Khu rak ngăn kong, rak kơnho\ng têa a tơring Tu Mrong, kong pơlê Kon Tum rak ngăn lối 16.700 ha kong rak kơnho\ng têa. Tung 14.800 ha châ kâ liăn sap ing kơxo# liăn ‘no mơhá ăm tơdroăng ki rak ngăn kong, tíu kố ối pơcháu ăm 29 rơpo\ng kuăn pơlê thôn [ă 6 khu rơpo\ng a 7 to cheăm: Tu Mrong, Ngọc Yêu, Đak Tờ Kan, Đak Rơ Ông, Đak Sao, Đak Na ối tung tơring Tu Mrong [ă Măng Buk, tơring Kon Plông rak ngăn [ă tâi tâng [ăng tơnêi lối 9.000ha.

Tơdroăng ki tơ’lêi hlo cho sap ing pơcháu kong ăm kuăn pơlê, mâu rơpo\ng rak ngăn, kơxo# rôh ko ‘nhiê kong pêi chiâk deăng, tơdroăng ki ko kếo loăng ôh tá tro luât rế hía rế kơdroh.

Pôa Hoàng Văn Hương, ngế cheăng tung Khu rak ngăn kong rak kơnho\ng têa Tu Mrong, pơkuâ a péa to cheăm Đak Tờ Kan [ă Đak Rơ Ông, ăm ‘nâi:

‘’Drêng pơcháu ăm pơlê pơla mâu thôn a cheăm Đak Tờ Kan, Đak Rơ Ông mê vâi krâ nho\ng o xuân ‘nâi rak ngăn. Vâi xing xoăng dêi rơpó gak ngăn, a tíu pơkâ gâk. Tâi tâng mâu tíu ki mơdât pơrá xing xoăng gâk rêm hâi. Châ hlo tơdroăng klâi mê vâi krâ nho\ng o tối tơbleăng ăm tíu rak ngăn. Tâng ai ngế ki lâi mot tung kong. Sap ing ai tíu ki cheăng kong mê hnoăng rak ngăn gá tơniăn hên tâ tâng vâ pơchông [ă hdrối mê hía nah’’.

Vâ rak ngăn tro [ăng tơnêi kong ki châ pơcháu sap ing rak ngăn kong rak kơnho\ng Tu Mrông, mâu pơlê pơla hiăng ai túa pêi ki châ tơ-[rê, mê cho mơjiâng tíu ki rak ngăn, vâ séa ngăn mâu ngế ki mot lo tung kong.

Kơdrâ ai mâ ai tíu ki rak ngăn kong dêi kuăn pơlê, mê pơlê Tê Xô Trong, cheăm Đak Tờ Kan pơla kong dế mêi, ngin xuân hlo 4 ngế rơtăm dêi pơlê ối gâk ngăn kong. Ngoh A Sung, môi ngế cheăng tung chôu gâk ăm ‘nâi, troăng tíu ngin dế hnê mơhno mot tơdrăng tung kơpong 257, tíu ki ai vâ chê 400ha kong ki 53 rơpo\ng kuăn pơlê xo rak ngăn. Tơdroăng ki tơku\m gâk a tíu châ kăn pơkuâ thôn xing xoăng pêi pro nhên, đi đo rak vế.

‘’Kăn pơkuâ thôn xing xoăng 4 tôh, 4 ngế gâk a kố sap ing 7 chôu troh 11 chôu pơtê klêi mê 1 chôu kơxê troh 4 chôu vêh pơtê. Gâk a kố mê xing xoăng 2 ngế a kố 2 ngế mot tung kong lăm pơtrui ngăn. Tâng châ hlo mâu ngế ki pro ôh tá tro mê ngin rup kroăng’’.

Hlo tơdroăng ki mơjiâng pro tíu ki gâk ngăn tung mâu troăng mot lo tung kong mơdêk châ tơ-[rê, troh nôkố ai 29 khu kuăn pơlê [ă 6 khu rơpo\ng kuăn pơlê rak ngăn lối 9.000ha kong dêi Khu rak ngăn kong rak kơnho\ng Tu Mrông hiăng mơjiâng 25 tíu ki mơdât. Vâ kum mâu pơlê pơla mơjiâng tíu ki gâk, Khu rak ngăn kong rak kơnho\ng têa Tu Mrông to\ng kum tâi tâng tơmeăm ăm pơlê pơla. Tơdrêng a mê hnối hnê kuăn pơlê xúa loăng, pơ-ốu ki ai hlâu pro tíu ki gâk, rak tơniăn drêng kong mêi.

Ai tíu ki gâk kum ăm hnoăng cheăng rak ngăn kong, mê nếo châ to\ng kum liăn roê têa kơxăng, liăn ôu kâ tung pơla gâk mê tuăn hiâm pôu râng dêi hnoăng cheăng dêi rêm ngế [ă tơdroăng ki rak ngăn kong rế hía rế châ mơdêk. Ngoh A Phốc, ngế cheăng tung khu rak ngăn kong a cheăm Đak Rơ Ông, ăm ‘nâi:

‘’Rak ngăn kong xuân ai ki ro, xuân ai hnoăng pôu râng dêi tơdroăng cheăng. Pin athế hbrâ tơnáu. Drêng lâi kal lăm, mê pin nếo châ rak ngăn kong. Mê nếo ai kong drêh ngiât le\m’’.

Mơnhên tối dêi khu rak ngăn kơnho\ng têa Tu Mrông ăm hlo, tơdroăng ki 29 pơlê pơla kuăn pơlê dêi 6 khu rơpo\ng ki xo rak ngăn kong mơjiâng mâu tíu gâk, hiăng pêi châ tơ-[rê tung hnoăng rak ngăn kong. Môi tơdroăng ki sôk ro mê cho tung plâ 8 khế hiăng hluâ, tung [ăng tơnêi kong dêi tíu cheăng bu hlo môi hdroh tê pro xôi luât [ă tâi tâng kơxo# loăng ki tro kơ ‘nhiê lối 2 met kho#i [ă tơdroăng kố hiăng châ pơxâu phâk tro tiô luât pơkâ.

Khoa Điềm rah chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng