Rơnó kố, a tơbăng klâng pơlê Tul, cho tíu ki lăm pro kăch măng dêi cheăm Yang Mao, tơring Krông Bông, kong pơlê Dak Lak, báu hiăng tu ko, bu ối mơni tơdế khế ‘nôi vâi krâ-nho\ng o akố kô châ pôe dêi báu. Prôk drô troăng [ê tong tơdjêp pơla pơlê Tul [ă tơbăng klâng, pôa Y Dhăl Niê Kdăm vêh chôu vế, hdrối nah, pơlê Tul cho môi tung pơlê ki xahpá má môi dêi cheăm Yang Mao, hdrối hơnăm 2010 kơxo# rơpo\ng kơtiê dêi pơlê ai lối 70%. La nôkố, tu\m tơdroăng hiăng hơ’leh phá tơ-ê, vâi krâ-nho\ng o hiăng ‘nâi xúa khoa hok kih thuât mot tung pêi chiâk pêi deăng, mê tơdroăng rêh kâ ối hiăng châ mơnhông phá tơ-ê khât.

‘’Ki hơ’leh má môi mê cho hngêi trăng ki mơjiâng pro, ai troăng, ai hngêi trung, ai hngêi pơkeăng, ai on tơhrik. Hdrối mê, ôh tá ai tơdroăng mê. Tơdroăng rêh kâ ối dêi kuăn pơlê xuân hiăng châ mơnhông, vâi ‘nâi tơmiât troh tơdroăng pêi cheăng kâ, ai kế ki vâ kâ vâ kơd^ng, vêh pơtối ‘no liăn pêi cheăng kâ. Hdrối nah, kâ hmê bu tơvât, môi hâi kâ péa hdroh, mê nôkố hên hngêi rơpo\ng hiăng kâ phâi, sâp le\m. Tung pơlê, thôn pơrá ai tơdroăng ki veăng kum, tơru\m tơrôa pơla mâu kuăn pơlê to\ng veăng dêi pó drêng xahpá, kơklêa, ôh tá tro tơdjâk ing kong tí tăng pro tơdroăng kố tơdroăng tá’’.

Môi víu tơbăng klâng a pơlê Tul, cheăm Yang Mao

Xuân cho kơpong ki hiăng tro tơ’nhê hên ó má môi tung hneăng tơplâ nah, mot tung chal hơ’leh nếo, cheăm Khuê Ngọc Điền, tơring Krông Bông dế chôa hơ’leh tơdroăng rêh kâ ối tơná. Pôa Nguyễn Văn Trương, Kăn pơkuâ hnê ngăn cheăm Khuê Ngọc Điền tối ăm ‘nâi, hơnăm 1965 drêng xiâm châ tơleăng le\m nah, cheăm Khuê Ngọc Điền bu ai 163 rơpo\ng kuăn pơlê. Kơ’nâi mê, lối 1.000 lo ing Quảng Nam, Đà Nẵng mot rêh kâ ối nếo akố. Ing mâu kong ilâng nah, kuăn pơlê hiăng po pông tơnêi, mơjiâng pro tơnêi kong chiâng klâng, kâng rơchôa, cho hno têa vâ pêt báu klâng. Hơnăm 2003, drêng on tơhrik hiăng châ hnhâng kơxái troh a cheăm, pơlê, kuăn pơlê hiăng ‘nâi hơ’leh túa cheăng kâ, túa pêi, xúa kơmăi kơmok tung pêi cheăng.

Tơdroăng rêh kâ ối kuăn pơlê hiăng chôa hơ’leh, ing kơlo ki pêi lo kế tơmeăm bu iâ ai 80kg/ngế/hơnăm a hơnăm 1986, troh nôkố hiăng châ lối 1.000kg/ngế/hơnăm. Tâng vâ tối pêi châ sap ing 16 tơtuh liăn tơngi klêng/ngế a hơnăm 2015 troh nốkố hiăng tâk troh 25 rơtuh liăn ngế/hơnăm. Pôa Nguyễn Văn Trương ai tối tiah kố, kơnôm ai tơdroăng to\ng kum dêi Đảng, Tơnêi têa, tơdroăng kơdo mơ-eăm dêi kuăn pơlê hiăng veăng ‘mâi mơnhông, hơ’leh ngiâ méa thôn pơlê.

‘’Ing tơdroăng pơkuâ ngăn, hnê mơhno, djâ troăng dêi kong pơlê, tơnêi têa [ă tơring, mê khoh ai liăn ngân vâ mơjiâng hngêi trăng, troăng klông, mê troh nôkố hiăng hơ’leh hên ó khât, ngiâ méa thôn pơlê hiăng châ mơnhông. Kuăn pơlê loi tơngah rơtế [ă Đảng, [ă khu kăn pơkuâ, châ rak vế hnoăng cheăng kăch măng mê kô pơtối mơdêk tơdroăng mơnhông pêi cheăng kâ - rêh ối pơlê pơla, kring vế tơniăn tơdroăng cheăng rêh ối, pêi rơdêi ‘na kring vế, gak ngăn dêi hnoăng lêng [ă mơjiâng thôn pơlê nếo, châ kuăn pơlê vâ môi tuăn veăng pêi’’.

Kuăn pơlê hiăng’nâi xúa khoa hok kih thuât [ă kơmăi kơmok tung pêi cheăng kâ

Tiô pôa Đỗ Quốc Hương, Kăn pơkuâ hnê ngăn Đảng tơring Krông Bông, maluâ xuân ối trâm hên pá puât xua kong prâi ôh tá tơniăn, vâi krâ nho\ng o hdroâng kuăn ngo ki lo ing kong pơlê troh rêh ối akố ối kơdrâm, la tơring kô kơdo mơ-eăm pơtối mơdêk hnoăng cheăng kăch măng, kơnôm tơngah, pâ xo ing rêm ivá cheăng vâ mơnhông pêi cheăng kâ. Hnoăng cheăng ki xiâm dêi Đảng [o# tơring ai mơ’no sap hơnăm 2020-2025 cho thăm mơdêk pêi lo liăn ngân châ 11% hơnăm; ki kơnâ dêi tơdroăng pêi cheăng kâ tâng vâ riân rêm ngế kô châ lối 95 rơtuh liăn tung plâ 5 hơnăm la ngiâ; kơxo# rơpo\ng kơtiê tung lâp tơnêi hiăng kơdroh ối pá kơdâm 9%. Pôa Đỗ Quốc Hương tối ăm ‘nâi:

‘’Ngin tơku\m mơjiâng hngêi trăng, troăng klông, tơmeăm khoăng, maluâ troăng prôk [ă rơchôa, hno têa vâ kuăn pơlê tơ’lêi prôk lăm [ă pêi klâng chiâk. Ki má péa nếo tơku\m mơdêk tơdroăng pêi chiâk pêi deăng a mâu tơnêi tíu ki tơ’lêi, tơtro [ă tơdroăng cheăng kâ tiô khôi hmâ kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo. Athế troh hnê kuăn pơlê, ’mot khoa hok kih thuât, rah hdrê nếo vâ po rơdâ túa pêi cheăng kâ ki châ tơ-[rê. Ki má péa nếo, tơku\m mơjiâng thôn pơlê nếo thăm rế mơdêk, hnê hơ’leh tuăn tơmiât tuăn tơche\ng dêi kuăn pơlê ’na cheăng kâ kơdroh kơklêa, xăm kơtiê, to\ng kum ăm kuăn pơlê a mâu pơlê kăch măng châ mơnhông tơdroăng rêh  ối [ă ing ivá cheăng, tuăn tơmiât rơkê tơná vâi [ă kơnôm ai hnoăng to\ng kum dêi tơnêi têa’’.

Mâu troăng prôk tung thôn pơlê dế châ me\n pro [ă [ê tong a tơringKrông Bông

55 hơnăm klêi kơ’nâi tơnêi têa châ tơleăng le\m, ngiâ méa thôn pơlê a Krông Bông dế chôa ‘lâng hơ’leh nhên. Tơkâ luâ mâu tơdroăng ki xahpá tung chal tơplâ xâ nah, nôkố kuăn pơlê apơlê kăch măng mê hiăng ‘nâi kơdo mơ-eăm vâ tơkâ luâ tơdroăng pá puât, mơnhông mơdêk dêi pơlê pơla, cheăm bêng, kơhnâ khât tung mơjiâng tơdrpăng rêh ối chal nếo rế xông tơtêk, kro mơdro\ng kân luâ tâ.

H’Xíu H’Mok chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng