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng