Rêh ối a Krông Pa, tơring kơtiê hơngế ing kong pơlê Gia Lai laga pôa Phạm Văn Bình, pơlê  Tang, cheăm Phú Cần hiăng mơjiâng pro hên kế tơmeăm ki pơxúa. Ing keng chuât xơtó rơdât khu tong, rơxế hon đa xôh pơkeăng kơdê pơrea\ng, pơrá hlâu xúa, tơniăn [a\ kơd^ng. Tung kơxo# mâu tơmeăm xua pôa mơjiâng pro, châ xúa hên má môi cho ki xôh pơkeăng krâ a rơxế honđa. Kế ki kố kô chiâng râng xêh, ví kế ki tât, kum tơ’lêi tung xế pơkeăng, tơdrêng amê chiâng hdoăng trếo pơkeăng drêng ôh tá xế xếo, kum pêi lo châ hên [a\ xôh châ hên.

Môi tiah a Krông Pa, kơmăi ki kố kâi vâ xôh châ 7 ha/1 hâi, châ 7 xôh ki prôk chêng. Tiô pôa Phạm Văn Bình, sap ing ai tơmiât vâ mơjiâng pro, krâ pro, mơnúa xôh a klâng, klêi mê rơnêu vâ ăm tơniăn le\m, pôa pro vâ kêi châ vâ chê 2 hơnăm. Tung plâ 2 hơnăm mê, pôa tơmiât hên troh tơdroăng k^ rak tơdroăng ki mơjiâng pro tơmeăm nếo, laga ôh tá pêi pro xua ôh tá chiâng pro mơ-éa. Troh drêng tơmeăm ai hên tung kơchơ tê mơdró, mê tơdroăng k^ rak tơdroăng ki mơjiâng pro tơmeăm ki nếo dêi pôa ôh tá châ tơ-[rê:

‘’Vâ ai roh châ trâm mâu ngế khoa hok mê cho pá tâ ti tăng mêa a kơdó têa kroăng, vâi xuân ôh tá ‘nâi lăm tăng kơbố. Xuân tâng tối pôa ki kố pôa ki tá kô chiâng pro laga ôh tá kơchăng mê liăn hía, pôu xêh tơdroăng ki kố ki mê, xua mê chiâng lôi tơdroăng dêi tơná pro, mê hmôu pro troh drêng tơmeăm dêi tơná le\m châ vâi kheăn kơdeăn, khu chêh hlá tơbeăng tơbleăng tối tơdroăng. Drêng châ trâm ngế cheăng khoa hok vâ tối dêi tơdroăng tơná châ rak vế tơmeăm ki nếo mê châ tối hiăng hía ki nếo’’.

Ôh tá xê to a kong pơlê Gia Lai, mê a mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên, lối 1 hơnăm kố tâng hên tơdroăng xúa têa ki tâm priât vâ tôh ăm reăng r^ng [a\ mâu reăng xua châ tơ-[rê hôm. Iâ ngế ‘nâi, troăng ki vâ pro priât chiâng phon ki le\m cho ing môi ngế kăn [o# {ơrô pơkuâ ‘na pêi chiâk deăng tơring Đức Cơ, kong pơlê Gia Lai, pôa Nguyễn Quốc Tư.

Ngế ki mơjiâng pro kố tối: cho môi ngế kông chưk a tơring pêi to chiâk deăng, pôa thế mơ-eăm châ péa xôh vâ têa ki pro ing priât sap ing hriăn ple\ng troh kơchơ tê mơdró. Ki mơjo má môi, mơhé hiăng mơ-eăm hên troăng, kơnôm hên tíu, laga tơdroăng k^ rak vế tuăn ngôa ki pro tơmeăm ki nếo dêi pôa xuân ôh tá tơ’lêi hlâu:

‘’Á vâ mơjiâng pro tơmeăm ki nếo kố dêi á mê kơ-êng mơngế pakong tâi 20 rơtuh liăn. Tá hâi nâp đơn hiăng thế nâp liăn. Mê lăm pro tâi hơnăm má môi xuân ôh tá châ. Troh hơnăm má péa mê á kơnôm mâu ngoh a Khu xiâm veăng mê nếo châ. Mê á tối, tá Khu xiâm pơkuâ tuăn ngôa rơkê mê pêi pro tơdroăng ki mê tá hâi tơtro. Xua tơdroăng kal vâ cho hên, ki má lối cho tơdroăng ki rak vế, xua mê, tiah lâi Kơ koan xiâm pơkuâ tuăn ngôa rơkê ôh tá po rơdâ troăng pêi vâ kum kuăn pơlê châ ‘nâi re\ng tâ [a\ kơ koan xiâm, vâ mơnhên pơkuâ tuăn ngôa rơkê re\ng châ [a\ vâi’’.

Hmâ a bo cheăng mot lo dêi Khu pơkuâ khoa hok [a\ kơmăi kơmok kong pơlê Gia Lai, môi kơ-[âng nếo châ mơdâng: ‘’Tu\m tơdroăng xua kuăn mơngế pro pơrá kô chiâng k^ vâ rak vế’’. Laga, tung môi roh trâm nếo achê kố dêi Khu pơkuâ khoa hok [a\ kơmăi kơmok Gia Lai, Kơ koan xiâm hriăn ple\ng tơmeăm pro ki nếo [a\ xúa kơmăi kơmok, Khu xiâm pơkuâ khoa hok kơmăi kơmok, [a\ mâu ngế ki pro tơmeăm ki nếo dêi kong pơlê, peăng Gia Lai ki hên cho tối mâu tơdroăng pá puât, tơvâ tơvân tung tơdroăng k^.

Klêi kơ’nâi lối 1 hâi trâm mâu ngế ki mơjiâng pro tơmeăm ki nếo a kong pơlê, lăm ngăn mâu tơmeăm ki nếo pro, dế pro hlo nhên a ngâ, Tie#n sih Phạm Ngọc Pha, Kơ koan hriăn ple\ng mơjiâng pro tơmeăm ki nếo [a\ xúa kơmăi kơmok, mơnhên, ki pá a kong pơlê Gia Lai xuân môi tiah a hên kong pơlê ki ê tung lâp tơnêi têa. Xua mê, kal ai tơdroăng rơtế, kum tu\m têk tâ:

‘’Mâu ngế ki mơjiâng pro tơmeăm ki nếo kô chiâng hriăn ple\ng cho rơkê laga tối tơdroăng pêi cheăng dêi tơmeăm tá hâi rơkê khât, ki ‘nâ cho pá tơdroăng vâ ti tăng mơ-éa tung lâp plâi tơnêi [a\ Việt Nam ngăn kế tơmeăm dêi tơná cho ai ki nếo há lơ ôh. Lơ pơtih môi tiah kơchuâ mơđah tơbleăng, mê mâu ngế ki mơjiâng pro tá hâi chiâng. Tiô á tơmiât hên kơ koan tơku\m po hên tâ, hên khu pêi cheăng tung dế tâ vâ to\ng kum mâu ngế ki mơjiâng pro tơmeăm ki nếo’’.

Tiô pôa Nguyễn Ngọc Cường, Pho\ pơkuâ Khu pơkuâ Khoa hok Kơmăi kơmok kong pơlê Gia Lai, vâ to\ng kum mâu tơdroăng hriăn ple\ng, mơjiâng pro kế tơmeăm ki nếo tung kong pơlê, kum mâu ngế ki mơjiâng pro kơd^ng ivá pêi pro, re\ng k^ pơkuâ dêi tơmeăm châ tơ-[rê, Khu cheăng hiăng in mâu mơ-éa ki râng ko\ng hnê mơhno, tối nhên tơdroăng vâ mơjiâng kế tơmeăm ki nếo – to\ng kum pơkuâ mâu tơdroăng ki xiâm [a\ tơ’lêi ple\ng má môi.

Pak^ng mê, sap hơnăm 2020 kố, kô thăm tơru\m [a\ mâu kơ koan ki tơdjâk vâ ai to\ng kum hên tâ:

‘’Ngin apoăng hiăng kum ăm mơngế ki mơjiâng pro tơmeăm ki nếo ple\ng, ví tơdroăng ôh tá tro tiô pơkâ. Khu pơkuâ khoa hok kơmăi kơmok kô pêi rêm troăng, tơru\m pơla mâu ngế cheăng khoa hok, mâu kơ koan xiâm, vâ hnê mơhno mơdêk hlê ple\ng. Vâ ăm mơngế ki mơjiâng pro tơmeăm ki nếo ple\ng tro má môi cho tiô luât, má péa cho tiô luât lâp plâi tơnêi, má pái cho pêi tiô ivá tơná ai’’.

Ki nhên khât ăm hlo mâu tơmeăm ki pro nếo a Gia Lai mâu hơnăm achê kố cho ing tơdroăng kal vâ tung tơdroăng pêi chiâk deăng [a\ tơdroăng rêh ối, ki má lối tung pêi chiâk deăng [a\ uâ mơdiê kế tơmeăm khoăng pêi lo ing chiâk deăng. Rơtế mơngế mơjiâng pro tơmeăm ki nếo, kum mâu tơmeăm ki nếo re\ng châ mơnhên, châ to\ng ku, cho tơdroăng ki mơhnhôk pơxúa khât dêi kong pơlê [a\ mâu ngế ki hâk vâ [a\ rơkê hriăn ple\ng mơjiâng pro kế tơmeăm khoăng.

Ing mê, kum kong pơlê Gia Lai mơdêk ki dâi le\m [a\ ki kơnâ kế tơmeăm khoăng pêi lo ing chiâk deăng, [a\ hơngế tâ cho mơdêk ivá cheăng khoa hok kơmăi kơmok dêi kong pơlê, kum pêi pro pơkâ mơnhông mơdêk re\ng [a\ krá tơniăn.

Đình Tuấn chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng