VOV4.Sêdang - Hên hơnăm achê pơla kố mâu kơxop hlá mơ-éa chêh ing Tơdroăng tối tơbleăng “Rơté ƀă o troh hngêi trung: Xua Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum pêi pro apoăng hơnăm hriâm nếo hiăng kum mâu vâi o hok tro, malối a mâu kơpong hdroâng kuăn ngo, kơpong hơngế hơngo, kơpong kơtiê xơpá tung kong pơkâ khŏm ai tŭm hlá mơ-éa chêh vâ hriâm a hngêi trung. Ôh tá xê to ti mê, mâu kơxop hlá mơ-éa chêh mê ối mơhno tơdroăng hnê tối ki lĕm tro tung pêi pro tiô luât pơkâ Mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong ƀă pơ’lêh tơdroăng rêh ối ăm kuăn pơlê.

Hngêi trung râ má môi Nguyễn Văn Cừ, a cheăm kơtiê xơpá má môi Đăk Pxi, tơring Đăk Hà ai 275 ngế hok tro tâi tâng to mâu vâi o hdroâng kuăn ngo Rơteăng. Hdrối vâ mot hơnăm hriâm nếo 2021-2022, Ngế pơkuâ hngêi trung xing xoăng mâu thái cô lăm pôu tơrêm to hngêi vâi o a pái pơlê: Đăk Kơ Đương, Đăk Rơ Wang ƀă Đăk Wét tí tăng ngăn vâ ‘nâi ki păng ‘nâng dêi tơdroăng hok tro hriâm. Ăm hlo hên vâi o ôh tá ai hlá mơ-eá chêh, hlá mơ-éa hriâm ƀă hmân ếo xâp vâ lăm hriâm a hngêi trung. Tơdroăng ki phiu ro hiăng troh ƀă thái cô ƀă hok tro Hngêi trung râ má môi Nguyễn Văn Cừ drêng tâng tối ai Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum pơtối pêi pro tơdroăng hnê kum “Rơtế ƀă o lăm troh hngêi trung”, xing xoăng ăm rêm ngế hok tro 7 kơxop hlá mơ-éa chêh, ai in tơdroăng hnê rak vế kong ƀă pêi pro tơdroăng pơkâ Mơhá hnoăng rak ngăn kong ai chêh a kơtôu hlá mơ-ếa chêh.

Thái Nguyễn Trung Dũng, Ngế pơkuâ hngêi trung ăm ‘nâi:

“Kơxô̆ hlá mơ-éa ki mê bê ăm kơ vâi o lâm 1 troh lâm 5 xua chêh tung môi hơnăm. ‘Na ki lĕm krá lơ ôh dêi hlá mơ-eá chêh mê xuân môi tiah tơdroăng hnê hiăng in nhên a kơtôu, chêh tối tơdroăng veăng rơtế ƀă hngêi trung mơdêk hnê hriâm ăm vâi o pơ’lêh  tung tơdroăng pêi pro, vâ hlê plĕng. Ing mâu tơdroăng hnê mê, mâu tơdroăng ki kal ki Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong hiăng chêh mơhno amê xuân rơtế ƀă hngêi trung hnê ăm mâu vâi o hmâ ƀă kong kế, ‘nâi mơjo mâu loăng kong ƀă ‘nâi rak ngăn pro ăm lĕm hyôh kong prâi dêi tơná, kô pro ăm kuăn pơlê pơ’lêh tuăn tơchĕng tơmiqât vâ pêi tơdroăng rak ngăn ƀă mơnhông mơdêk pêt kong a tơring cheăm”.

Tung rơpŏng hngêi ai krâm nhŏng o lăm hriâm, châ vâi xoăng ăm hlá mơ-éa chêh ing Tơdroăng hnê tối “Rơtế ƀă o lăm troh a hngêi trung”, o Y Thị Thư, kuăn ngo Rơteăng, hriâm lâm 4A ăm ‘nâi, kơnôm ing mê nôu pâ o ôh tá tô tuăn ‘na tơdroăng rôe hlá mơ-éa chêh ăm mâu kuăn ‘nĕng vâ ‘măn kơxô̆ liăn mê xúa pêi tơdroăng ki ê.  O rơhêng vâ mâu hlá mơ-éa chêh mê:

“Á ƀă vâi pú châ vâi hbru ăm hlá mơ-éa mê vâ chêh bai á kuăn tâ hơniâp ro. Á châ pơchuât hlá mơ-éa mê tâ tung hiâm mơno pâ kơ kong kế”.

Pêi pro Tơdroăng hnê “Rơtế ƀă o lăm troh a hngêi trung”, hdrối vâ mot hơnăm hriâm nếo 2021-2022, Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum hiăng pơtroh 169 to hngêi trung a 76 to cheăm, pơlê kân tung 10 tơring, pơlê kong kơdrâm tung kong pơlê 600 rơpâu kơxop hlá mơ-éa hriâm ăm mâu hok tro ƀă 5 rơpâu to môk ai ki tem pa ngiâ  vâ ăm hok tro ‘nâi kơnó. A kơtôu hlá mơ-éa chêh ƀă môk xuân in mâu tơdroăng chêh ‘na luât pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong. Tơdroăng pêi pro mê hlối kum mâu hok tro  ai hlá mơ-éa chêh, hlối ai tiô púi vâ ai tơdroăng vâ hnê ăm tâi tâng kuăn pơlê a kong pơlê tung kơpong ki xúa liăn mơhá ăm hnoăng râk ngăn kong.

Pôa Phan Thế Vinh, Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Hiếu, tơring Kon Plông ăm ‘nâi: 

“Apoăng hơnăm hriâm mâu kơxô̆ liăn ki mê xuân kum rôe ăm vâi o hlá mơ-éa chêh, veăng kum tơ’lêi hlâu ăm mâu vâi o vâi muăn tung tơdroăng hriâm. Hlá mơ-éa chêh dêi liăn ki mê rôe ăm mâu vâi o, vâi muăn a kơpong hdroâng kuăn ngo, kơpong kơtiê xơpá, ai in hnê chên hnê tối. Ing tơdroăng hnê mê hngêi trung xuân hiăng hnê mơhnhôk ăm mâu hok tro ‘na rak ngăn kong. Ing mâu vâi o kok tro mê nôu pâ rơpŏng hngêi xuân ‘nâi hlê ‘na tơdroăng hnê, mơdêk tuăn hiâm vâ mơ-eăm rak ngăn kong tung cheăm”.

Tiô pôa Hồ Thanh Hoàng, Ngế xiâm pơkuâ Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum ăm ‘nâi, mâu hơnăm hdrối, Kyhu râng liăn ki mê tơrŭm ƀă Mâu ngế pơkuâ mâu hngêi trung tơkŭm po leh diâp ăm hlá mơ-éa chêh ƀă ăm môk hlối hnê ‘na tơdroăng tŏng kum mơhá ăm liăn hnoăng rak ngăn kong vâ ăm mâu vâi o  hok tro hlê nhên. Laga, hơnăm hriâm kố, xua tơdjâk pơreăng COVID-19, Tíu pêi cheăng ôh tá pêi pro tơdroăng môi tiah pơkâ apoăng mê thế mâu ngế ƀă rơxế chơ mâu hlá mơ-éa, môk lăm ăm tơrêm toăng hngêi trung, pơcháu ăm Mâu khu pơkuâ hngêi trung vâ xing xoăng ăm mâu hok tro.

Mơhé vâ tơdjâk xua pơreăng COVID-19, la Tơdroăng hnê    “Rơtế ƀă o lăm troh a hngêi trung”, xua Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum tơkŭm po xuân dế pơtối pêi pro troh lâp lu tơdroăng hơ-ui pâ ƀă tơdroăng hnê, pêi pro tro luât pơkâ Mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong ƀă mơnhông pêt kong ƀă hlối mơnhông tơdroăng rêh ối cheăng kâ ăm kuăn pơlê.

Môi tiah hiăng tơbleăng a ƀai ki apoăng tung tơdroăng kố, nôkố pó vâi krâ nhŏng o ƀă pú hmâ tơmâng roh tơpui tơno dêi pôa Đào Xuân Thủy, Kăn pơkuâ Kơdrum ilâng kong tơnêi têa Čư̆ Mom Ray ‘na ki châ tơƀrê dêi troăng hơlâ Mơhá hnoăng liăn rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong ƀă tơdroăng pơkuâ rak ngăn lối 56.000 ha kong, tung mê ai vâ chê 10.000 ha châ mơhá hnoăng liăn rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi tíu cheăng.

-Ahdrối, mơnê kô pôa Đào Xuân Thủy, Kăn pơkuâ Kơdrum ilâng kong Čư̆ Mom Ray hiăng mơdoh chôu phut ăm roh tơpui tơno kố? Ô pôa, tơdroăng pơreăng COVID-19 hiăng tơdjâk môi tiah lâi troh tơdroăng pơkuâ rak ngăn kong ?

Pôa Đào Xuân Thủy: Nôkố tro tơdjâk xua tơdroăng pơreăng COVID-19 mê khu cheăng rak ngăn kong xuân tro kơdroh tơdroăng prôk lăm, thế pêi tiô pơkâ tơdjuôm dêi tơdroăng hbrâ mơdât pơreăng, xua mê tơdjâk troh tơdroăng prôk lăm xuân môi tiah pêi pro mâu tơdroăng pêi cheăng, tung mê kơvâ pơkuâ rak ngăn kong ki rơhêng vâ tối cho rak ngăn kong mê cho phá tơ-ê.

Pin ôh tá chiâng ối tung hngêi, ‘nân tung hngêi mê rak ngăn kong mê thế lăm troh tung kong, thế lăm troh mâu pơlê mê tro tơdjâk.

Ki rơhêng vâ tối tơdjâk nhên má môi cho tơdroăng pơtâng tối. Nôkố pin dế tơkŭm hbrâ mơdât pơreăng xua mê ôh tá tơkŭm pơtâng tối, mê cho tơdroăng ki pá dế nôkố. Laga tíu cheăng xua hnoăng cheăng rak ngăn dêi tíu cheăng xua mê mơ-eăm tơleăng tơdroăng klêi mê mơhnhôk khu pêi cheăng rak plâ măng, plâ hâi vâ pơkuâ tâi tâng tơdroăng. Nôkố ƀăng kong dêi ilâng kong troh nôkố xuân tơniăn tá hâi ai tơdroăng ki lâi pá hên, tơdroăng pro xôi ing apoăng hơnăm troh nôkố châ châ mơdât ôh tá ai tơdroăng pro xôi.

-Tâi tâng tơnêi kong vâ chê 10.000 ha châ pơxúa troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong, pó hiăng tơkŭm pơcháu kuăn pơlê rak ngăn tơnêi kong kố môi tiah lâi?

Pôa Đào Xuân Thủy: Khu rak ngăn kơdrum koing hiăng pêi pro pơcháu rak ngăn kong ăm pơlê pơla sap ing apoăng hơnăm cho 3.400 ha ăm 7 pơlê pơkuâ rak. Ƀăng kong ki ê cho ing Khu cheăng pơkuâ rak ngăn, dâng 6.200 ha kong ki pơkuâ xêh. Pơla kố nah hiăng tơkŭm rơtế ƀă cheăm, ƀă pơlê pơla tơkŭm séa ngăn tơdroăng ki tơƀrê pơlê pơla séa ngăn rak ngăn mê hiăng tơkŭm séa ngăn klêi ƀă hiăng mơhá kơxô̆ liăn ăm pơlê pơla tung 6 khế apoăng hơnăm 2021, tơdroăng kố hiăng pêi pro klêi mơ’nui khế 7 pơla kố nah. Mê cho mơhá kơxô̆ liăn xuân môi tiah cho tơdroăng pơcháu’’.

-Pôa hôm chiâng tối ăm i nhên tâ ‘na kơxô̆ liăn tiô tối hdrối kô châ tơdah ing ƀăng kong mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong hơnăm kố dêi tíu cheăng xuân môi tiah tơdroăng mơ’no liăn nhên khât gá môi tiah lâi?

Pôa Đào Xuân Thủy: Tung pơkâ tiô tối hdrối apoăng hơnăm tiô tơbleăng dêi Khu pơkuâ râng kơxô̆ liăn mơhá hnoăng rak ngăn ƀă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê tiô tối hdrối pơkâ dêi hơnăm 2021 kố mê ƀăng kong kố châ xo tâi tâng kơxô̆ liăn dâng 5 rơtal ăm kơpong ki mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong. Mê nôkố hiăng xo hdrối, mơhá ăm pơlê pơla ai tơdế tơdâng ƀă kơxô̆ liăn pơla kố nah mơhá ăm pơlê pơla lối 1 rơtal ăm 7 pơlê rak ngăn. Troăng mơhá hnoăng liăn mê ing tai khoăn dêi pơlê pơla. Pơlê pơla kô cho ngế ki troh a hngêi arak liăn vâ xo dêi liăn ing tai khoăn djâ vêh a hngêi klêi mê mơhá ăm rêm khu ngế krê tung pơlê pơla mê tiô kơxô̆ hâi pêi cheăng ki mâu rơpŏng mê veăng tiô hâi pêi cheăng. Pơlê pơla vâi pơkuâ kơxô̆ liăn kố tơniăn’’.

-Pôa ai mơnhên môi tiah lâi ‘na ki châ tơƀrê tung pơkuâ rak ngăn ƀăng kong ki châ pơcháu ăm 7 pơlê?

Pôa Đào Xuân Thủy: Châ tơƀrê dêi tơdroăng pơcháu ƀăng kong troh nôkố ing tơdroăng séa ngăn ki pêi châ tơƀrê xuân môi tiah cho séa ngăn dêi khu rak ngăn kong ƀă tơdroăng pơlê pơla pêi pro hnoăng rak ngăn mê mơnhên tơdjuôm cho châ tơƀrê, pơlê pơla rak ngăn cho hôm păng ‘nâng. Tâi tâng ƀăng deăng pơcháu ăm pơlê pơla 6 khế apoăng hơnăm ôh tá ai pro xôi ki lâi. Pơlê pơla xuân ai mơjiâng pơkâ pêi rêm khế ƀă pêi pro tơdroăng lăm ngăn, séa ngăn tung ƀăng pơcháu rak ngăn tơniăn, rêm hneăng đi đo lăm ngăn xua mê ôh tá ai tơdroăng pro xôi tung ƀăng kong châ pơcháu rak ngăn tối krê xuân môi tâi tâng ƀăng kong ki achê mê xuân châ Tíu pơkuâ rak ngăn xuân môi tiah pơlê pơla tơrŭm ƀă dêi pó vâ pơkuâ ngăn’’.

-Nôkố, mâu pơlê, cheăm ai vâ tơdah tơ’nôm ƀăng kong hôm châ mơhá hnoăng liăn rak ngăn ƀă pơkuâ ngăn kong há, ô pôa?

-Pôa Đào Xuân Thủy: Tơdroăng kal vâ rak ngăn kong ki pơlê pơla tơdah ƀă rak ngăn tơ’nôm mê xuân ối ai laga xua ƀăng kong ƀă kơpong ki mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong dêi kong ilâng xuân châ khu cheăng pơkuâ rak ngăn môi ƀăng kong ki tơniăn tiah mê xua mê ôh tá po rơdâ tơ’nôm ôh.

-Mơnê kơ pôa Đào Xuân Thủy, Kăn pơkuâ rak ngăn ƀăng kong ilâng Čư̆ Mom Ray hiăng mơdoh chôu ăm roh tơpui tơno kố!

Khoa Điềm chêh

Gương prế A Sa Ly tơplôu ƀă tơbleăng