Môi hâi kơ’nâi khía mơhot kân roh má 12 plong mot ai lối chât ngế vâi kơdrâi [ă droh rơtăm a [uôn Thi, cheăm Ea Trang, tơring MDrak, kong pơlê Dak Lak rơtế tơku\m dêi pó veăng kum nâ H’Ju\ Niê ‘mâi mơdâng hngêi trăng ki hiăng tro khía mơhot plong mot pro tơ’nhê tâi tâng. Nâ H’Ju\ Niê tối ăm ‘nâi, khía mơhot ti xê bu pro tơ’nhê to hngêi trăng [ă kế tơmeăm, mê tâi tâng mâu mơnăn păn dêi rơpo\ng hngêi xuân tro têa mơhiu tâi tâng:

Rơpo\ng á hía tâi kuăn chu kuăn chó, ái tâi í peâp. Lăm tăng plâ hâi, troh hâi kố xuân tá hâi teăm hlo. Xua têa lân mê í peâp hiăng hía tâi tâng’’.

Hơ’muăn tối ‘na ki tơ’nhê xua khía mơhot kân roh má 12 plong mot hiăng pro tâi tâng kuăn pơlê a [uôn Thi. Vâi krâ-nho\ng o tối ăm ‘nâi, khía mơhot kân ki kố sap nah tá hâi chói ai, hiăng pro tơ’nhê tâi tâng mâu tơmeăm khoăng a văng ngo, a chiâk deăng, ki hên cho mâu mơnăn ki păn tung kơdroăng.

Tung la ngiâ kố ah, vâi krâ-nho\ng o pá ai kế ki lâi vâ tê châ liăn vâ kô ai tơdroăng rêh ối tung on veăng rơpo\ng hngêi. Hmâ a deăng loăng nheăn ki pêt a văng ngo, tâ tá pơlê xuân hiăng tro khía mơhot plong pro tơđôu tơđe\ng, kơtong a’nâi xăn xe\ng tâi tâng:

Rơpo\ng á xuân tro têa lân, hlâ klâk têa. Mâu í peâp hâi hmôi nah xuân tro têa mơhiu tâi tâng. Báu klâng tá hâi teăm pôe xo xuân hiăng tro têa luô [ă mơhiu tâi tâng. Loăng nheăn ki á pêt a văng ngo xuân tro khía mơhot plong tơđôu pơtâi, thăm nếo, ga tơđôu môi tiah vâi mơhno\ng ko, tâp a tơnêi. Nôkố tâng vâ lăm a chiâk rơhêng krôu ‘nâng, ‘nâi pro ti lâi vâ mơnhông mơdêk pêi cheăng kâ kố ah.

Xuân cho tơmeăm ki pêi lo liăn hên má môi dêi kong pơlê Dak Lak, pa k^ng kơxo# [ăng kong ki hiăng kêi pêt châ lối 14 rơpâu ha, mê a MDrak ối cho kơpong ki pêt kơtếo hên má môi dêi kong pơlê, ai 7 rơpâu ha, hmâ tê kơtếo ăm hngêi kơmăi pro xik kong pơlê Dak Nông, hngêi kơmăi pro xik 333, tơring Ea Kar, kong pơlê Dak Lak [ă môi pâ dêi kong pơlê Khánh Hòa.

Khế 12 la ngiâ, kô pơxiâm troh rơnó mơdiê kơtếo pro xik, la khía mơhot roh má 12 hiăng pro tơ’nhê hnoăng pêi cheăng dêi kuăn pơlê, rêm [ăng chiâk deăng kơtếo pơrá hiăng tơđôu sap ing 60 troh 80%. Ngoh Trần Minh Long, ối a thôn Ea Tê, cheăm Krông Jing, tơring MDrak hơ’nêng khéa tối tiah kố:

Kế tơmeăm tro tơ’nhê hên ó ‘nâng. Môi tiah hiăng hlo mê hía, mêi khía kân tiah kố, tơmeăm tơđôu tơđe\ng tâi tâng. Drêng hiăng tơđôu kô tro oâ hdrong, kơnái kâ. Kơtếo ối tâng tơdrăng le\m a ‘ngêi hnun ối tro kơnái kâ ‘nhê ‘nôi, tối ki klâi kơtếo ki kơtong a’nâi. Tâng vâ riân ngăn nhên kơtếo ki tơđôu châ lối tơdế tung [ă deăng. Kơ’nâi ah ối pá ‘na roh ki lăm ko kơtếo. Hơnăm kố, kuăn pơlê pá puât ó khât.

Pôa Y Tăng Niê, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Krông Jing, mê tơring MDrak ối mơnhên tối, kơxo# [ăng deăng kơtếo a cheăm hiăng tơđôu tâi tâng:

Tâng vâ tối nhên hiăng hlo tâi tâng kơtếo ki tơđôu ti mê, kô tơdjâk hên ó troh ki dâi le\m [ă têa kơtếo xua hiăng tơđôu, kơtong tâi tâng.

Khía mơhot roh má 12 hiăng tơkâ luâ, la tơdroăng ki vâ riân ngăn ‘na kế tơmeăm pêi mơjiâng ton la ngiâ ah a tơring MDrak cho tá hâi teăm châ riân nhên tu\m. Tiô pôa Hòa Quang Khiêm, Kăn hnê ngăn Vi [an tơring tối, khía mơhot kân roh má 12 hiăng pro lu\p hên ó sap nah tá hâi chói ai ăm kơvâ pêi chiâk deăng dêi tơring kố:

Kố cho roh ki tơdjâk hên ó má môi troh tơdroăng pêi chiâk deăng, pêt kơtếo dêi vâi krâ-nho\ng o a tơring MDrak kố. Xuân rơtế môi tiah kơtếo mê dế nôkố mâu [ăng deăng tiu tung pơla dế vâ krí xo xuân hiăng tơđôu, tơlâk tâi tâng. Ngin kô ai roh lăm ngăn, chêh tối i nhên, ing mê hlo ki lu\p hên ó troh tơdroăng rêh kâ ối [ă pêi cheăng kâ dêi kuăn pơlê.

Tiô Kăn pơkuâ ngăn Vi [an hnê ngăn tơring MDrak tối, tơdroăng ki tơ’nhê kế tơmeăm pêi pêt cho tơdroăng ki ôh tá kâi châ mơdât, [ă xuân ôh tá ai troăng hơlâ ki vâ mơnhông ăm i tơ’lêi hlâu tung la ngiâ. To ‘na kơtếo hiăng vâ chê troh rơnó ko, mê Vi [an hnê ngăn tơring xuân hiăng pêi cheăng [ă mâu khu mơdró kâ ‘na kơtếo, ki mơjiâng xik vâ pơkâ hâi ki ko xo kơtếo tơtro [ă tơdroăng cheăng dế nôkố, mơhnhôk khu mơdró veăng kum ăm kuăn pơlê ki pêt kơtếo vâ kơdroh iâ ki tro lu\p ăm kuăn pơlê.

Dương Đình Tuấn chêh 

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng