VOV4.Sêdang - Drêng ai tơdroăng hên ngế ki rơkê kong têa Sinuâ tối, prôa môi kơxái, Xuăn tối đàn bầu, xiâm kối cho ing kong têa Sinuâ [a\ dêi kong têa Sinuâ, hên ngế hriăn ple\ng ‘na prôa, mơngế xah rêi prôa ki kố hiăng mơnhên: prôa môi kơxái cho xiâm kối ing Việt Nam, [a\ pâ thế ai túa tơbleăng vâ mơnhên [a\ lâp plâi tơnêi: Prôa môi kơxái cho dêi hdroâng mơngế Việt Nam. {ai chêh ‘’Ki kơnía git tro dêi Việt Nâm tung prôa môi kơxái’’ dêi Ngọc Ngà, ngế chêh hlá tơbeăng Rơ’jíu Việt Nam ai chêh tối ‘na tơdroăng mê.

          Mơngế Việt Nam sap ing ton t^n nah hiăng hmâ ai rơkong pơto pơtih: ‘’Prôa môi kơxái (đàn bầu) ngế ki lâi rêi ngế ki mê tơmâng dêi/cho vâi droh pôi tá tơmâng prôa môi kơxái’’. Cho môi rơkong ki hnê tối, pơchân khe\n dêi kuăn ‘ne\ng mê jâ pôa roh nah hiăng rơkê tung tơdroăng ki vâ tơbleăng tối ăm ki ro tơniâ dêi môi to prôa ki xua tơná mơngế vâi krâ nah mơjiâng pro. Ki ro tơniâ dêi prôa kố cho vâ mơhno hiâm mơno dêi mơngế Việt Nam hiăng mot tung rêm khu rơxông mơngế.

          Nge# sih Nhân yân Nguyễn Tiến tối tiah kố, sap ing ton nah, prôa môi kơxái hiăng chiâng hơ’nêh mơheăm chhá dêi mơngế Việt Nam, teăng mâ, mơhno tối ‘na mơhno mơjiâng túa le\m tro dêi mơngế Việt Nam: Prôa môi kơxái hiăng hlo ai a hên tíu, ing mâu kong kơlá, xiâm báu, ing pơlê, kơtâu cheăm bêng hơngế hơngo vâi xuân ai môi toăng prôa môi kơxái. Tung khu pú prôa, ai drêng ‘nâ 4 ngế rêi, drêng ‘nâ pơtăm ngế rêi, tung [ai tơdrá cải lương, tơdrá mơđah ăm hngêi pơtáu Huế pơrá hlo ai prôa môi kơxái tâi tâng. Klêi kơ’nâi kăch măng khế 8 tá troh nôkố, pin hiăng mơjiâng pro hên túa prôa môi kơxái ki dâi le\m, hiăng ai hên mâu [ai ki ô eăng ăm prôa môi kơxái kố. Mê cho tơdroăng ki pơtối mơnhông mơdêk ki ó dêi prôa môi kơxái.

          Maluâ troh nốkố tá hâi ai ‘nâi nhên prôa môi kơxái kố hiăng ai sap ing lâi nah, la ngế Việt Nam ki lâi xuân chiâng mơnhên tối prôa môi kơxái cho prôa dêi mơngế Việt Nam, hiăng ai sap ing ton t^n nah. {ă mâu ngế ki tơkâ hluâ 2 roh plâ xâ dêi hdroâng mơngế, idrâp prôa môi kơxái đi đo châ mơjo pâ. Hdrối vâ troh chôu tơplâ xâ, mâu vâi ngoh nâ mô đo#i bu rơhêng vâ tơmâng idrâp prôa môi kơxái. Ing hyôh dêi Rơ’jíu Việt Nam, kuăn pơlê tung lâp tơnêi têa, mô đo#i ki ối tung kong kế  kring vế tơnêi têa xuân hâk git vâ tơmâng idrâp prôa môi kơxái dêi Đức Nhuận, [ă [ai ‘’Ru con Nam Bộ’’, ‘’Hà Nội-Huế-Sài Gòn’’, ‘’Vũ khúc Tây Nguyên’’, ‘’Quê tôi giải phóng’’ [ă hía hế. Idrâp prôa môi kơxái dêi Nge# sih ưu tú Mạnh Thắng [ă [ai ‘’Vì miền Nam’’ hiăng veăng pro achê tơdroăng ki hmâ dêi pơla khu mô đo#i [ă kuăn pơlê tung mâu hơnăm plâ xâ pro tơleăng le\m peăng hdroh, pro tơnêi têa tơniăn chiâng môi. Tơdrá dêi hdroâng mơngế tối tơchuâm [ă idrâp prôa môi kơxái tối phá xêh hiăng pro kuăn mơngế achê dêi pó hên tâ. Nge# sih Nhân yân Thanh Tâm tối ăm ‘nâi: Tơdrá ga pá ai tơpui tối tơdroăng ki lâi, mê cho ing tơdroăng ki hlê ple\ng dêi mơngế ki tơmâng, rêm ngế pơrá ai ‘nâi xêh môi tơdroăng. Prôa môi kơxái hiăng pro tro tuăn tiô ngế nge# sih chêh pro. Mâu [ai ki nếo dêi mâu ngế ki chêh pơrá cho hiâm dêi chal nếo, mê prôa môi kơxái pơrá châ tơtro tiô tơdroăng pói vâ dêi khu chêh pro [ai ki nếo.

          Idrâp prôa môi kơxái tá xê to châ hâk git a Việt Nam mê hiăng po rơdâ troh lâp lu mâu tíu ê tung lâp plâi tơnêi. Hiăng luâ 50 hơnăm, sap ing nge# sih rêi prôa môi kơxái Mạnh Thắng mơđah a tíu mơđah pơlê kong xiâm Yangon, kong têa Myanmar, tá troh a hneăng lăm mơđah tung lâp lu plâi tơnêi dêi mâu khu ki mơđah hơdruê xuâng Việt Nam, prôa môi kơxái hiăng chiâng tơmeăm khoăng ki châ lâp plâi tơnêi hâk vâ, nhuo#m mơnê. Hên mâu ngế ki rơkê rêi prôa dêi hdroâng mơngế Sinuâ, rơhêng vâ hriâm rêi prôa môi kơxái Việt Nam. Hơnăm 1966 drêng lăm mơđah a Sinuâ, nge# sih prôa môi kơxái inâi cho Đức Nhuận hiăng hnê ăm mâu nge# sih Sinuâ rêi prôa môi kơxái Việt Nam tung 45 hâi. Troh a hơnăm 1969, mâu nge# sih Sinuâ hriâm tơdroăng rêi prôa ing nge# sih Đoàn Anh Tuấn [ă hía hế. Prôa môi kơxái Việt Nam hiăng tiô cheâng dêi mâu nge# sih lăm mơđah lâp lu tung plâi tơnêi, kum ăm pú hmâ lâp plâi tơnêi hlê ple\ng nhên tâ ‘na tơnêi têa, ‘na hiâm mơno dêi kuăn ngế Việt Nam. Nhạc sih Đỗ Hồng Quân, Kăn xiâm hnê ngăn Khu Nhạc sih Việt Nam tối: Môi tiah tơdroăng ki ôh tá la lâi hơ’lêh. Mê cho prôa môi kơxái, cho môi to prôa vâi krâ roh nah, hiăng ai sap ton t^n nah, hiăng to lâi rơpâu hơnăm dêi hdroâng mơngế Việt Nam. {ă túa ki pơtối mơjiâng pro prôa [ă ko\ng, pro [ă kơlá, phêa, hlá, ing mâu tơmeăm khoăng dêi hdroâng kuăn ngo, môi tiah ki xiâm ai prôa kố ga hiăng tơdjâk troh tơdroăng rêh ối dêi thôn pơlê Việt Nam. Ki nhên ga, tơdroăng mê ôh tá lalâi chiâng hía. Mâu pú hmâ kong têa vâi ê rơhêng vâ tí tăng ‘nâi ple\ng nhên ‘na prôa môi kơxái, mê athế lăm troh a Việt Nam, [ă hiăng châ mâu ngế ki hriăn rơkê, mâu nge# sih dêi Việt Nam vâi tơpui mơnhên, pro mơhno ăm túa ki vâ rêi, chiâng ai idrâp ki ro tơniâ, drêng mê, vâi nếo châ ‘nâi ki ro, ki tơniâ, ki cho khât, [ă tơdroăng ki pơtối châ tơrak vế dêi prôa môi kơxái dêi hdroâng kuăn mơngế pin.

          Sap ing chal ki kố troh chal ki ê, ing mâu ngế ki ôh tá ai kơbố ‘nâi troh a mâu ngế ki ô eăng, mê prôa môi kơxái hiăng ai hnoăng cheăng ki tơxâng tung tơdroăng hơdruê xuâng, tơdroăng rêh ối dêi pơlê pơla Việt Nam. Tơdroăng ki môi hdroâng mơngế lơ môi to kong têa ki lâi mê châ hriâm, rơkê ‘na prôa dêi tơnêi têa ki ê cho tơdroăng ki hmâ hlo. Môi tiah, mâu khu chal hdrối nah dêi Việt Nam châ hlê ple\ng [ă xúa mâu prôa dêi Sinuâ, lơ achê pơla kố pin hriâm mâu khu prôa dêi kong têa peăng mâ hâi lu. Mê cho tơdroăng ki hmâ hlo tung tơdroăng ki hriâm [ối dêi pó tung tơdroăng ki [ối dêi pó ‘na mơhno mơjiâng túa le\m tro. Bu ai môi tơdroăng kal athế tối tơdrăng [ă tối i nhên ‘na xiâm rêi, kal nhoa#m khât ‘na tơdroăng ki ai păng ‘nâng, nhoa#m ‘na hnoăng ki mơhno mơjiâng túa le\m tro dêi tơnêi têa, tá xê xua môi tơdroăng ki lâi mê chiâng ôh tá ‘nâi nhên, pro chiâng hía, maluâ mê cho xiâm rêi dêi môi túa prôa hdroâng kuăn ngo tiah hmâ.

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng