Pôa Nguyễn Minh Chúc, ối a tôh kơpho# Mây, pơlê kong krâm An Khê, kong pơlê Gia Lai hiăng veăng tơru\m cheăng pro deăng kân pêt kơtếo hiăng 3 hơnăm.

Pôa rơtế [ă mâu kuăn pơlê tung kơpong mơjiâng klâng pêt kơtếo dâng 20 ha. A deăng kố, khu kuăn pơlê pêi chiâk deăng dêi pôa châ Hngêi kơmăi pro xik An Khê kơjo kum hên tu\m tơdroăng.

Kơnôm ing mê, 3 hơnăm hiăng luâ, kơtếo ki pêt đi đo châ xo lối 120 ta#n tung 1 ha, hên tâ 2 hdroh tâng vâ pơchông [ă hdrối nah. Xuân kơnôm ing mê, ki tơ-[rê ‘na cheăng kâ rế mơdêk nhên.

Pôa Nguyễn Minh Chúc, ăm ‘nâi:

‘’Sap ing hâi veăng pêi deăng ki kân kố châ hngêi kơmăi kơjo kum pơchoh tơnêi, ăm phon rơvât, mâu tơmeăm [ă tơdroăng cheăng rôe kơtếo châ hngêi kơmăi tơmâng to\ng kum ngăn khât, mê kuăn pơlê ngin châ xo liăn pê lo tơniăn há. 1 ha rôe châ 120 ta#n, oh tá riên kơxo# liăn ‘no ki kố ki mê, ki rơkâ châ 80 rơtuh liăn tung 1 ha.

Tâng vâ pơchông [ă hdrê loăng ki ê ki pêt a kơpong kố, mê nôkố kơtếo châ tơkâ liăn hên. Nôkố ngin hlo dế tơniăn’’.

Pôa Nguyễn Hoàng Phước, Kăn [ơrô ngăn ‘na liăn cheăng, ‘Na mâu tơmeăm pê, Hngêi kơmăi pro xik An khê ăm ‘nâi, tơdroăng mơjiâng túa pro [ăng klâng ki kân mơnúa pêt kơtếo a hngêi kơmăi hiăng châ tơbleăng pêi troh nôkố hiăng 5 hơnăm.

Vâ ăm mâu rơrế pơchoh a tơnêi deăng ki kân ki mơnúa pêt kơtếo, hngêi kơmăi hiăng rôe 400 toăng kơmăi pơchoh chêk ki kân [ă 8 toăng kơmăi ki lăm ko kơtếo ăm tơ-[rê, tơtro [ă hyôh kong prâi, tơnêi tơníu a kơpong tơnêi peăng mâ hâi lo kong pơlê Gia Lai.

Môi tơdroăng kal ki ê nếo cho hngêi kơmăi ‘no liăn cheăng oh tá xo tơkâ ăm kuăn pơlê ki pêi chiâk deăng a tâi tâng mâu tơdroăng cheăng pêi tung rak ngăn ta troh ko kơtếo.

{ă tơdroăng veăng kơjo kum kố, hiăng kum kơdroh kơxo# liăn ‘no [ă mơdêk ki châ xúa ing tơkâ tung kơdrum pêt kơtếo, xua mê, pro tơru\m rơdêi tung kuăn pơlê. Pôa Nguyễn Hoàng Phước, ăm ‘nâi:

 ‘’Kơxo# liăn ‘no mơjiâng pro klâng ki kân tâng vâ pơchông [ă tiah hmâ kơdroh sap 15-17 rơtuh liăn tâng vâ pơchông pêi [ă ko\ng.

La ki châ hên, ki le\m tâ gá châ péa hdroh mê ki tơ-[rê dêi [ăng deăng kân kố gá tơtro. {ă ki kal tâ nếo, ai veăng kơjo kum dêi mâu kăn kong pơlê tơru\m [ă hngêi kơmăi pro xik An khê rơtế krếo tơku\m kuăn pơlê hôp tối tơbleăng túa pêi mê.

{ă mâu troăng hơlâ ki mê, hiăng po rơdâ hên [ăng deăng ki kân, [ăng deăng ki kân pro pơxúa ăm mơngế ki pêt kơtếo. veăng kum mơngế pêt kơtếo pro kro mơdro\ng a tơnêi tíu dêi tơná’’.

Xua ing tơ-[rê mê ăm hlo nhên khât hnối tơtro [ă tơdroăng hnê mơhno dêi Chin phih, mê túa pêi a [ăng klâng ki kân dế châ mâu tơring, pơlê kong krâm a kong pơlê Gia Lai mơ-eăm tơru\m [ă khu mơdró mơdêk tối tơbleăng.

Pôa Nguyễn Hùng Vỹ, Kăn hnê ngăn Vi [an pơkê kong krâm An Khê ăm ‘nâi, vâ tơtro tiô luât [ă tung pơla tối tơbleăng châ tơ’lêi hlâu, pơlê kong krâm hnê mơhno mơjiâng mâu khu tơru\m cheăng túa ki nếo. Mâu khu pêi cheăng tơru\m cheăng kố ai hnoăng cheăng kal khât tung tơdroăng tơru\m cheăng thôn pơlê [ă hngêi kơmăi vâ mơjiâng [ăng deăng  mơnúa ki kân.

Pôa Nguyễn Hùng Vỹ, tối:

‘’Tơdroăng pơkâ má mơ’nui pro ti lâi vâ kuăn pơlê châ xúa hên má môi pơla xúa kơmăi kơmok tung pêi cheăng, mơdêk pêi lo kế tơmeăm tung môi [ăng tơnêi. {ă luât pơkâ mơjiâng khu pêi cheăng tơru\m cheăng tiô túa nếo, vâ khu pêi cheăng tơru\m pêi hnoăng cheăng tơdế rá, pro xiâm tơru\m [ă hngêi kơmăi pro xik [ă kuăn pơlê.

Pro ti lâi kuăn pơlê bú pêi pêt [ă hngêi kơmăi pro xik hnê ‘na khoa hok kih thuât tung pêi pêt, chôa hnê ăm kuăn pơlê ‘nâi hlê xúa khoa hok kơmăi kơmok vâ pêi pêt kơtếo a pơlê kong krâm An khê’’.

Pôa Nguyễn Văn Hảo, Ngế pơkuâ hngêi kơmăi pro xik An Khê (ối tung ko\ng ti veăng tơlo liăn pro hngêi kơmăi pro xik Quảng Ngãi) ăm ‘nâi, tơru\m cheăng kâ [ă lâp plâi tơnêi dế rế hlo kơtăng.

Hâi khế pơkâ vâ tơnêi têa pêi pro tơdroăng tơhrâ tơru\m [ă hngêi kơmăi pro xik drêng mot tơru\m cheăng tê mơdró tơniăn xua ASEAN (AFTA) ôh tá hơngế xếo. Xua mê, tung hơnăm hiăng luâ, Hngêi kơmăi pro xik An Khê hiăng mơ-eăm hơ’lêh nếo kơmăi kơmok, tơdroăng pêi pêt, mơdêk ki tơ-[rê vâ tơbriât tê mơdró.

Sap hơnăm 2015 troh nôkố, hngêi kơmăi hiăng ‘no lối 3 rơpâu 600 rơtal liăn ăm tơdroăng tơkêa bro a kong pơlê Gia Lai. Tung mê, to tơdroăng tơkêa bro mơdêk ivá Hngêi kơmăi [ă kơxo# liăn dâng 1 rơpâu 200 rơtal liăn hiăng kum pro hngêi kơmăi ai ivá uâ rơdêi má môi a tơnêi têa pin nôkố [ă uâ châ 18 rơpâu tấn kơtếo tung môi hâi.

Rơtế [ă tơdroăng hơ’lêh nếo kơmăi pêi cheăng, hngêi kơmăi xuân tơtro\ng troh tơdroăng tơru\m [ă kuăn pơlê [ă hngêi kơmăi mơjiâng pro [ăng deăng kân rơdâ cho môi tơdroăng pêi cheăng ki kal má môi. Drêng kuăn pơlê pêi pêt hiăng châ xo tơkâ, ngăn ing tơdroăng cheăng khoa hok kih thuât ki rơkê mê hngêi kơmăi kơ tơ’mot tơbriât tê mơdró [ă mâu khu tung [ă gong kơpong.

Pôa Nguyễn Văn Hảo, ăm ‘nâi:

‘’Ko\ng ti veăng tơlo liăn pro xik Quảng Ngãi-Hngêi kơmăi pro xik An Khê hiăng ‘no tá tơdroăng tơru\m cheăng AFTA, [ă cho vâ tơbriât tê [ă hngêi kơmăi pro xik dêi kong têa Siam.

La [ă tơdroăng ‘no liăn cheăng hơ’lêh nếo kơmăi kơmok, pro tơ-[rê tung tơdroăng pêi pêt, tê mơdró [ă uâ pro xik mê tung hơnăm hiăng luâ, hngêi kơmăi pro xik An Khê hiăng tơru\m rơdêi [ă kuăn pơlê.

Malối cho kuăn pơlê po rơdâ deăng pêt kơtếo rế kân a 4 tơring peăng mâ hâi lo kong pơlê Gia Lai. Troh nôkố, ngin hiăng ai 4 rơpâu ha deăng pêt ki kân rơdâ. Tiô la ngiâ, troh hơnăm 2020 ah, hngêi kơmăi pro xik An Khê kơ po rơdâ 10 rơpâu ha deăng pêt kơtếo kân.

Hbrâ hơ’lêh nếo, mơdêk tơru\m cheăng krá khât tâ [ă kuăn pơlê dế cho troăng hơlâ pêi pro ki kal dêi hngêi kơmăi pro xik An Khê tung mơdêk tơbriât cheăng tung tơru\m cheăng kâ dế hlo pêi pro tro.

Tung mê, tía pro [ăng deăng mơnúa ki kân mơnúa pêt kơtếo dêi hngêi kơmăi pro xik An Khê tơbleăng pêi tung hơnăm hiăng luâ hiăng cho rôh apoăng ăm hlo ki tơ-[rê. Túa pêi pêt hnối tro troăng hơlâ hnê mơhno dêi Chin phuh ăm tơ-[rê ‘na cheăng kâ, rêh ối. Kố cho troăng hơlâ ki kal châ mơhnhôk pêi [ă po rơdâ.

Gương tơplôu [ă tơbleăng