Vêh pôu cheăm N’Thôl Hạ, tơring Đức Trọng, kong pơlê Lâm Đồng tung hâi ki apoăng dêi hơnăm 2019, ngin kơdrâ khât hlo mâu tơdroăng ki hơ’lêh dêi môi kơpong thôn pơlê ki hên kuăn pơlê cho hdroâng kuăn ngo K’ho kố. Hngêi trăng hiăng châ mơjiâng pro nếo, troăng prôk tâ tá thôn, pơlê pơrá hiăng ok [ê tong ăm hlo tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê hiăng phâi tơtô [ă hơniâp ro.

Tiô nâ Ka Thiều, mơngế K’ho, a thôn Yang Ly, cheăm N’Thôl Hạ, mơhé tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê hơ’lêh môi tiah nôkố cho kơnôm ing tơdroăng ki hơ’lêh túa ki hlê ple\ng tung tơdroăng ki tơmiât, tdroăng ki pêi. Ôh ti xê to kơhnâ hriâm [ối [ă xúa ki rơkê ple\ng dêi khoa hok kih thuât tung pêi chiâk deăng mê ối khên tơnôu hơ’lêh pêt mâu hdrê loăng tiô troăng ki mơdêk ki knía dêi kế tơmeăm:

‘’Tơdroăng rêh ối, cheăng kâ dêi vâi krâ nho\ng o a kố hiăng mơnhông mơdêk tâ hdrối nah hên. Nôkố ki hên vâi krâ nho\ng o pơrá hơ’lêh pêi klâng môi rơnó pêt mâu kơchâi tu\m túa, mê nếo pêt loăng păn hdrong xo prế. Pêt loăng păn hdrong xo prế dế mơnhông mơdêk khât, hên rơpo\ng hiăng hluăn ing kơtiê [ă pro kro mơdro\ng kơnôm ing tơdroăng kố.

Hdrối nah, rơpo\ng á xuân cho rơpo\ng kơtiê, klêi kơ’nâi châ tơnêi têa tơmâng ngăn to\ng kum, ăm mung liăn ing troăng hơlâ to\ng kum vâ rơpo\ng hơ’lêh pêt mâu hdrê loăng, kơnôm mê rơpo\ng á hluăn ing kơtiê tơdroăng rêh ối rế hía rế mơnhông tơtêk’’.

Sap ing tơdroăng ki hmâ pêt báu [ă pêt kơphế mê nôkố kuăn pơlê hiăng pêt mâu hdrê loăng ki ai yă kơnâ tung pêi pêt, tung mê ai vâ chê 1.200ha kơchâi [ă lối 60ha reăng, tung kơxo# ki kố ai 36 ha pêt tung hngêi nhe\ng – hngêi hlâm [ă 340 ha xúa kơmăi ki chiâng tôh xêh têa pá gong.

Kơnôm mê, mâu kế tơmeăm ki pêi châ tiô rêm ha dêi cheăm N’Thôl Hạ châ 153 rơtuh liăn/hơnăm, pêi lo liăn rêm ngế châ 47 rơtuh liăn/hơnăm. Tâng 10 hơnăm hdrối nah, cheăm N’Thôl Hạ ai troh 62% rơpo\ng kơtiê, mê nôkố kơxo# rơpo\ng kơtiê bu ối 2,8%.

Châ hlo tơdroăng ki hơ’lêh mê, tơdroăng rêh ối cheăng kâ ôh tá la lâi mơnhông mơdêk dêi pơlê, cheăm tơná, pôa K’Breo, krâ pơlê, a thôn Đoàn Kết, cheăm N’Thôl Hạ sôk ro ăm ‘nâi, tuăn hiâm tơkôm to a tơnêi têa to\ng kum hiăng ôh tá ai xếo tung rơpo\ng hngêi. Hngêi ki lâi xuân ai tuăn hiâm mơ-eăm pêi cheăng, mơ-eăm tơkâ luâ xơpá mơjiâng tơdroăng rêh ối kro mơdro\ng, hlê ple\ng.

Châ tơdroăng ki tơmâng ngăn to\ng kum dêi khu kăn pơkuâ rêm râ, kăn [o# kih thuât hnê mơhnhôk cheăng hnê hriâm kơhnâ ăm kih thuât pêi chiâk deăng, mâu tơdroăng tơ’noăng pêt cheăng kâ, tơdroăng mơjiâng thôn pơlê nếo, kum dêi rơpó mơnhông mơdêk cheăng kâ rơpo\ng hngêi, mơjiâng tơdroăng rêh ối nếo a kơpong kuăn pơlê rêh ối châ pêi pro kơhnâ, pro tơ’lêi hlâu ăm vâi krâ nho\ng o mơdêk khu tơru\m mâu hdroâng kuăn ngo, mơjiâng thôn pơlê mơnhông mơdêk.

Pôa K’Bréo tối rơdêi:

‘’Tuăn hiâm ki tơkôm to a tơnêi têa to\ng kum dêi vâi krâ nho\ng o nôkố hiăng ai xếo. Nôkố vâi krâ nho\ng o hiăng ‘nâi pêt loăng păn hdrong xo prế, ‘nâi pêi cheăng kâ hiăng mơnhông mơdêk khât. Á cho krâ pơlê hlo tiah mê á sôk ro khât, pơtối đi đo mơhnhôk vâi krâ nho\ng o la tơná á athế mơ-eăm pêi cheăng kâ, pôi tá tơkôm á ngế ki ki to\ng kum, tơkéa vâ tối cho athế hbrâ kơchăng xêh pêi cheăng kâ vâ tơdroăng rêh ối rế niân tâ nếo’’

Ôh ti xê to cheăng kâ mơnhông mơdêk, mâu tơdroăng pơkâ ‘na khăm pơlât, mơhno túa le\m tro, hnê hriâm dêi N’Thôl Hạ xuân châ tơ-[rê khât [ă cho cheăm ki châ mơnhên pêi klêi tơdroăng thôn pơlê nếo sap ing hơnăm 2016.

Tiô pôa Lê Bá Dương, kăn pho\ hnê ngăn Vi [an cheăm N’Thôl Hạ, tơdroăng ki mơnhông mơdêk pêt mơjiâng, rak tơniăn kế tơmeăm ki pêi lo ing chiâk deăng, tơniăn [ă mơdêk kơlo liăn pêi lo ăm kuăn pơlê cho tơdroăng ki khu kăn pơkuâ cheăm pơkâ mơ’no. Xua mê, pák^ng mơhnhôk kuăn pơlê kơhnâ pêi chiâk deăng, mơdêk ki dâi le\m dêi mâu kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng, tơdroăng ki tăng tíu tê ăm kuăn pơlê đi đo châ cheăm tơmâng ngăn khât.

‘’Tung pơla hdrối kố nah, ngin hiăng mơdêk tơdroăng ki mơhnhôk vâi krâ nho\ng o hơ’lêh klâng pêi môi rơnó lơ mâu kơdrum deăng kơphế ki ôh tá dâi le\m hơ’lêh pêt kơchâi, reăng, pêt loăng păn hdrong xo prế mê hlo châ tơ-[rê khât.

Tung la ngâ ah ngin kô kơhnâ pêi pro tơdroăng kố vâ pro tiâh lâi klêi mê mơdêk pêi lo liăn rêm ngế rế hía rế châ hên tâ. Túa pơkâ dêi cheăm tung la ngiâ ah cho pro tiah lâi klêi mê vâi krâ nho\ng o pêt kơchâi, pêt reăng tiô troăng ki xúa kơmăi kơmok chal nếo mê tơru\m [ă khu pêi cheăng tơru\m lơ mâu ko\ng ti vâ pro tiah lâi ai tu\m kế tơmeăm pêi lo vâ châ tê tung mâu kơchơ tê mơdró’’.

Cho môi to cheăm ki xơpá, ai hên kuăn pơlê cho hdroâng kuăn ngo dêi tơring Đức Trọng, kơnôm ing hơ’lêh túa tơmiât tung tơdroăng ki pêi, N’Thôl Hạ ôh ti xê to hluăn ing kơtiê mê ối mơ-eăm mơjiâng tơdroăng rêh ối phâi tơtô [ă hơniâp ro. {ă ivá mơ-eăm châ tơ-[rê, mơni tơdroăng rêh ối cheăng kâ dêi kuăn pơlê K’ho a tíu kố kô pơtối châ mơnhông mơdêk tâ tung hơnăm nếo 2019.

Quang Sáng chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng