A cheăm Ea Súp, cho tơnêi tiú ki khăng khăng, tơnêi ôh tá hơpok lĕm, hyôh kong tôu pro hên hdrê loăng pêt pá vâ mơnhông mơdêk cheăng kâ vâ ga tơ’lêi hlâu iâ, xuân ai mâu hdrê kơlá ki ăm pin hlo ga tơtro ƀă tơnêi tíu, hyôh kong prâi akố. ‘Nâi nhên tơdroăng pêt kơlá kố ga tơtro, hên rơpŏng hngêi tung pơlê pơla hiăng mơnúa pơhlêh pêt hdrê loăng ki ôh tá dâi vâ pêt mâu hdrê kơlá.

Rơpŏng jâ Trần Thị Phượng, ối a thôn 5 cho môi tung mâu rơpŏng ki djâ troăng ahdrối. Tung tơnêi tíu ki lối 5 dào ahdrối nah pêt loăng hôt ki ôh tá dâi lĕm to lâi, vâ chê 5 hơnăm kố, nâ Phượng hiăng pơhlêh pêt hdrê kơlá, Xuăn tối tre lục trúc. Vâ thăm mơdêk ki ai pơxúa tung pêt mơjiâng kế tơmeăm, rơpŏng nâ hiăng rôe kơmăi, troăng, klŏng tôh têa ki ăm lo plế plĕk, lo ia iâ xúa on lơtrik ki kơtâu ƀă hyôh dêi kong tôu, ing mê, châ kơdĭng liăn on lơtrik ki xúa tung rơpŏng hngêi, xuân rế tơ’lêi hlâu tung tăng hrik têa vâ mơ’no ăm tơrêm xiâm kơlá ki pêt tung chiâk. Dế nôkố, ai lối 500 xiâm kơlá hiăng châ ko xo dêi hên, rêm hơnăm, ing túa ki pêt kơlá kố rơpŏng nâ Phượng châ xo dêi vâ chê 100 rơtuh liăn.

“Sap ing hdrối mê hía nah troh nôkố rơpŏng á xuân hiăng mơnúa pêt hên hdrê loăng, la sap ing hâi ki pơhlêh pêt hdrê kơlá kố á hlo ga ai pơxúa ‘nâng, xua á châ ko xo dêi rêm hơnăm, hdrê kơlá ki kố ga tơtro ƀă tơnêi tíu akố. Á tí tăng ‘nâi plĕng ‘na hdrê kơlá ki tơtro ƀă tơnêi, xua mê, pêt mơjiâng ga xuân tơ’lêi chiâng, rĕng xông kân, tơdroăng pêt mơjiâng kố xuân kal, xuân châ ko tê xo liăn, mê tơdroăng rêh kâ ối xuân chía tơniăn”.

Tiô jâ Đặng Thị Thanh Nhung, Phŏ Kăn hnê ngăn má môi Vi ƀan cheăm Ea Súp, kong pơlê Dak Lak tối ăm ngin ‘nâi, apoăng kuăn pơlê pêt mơjiâng hlo xuân châ tơƀrê, pêi lo liăn ngân ăm mâu rơpŏng kuăn pơlê, laga, tơdroăng ki pêt mơjiâng hdrê kơlá kố xuân ối trâm iâ há ki tơvâ tơvân. Dế nôkố, ƀăng chiâk deăng ki pêt kơlá xiâm bu iâ, kuăn pơlê pêt utâi utá, tá hâi teăm pêt tơkŭm hên tung môi ƀăng chiâk lơ ƀăng deăng. Xua mê, tơdroăng ki vâ tơrŭm tung pêi pêt mơjiâng kế tơmeăm, mơ’no tê rôe ƀă tơ’mot khu mơdró kâ rơhêng vâ rôe, vâ mơjiâng pro kế tơmeăm ối trâm hên xahpá.

Méluâ, tiô jâ Nhung, hên hdrê kơlá ga tơ’lêi hlâu, hên hdrê kơlá ga kâi trâng, ga chiâng ƀă tơnêi tíu ki khăng khoăng, kong tôu mơdrăng a kơpong tơnêi ki kố, xua mê, vâi krâ-nhŏng o khoh rah hdrê kơlá kố vâ pêt, vâ ga rĕng châ ko xo dêi rĕng châ tê, ing mê khoh chía châ ai liăn ngân. Kố châ ngăn cho tơdroăng ki tơtro ƀă tơdroăng ki pêi cheăng kâ ƀă tơdroăng rêh kâ ối dêi kuăn pơlê a kơpong ki tơnêi khăng khoăng, pá puât. Ing tơdroăng ki ai khât mê, cheăm Ea Súp dế po troăng hơlâ vâ pro rơdâ tơnêi tíu ki pêt kơlá, tro tiô tơdroăng ki tơkŭm pêt hên, tơdrêng amê, kơhnâ khât tung tơdroăng ki krếo thế khu mơdró kâ troh lăm ngăn, mơ’no liăn ki vâ tơrŭm, tơdjêp ƀă hnối mơ’no tê dêi kế tơmeăm.

“Vi ƀan hnê ngăn cheăm hiăng mơjiâng mâu tơdroăng pơkâ ƀă hnối pơtroh mâu tơdroăng ki pói rơhêng vâ mơ’no liăn ngân, krếo thế mâu khu mơdró kâ ing tíu ê troh vâ mơ’no liăn cheăng a cheăm, ing mê, vâ tơrŭm rơtế ƀă mâu rơpŏng hngêi, mơnhông ó rơdêi luâ tâ kơ mê nếo ƀă tơdroăng pêt mơjiâng kơlá”.

Ôh ta xê to pro pơxúa ăm tơdroăng pêi kâ, pêi lo liăn ngân, mê kơlá ối châ mơnhên cho ai pơxúa kân khât ‘na tơnêi tiú, hyôh kong prâi, malối tung pơla hyôh kong prâi rế hía rế tôu téa, mơdrăng  khăng khoăng. Kơlá hiăng chiâng dâi lĕm, gum rak tơnêi, pro ăm tơnêi ối lĕm, ôh tá tro kơto khăng khoăng ƀă châ hrik hyôh carbon ki lĕm. Ai dâng 3.500 ha kơlá ki dế ai tiah dế nôkố, Dak Lak xuân ối hên tơnêi tíu, ƀăng kong ki vâ mơnhông pêt hdrê kơlá tro tiô tơdroăng ki krá tơniăn tâng pin lơ mơ’no liăn ngân rôe hdrê, rôe phon tro tơdroăng, ing mê, ing tơdroăng ki tơkŭm djâ pêt hdrê kơlá troh a hnoăng pêi tro tiô tơdroăng pơkâ dêi luât pêt mơjiâng tơmeăm kong. Tiô pôa Nguyễn Hoàng Tiệp, Kăn phŏ hnê ngăn tíu xiâm Vêh mơnhên Hnoăng pơkuâ rak ngăn kong krá tơniăn tối ăm ngin ‘nâi, tơdroăng ki xúa mâu tơdroăng ki pơkuâ rak ngăn kong krá tơniăn, ki rơhêng vâ tối, kô mơnhên FSC ƀă kong ki pêt kơlá (vêh mơnhên kong ƀă kế tơmeăm ing kong châ pơkuâ ngăn tro tiô troăng ki krá tơniăn), ing mê, gum thăm mơdêk ki kơnía git ăm tơdroăng ki po rơdâ vâ tơ’lêi châ mơ’no tê dêi a hngêi kơchơ.

“Chin phuh hiăng mơ’no tơdroăng pơkâ 06 ‘na hyôh ki mơ’no ing hngêi nhĕng, tung mê, xuân ai pơkâ nhên ‘na tơdroăng tơkêa bro pêt mơjiâng kong tối tơdjuôm xuân trối tơdroăng ki pêt kơlá tối krê, ai tơdjâk troh tơdroăng ki mơ’no tah lôi hyôh ‘mêi. Xua ti mê, Dak Lak kal ai mâu troăng hơlâ ki nhên ăm kuăn pơlê tung kih thuât pêi pêt, rak ngăn rêm hâi vâ kơdroh hyôh ki tôu, ki ‘mêi lo ing hngêi nhĕng”.

Tiô pơkâ ‘na mơnhông pêi chiâk pêi deăng krá tơniăn la ngiâ, kong pơlê Dak Lak dế chôa ‘lâng po rơdâ troăng prôk ki nếo ƀă hnoăng pêt mơjiâng kơlá, cho hdrê ki châ mơnhên tối kô tơ’lêi vâ pro kro mơdrŏng a mâu kơpng tơnêi ki ai hyôh kong prâi tôu mơdrăng khăng khoăng. Jâ Đặng Thị Thuỷ, Phŏ Hnê ngăn ‘na Chiâk deăng ƀă Hyôh kong prâi kong pơlê Dak Lak tối ăm ngin ‘nâi, vâ mơnhông ‘na kơvâ ki pêt mơjiâng hdrê kơlá kố, mê cheăm kô mơ’no mâu troăng prôk ki tơ’lêi hlâu, pêi pro tơdrêng ing troăng hơlâ ki pơkâ mơjiâng kơpong ki pêt, tơkŭm hnê djâ pêt mơjiâng rak ngăn, ƀă plâ, klêa mơjiâng pro mâu kế tơmeăm ki vâ xúa rêm hâi, vâ mơ’no tê a kơchơ.

“Kong pơlê kô tơkŭm pơkâ hdró kơpong ki pêt kơlá, hnê mơhnhôk mâu khu mơdró, khu ngăn ‘na pêi cheăng tơrŭm mơ’no liăn vâ pơtối po rơdâ tơdroăng pêt mơjiâng ƀă hnối mơjiâng pro mâu tơmeăm khoăng ing kơlá, tơdrêng amê, tơrŭm ƀă hên khu râ, kơvâ cheăng vâ pơtối mơdêk tơdroăng tê mơdró kế tơmeăm ing kơlá. Ing mê, thăm mơdêk ki kơnâ dêi kế tơmeăm, po rơdâ kơchơ ki tơrŭm tê mơdró tung tơnêi têa ƀă kong têa ê, ing mê, veăng tăng mơjiâng cheăng pêi, thăm gum ăm kuăn pơlê rế pêi lo liăn ngân rế hên tâ nếo”.

Ing mâu túa cheăng ki pêt mơjiâng kơlá roh apoăng kố ăm hlo châ tơƀrê khât ƀă ai pơkâ nhên, rơhí rơhó ing hnoăng pơkuâ ngăn, mê kơlá rế hía rế hlo ai pơxúa, ki má môi ga chiâng vâ pêt a tơnêi tíu ki hmâ ai kong tôu mơdrăng khăng khoăng, ki má péa, ga ối cho troăng hơlâ ki nếo tung mơnhông pêi cheăng kâ ki pêi lo liăn ngân a kong pơlê Dak Lak. Drêng châ tơkŭm pêi pêt mơjiâng, rak ngăn hdrê kơlá tro tơdroăng, hnối tơrŭm ƀă khu ki ai tơdjâk troh ƀă pâ, hneăng, klêa, mơjiâng pro mâu kế tơmeăm ki ai pơxúa khât ăm kuăn pơlê a kơpong ki xahpá, mê ối cho troăng hơlâ ki vâ mơnhông pêi cheăng kâ krá tơniăn ăm kơpong ki pêi chiâk pêi deăng krá tơniăn ton.