Apoăng khế 11 kố nah, 17 rơpo\ng kuăn pơlê a tơring Đăk Hà lăm troh a tôh kơpho# 5, bêng Ngô Mây, pơlê kong kơdrâm Kon Tum mung tơnêi pêt krui kơxái kơdrâ trâm tơdroăng ki oh tá tro. Krui mê dế tung pơla troh rơnó krí, yă tê sap ing 14 rơpâu troh 15 rơpâu liăn/kg la mâu kuăn pơlê a kố tê [ă yă bú sap ing 10.000 troh 11 rơpâu liăn. Ki xiâm ăm ‘nâi, ai môi ngế ki pêt plâi krui kơxái pâ phêp kơtôa inâi tối ăm ‘nâi, xua mâu ki ‘mêi mơdât mâu ki lăm mơdró kâ mot a kơdrum deăng vâ rôe, vâ hdjip yă, tăng tơdroăng châ kơhveăm ăm dêi tơná:

‘’Rôh apoăng vâi ăm mâu ngế kring mâu ki ‘mêi lăm troh môi péa hâi. Ngế ki mê cho ngế ki lâi á xuân ôh tá chiâng tối ăm ‘nâi  akố. Tung pơla kơ’nâi mê vâi krếo phôn vâ mâu ngế ki kring mâu ki ‘mêi pơklât mâu ki lăm rôe, tơkéa vâ tôi ôh tá ăm vâi troh lăm rôe. Ôh tá ai ngế ki lâi xếo khên vâ lăm rôe a kơpong ki kố’’.

Xua kâi kơ xâu, mơdrốu vâi tối ‘na tơdroăng môi ngế ki hmâ rôe hơ’muăn tối tơdroăng mê.

Mơngế ki pêt krui kơxái a bêng Ngô Mây tro khu ‘mêi, [ơgai ăm mâu ki kring mâu ‘mêi rôe plâi

Tung môi rôh lăm troh a kơpong tôh kơpho# 4, bêng Ngô Mây, pơlê kong kơdrâm Kon Tum lăm rôe krui kơxái, jâ tro mâu vâi rơtăm ki ‘mêi [ơgai ai chăt kho\ng um kơchuâ chêh lâp tung châ tât rơxế, ‘nêk, têa a ngiâ jâ hlối xo krui kơxái hvât a ko. Ôh tá xê to ti mê ai ngế ki hmâ lăm rôe krui kơxái ối tro mâu ngế ki kring mâu ‘mêi khu ki ‘mêi troh a tíu tê mơdró mơnhâu tối vâ ‘nêk jâ. Tro mâu ngế ki kring khu ‘mêi tât troăng, ôh tá ‘nâi pro ti lâi, tâi tâng mâu ngế ki hmâ lăm rôe krui kơxái mê thế tơhrâ môi tuăn [ă dêi rơpó. Xua mê, kuăn pơlê tro hjip yă ‘na mơngế mơdró kâ ki hmâ lăm rôe chiâng hêng hôu, la lâi tung tuăn ngôa ối xuân tơmiât ôh tá tơniăn:

‘’Á hlo a troăng lăm rôe hmôu pơ tơmiât tâ môi tiah xâu, xua vâi mơnhâu. Vâi mơnhâu tối ăm rơxế troh a tíu mê vâi vâ pâm, ‘nhiê rơxế, thăm nếo ôi mơnhâu troh a kơdrum vâ ‘nhiê loăng plâi. Tiah mê, mơngế ki lăm rôe môi tiah á kố, á tâ dêi tung hiâm ôh tá tơniăn, hmôu pơxâu. Hên mâu ki pêt plâi krui krếo phôn lăm rôe la ôh tá khên lăm’’.

Tiô tơdroăng tơmiât dêi mơngế ki pêt krui kơxái, môi ha rêm hơnăm riân kô châ xo 40 ta#n plâi. Troh rơnó plâi tum, rêm hâi kuăn pơlê kô krí dêi châ môi ta#n plâi. {ă tơdroăng thế tê yă ki lối rơpâ hía 5.000 liăn/kg, rêm hâi kuăn pơlê ki pêt kô hía dêi 5 rơtuh liăn.

Ôh tá xê to mâu ngế ki kring khu ‘mêi ‘na rôe krui kơxái, mâu khu [ơgai a Kon Tum ối kring khu ki ‘mêi tá tơdroăng rôe kơphế, chhá loăng kơxu, Tíu mơjiâng pro têa prí ki le\m, rôe tá kơ’lo [iêr a mâu hngêi pơchên kế kân ki kân. A mâu rôh po kơchơ tê mơdró xua kong pơlê Kon Tum tơku\m po, klêi mê tá tung tơdroăng pro pơto yă ăm mơngế tăng rôe tơnêi xuân ai khu ki kring mơngế ‘mêi há veăng. Tơdroăng ki veăng ai khu kring mơngế ‘mêi pro kuăn pơlê oh tá môi tuăn hlối hmôu pơ tô tuăn xâu rơ-iô, mơdrốu. A rôh hôp má 7, Ho#i đong hnê ngăn kong pơlê Kon Tum hneăng má 11 kô nah, tối ‘na tơdroăng ki pá ‘na mâu ngế ki kring khu ‘mêi hiăng pro rế ôh tá tơniăn ‘na tơdroăng tê mơdró. Y Thu, ngế kăn dêi tơring Đăk Hà ai kơ êng Ngế pơkuâ ko\ng an kong pơlê:

‘’Nôkố tơdroăng ăm mung liăn ki tơvêh laih hên hlo oh tá kâi kơdroh. Tơdroăng mâu ngế ki kring khu ki ‘mêi  tung pêi chiâk, tô che\n mung thế mâu ki ‘mêi lăm tơ che\n hlo rế hên. Hên mâu tíu pêi pro tơmeăm khoăng, tung mê ai tá Tíu pro têa prí, tơdroăng rôe kơ’lo kế tơmeăm chhá, meăm ki hiăng tơ’nhiê xuân veăng ai mâu ngế ki kring khu ‘mêi há veăng pro cheăng kâ chiâng lu\p, ai tíu pêi cheăng ki ‘nâ chiâng pơtê. Pâ kơ-êng pôa Ngế ki pơkuâ Ko\ng an kong pơlê hôm ‘nâi nhên há tơdroăng kố tung kong pơlê’’.

Tiâ tơdroăng kơ-êng dêi Y Thu [ă xuân cho tơdroăng kơ-êng dêi kuăn pơlê tung kong pơlê ‘na tơdroăng mâu ngế ki kring ki ‘mêi, đăi tă Nguyễn Công Văn, Ngế xiâm pơkuâ Ko\ng an kong pơlê Kon Tum ăm ‘nâi, a kong pơlê kố nôkố ai 13 khu, tung mê ai lối 100 ngế dế pêi mâu tơdroăng cheăng cho mâu ki kring mơngế ki ‘mêi. Kơvâ cheăng Ko\ng an hiăng chêh inâi [ă tí tăng ‘nâi ple\ng ăm mâu kăn tơring cheăm krếo, kơ-êng, hnê tối, rup mâu ki mê rak ngăn vâ tơniăn tung kong pơlê. La [ă tuăn hle\ng, hriăn pro hên tơdroăng ki ‘mêi pơkí kơtôa, tơdroăng vâ châ rup mơngế ki kố djâ tơleăng tro kơ luât cho tơdroăng ki pá:

‘’Tung pơla tơplâ mơdât xuân trâm hên tơdroăng pá. Xua mâu ki ‘mêi kố cho mâu ngế ki hdrối nah ai xôi kân, mâu ki hiăng tro rup kroăng phâk nah a peăng kơnho\ng tơnêi têa mot rêh ối a kố. Xua mê, vâi hriăn pêi pro hên tơdroăng ki ‘mêi, pơkí  kơtôa pá vâ châ ‘nâi. Xua mê tung pơla séa ngăn, tăng rup tơleăng trâm hên tơdroăng pá’’.

Xua ôh tá kâi mơdât mâu ngế ki kring mơngế ki ‘mêi, tơdroăng vâ rak pro tơniăn tung kong pơlê Kon Tum tung hơnăm hiăng luâ trâm hên tơdroăng pá xâu rơ-iô. Hên ngế kuăn pơlê pêi cheăng kâ le\m hiăng tro khu ki ‘mêi [ơgai xiăn ‘nhiê, vâi hlối kâi kơhêng hôu, hlối xâu, mơdrốu, ôh tá hmiân tuăn pêi cheăng. Klêi mê nếo ai tơbriât tíu pơkuâ pơla Khu ki ‘mêi tôu pâm ‘nêk dêi rơpó pro chiâng ai hên tơdroăng ôh tá tơniăn tung pơlê pơla. Mê cho tơdroăng tơxiăn pâm dêi rơpó pơla khu ‘mêi ki [ơgai a kơmăng hâi lơ 5 khế 8 a tíu mơdró ôu kâ Win Dow, a troăng kân Nguyễn Huệ, pơlê kong kơdrâm Kon Tum pro péa ngế hlâ amê.

Tíu mơdró ôu kâ Win Dow cho tíu ki ai tơdroăng tơxiăn pâm dêi rơpó pơla péa khu ki ‘mêi [ơgai  pro 2 ngế hlâ

Kâi tô tuăn hêng hôu khât tơdroăng mâu ngế ki kring khu ‘mêi tung kong pơlê, Kăn hnê ngăn Ko\ng an kong pơlê Kon Tum xuân hiăng tối kô mơ-eăm mơjiâng hnoăng kring vế, gak ngăn tơniăn cheăng kal kí [ă tơniăn tung rêh ối pơlê pơla dêi kong pơlê. Tơdrêng [ă troăng hơlâ tối tơbleăng pêi tơdrêng, mâu ko\ng an kong pơlê kô chêh inâi, klâ xoăng tiô túa mơngế. Khu ki ai xôi ku\n (hiâ iâ) djâ tơbleăng, hnê a ngiâ kuăn pơlê, pơxâu phâk liăn. Mâu ki ai xôi kân kơ tơleăng pơxâu phâk tro tiô luât tơnêi têa hiăng pơkâ. Kuăn pơlê tung kong pơlê Kon Tum púi vâ mâu kăn [ă mâu khu râ, kơvâ cheăng cheăm, tơring tung kong pơlê thế veăng tăng rup mâu ngế kring mâu khu ki ‘mêi vâ kuăn pơlê hmiân tuăn pêi chiâk deăng, tê mơdró kâ.

Khoa Điềm chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng