*** Hâi apoăng hơnăm nếo, pơlê Tu Thoh, cheăm Tê Xăng, tơring Tu Mrong, kong pơlê Kon Tum môi tiah xâp ăm dêi tơná ếo ki nếo, krúa le\m, rơbông thâl. Ối tung dế kuât dêi pơlê, vâi krâ-nho\ng o trâm dêi pó a hâi ki apoăng dêi hơnăm nếo [ă mâu tơdroăng ki sôk ro, phiu niu. Tung tơdroăng hơ’muăn tối hâi ki apoăng hơnăm, rêm ngế rơtế tối tơbleăng ‘na tơdroăng pơkâ, tuăn tơmiât dêi tơná [ă rơpo\ng hngêi tung păn roăng, rak ngăn kuăn ‘ne\ng, pêi chiâk pêi deăng mơnhông pêi chiâk deăng.

Tâi tâng vâi krâ - nho\ng o tung pơlê pơrá loi tơngah tung hơnăm nếo kô trâm hên pon mơhúa, pêi chiâk deăng, maluâ tơdroăng pêt mâu hdrê loăng pơkeăng, môi tiah sâm kơxái, sâm Ngọc Linh ga tơ’lêi ‘nâng, kuăn pơlê châ xo dêi hên kế tơmeăm, tê châ liăn hên. Hâk phiu ‘nâng drêng hlo kuăn pơlê tơru\m tơrôa, kuăn cháu ối tâ tá, jâ Y Vauh, hơnăm kố hiăng châ 80 hơnăm, hâk phiu pơtroh rơkong rơkâu hơnăm nếo troh  kuăn cháu, kuăn pơlê tung pơlê tơná [ă pơlê ki ê:

‘’Hơnăm nếo, á rơkâu tâi tâng rêm ngế mo rơdêi, hơniâp ro. Hơnăm nếo kố á tối pơchân kuăn ‘ne\ng, cháu cháu athế kơhnâ khât tung pêi chiâk pêi deăng, rêh ối le\m tơniăn dêi pó, ôh tá ai tơdroăng pro tơklâ, ôh tá chiâng xiăn pâm dêi pó. Á pói rơhêng vâ kuăn cháu pin rêh ối athế ‘nâi hơ-ui pâ dêi pó, veăng kum hnê mơhno dêi pó drêng trâm xahpá.

Ôh tá chiâng tong hơ’ve\ng kế tơmeăm dêi pó a pơlê kố lơ pơla ê. Hdrối, tung [ă kơ’nâi Têt á rơkâu vâi krâ-nho\ng o thôn pơlê tơku\m kâ Têt sôk suâ, phâi tơtô [ă hơniâp ro’’

*** Hdrối nah cho tíu ki malối xơpá, la ‘nâi kơdo mơ-eăm pêi cheăng kâ, mê tơdroăng rêh ối pơlê pơla dêi cheăm Pờ Tó, tơring Ia Pa, kong pơlê Gia Lai hiăng chía tơtêk khât kơnôm ing mâu tơdroăng tơkêa bro, tơdroăng to\ng kum dêi Đảng, Tơnêi têa, môi tiah tơdroăng to\ng kum 134, 135, 167 [ă malối cho sap ing ai troăng kân Trường Sơn Đông châ mơjiâng pro. Ing mê, hiăng kum ăm tơdroăng ki tê mơdró kế tơmeăm tơ’lêi hlâu, vâi krâ nho\ng o mơnhông re\ng ‘na tơdroăng pêt mâu hdrê loăng pêi lo liăn [ă tơniăn.

Châ hlo tơdroăng ki hơ’leh dêi pơlê, cheăm, pôa Đinh Krô, hdroâng kuăn ngo Bơhnéa, a pơlê Ksom, cheăm Pờ Tó phiu ro tối. Drêng troh hâi apoăng mot hơnăm nếo, pôa Đinh Krô pơtroh rơkong rơkâu Têt tiah kố:

‘’Tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ nho\ng o ngin hiăng hơ’leh hên, tơdroăng rêh ối tơniăn tâ, hiăng chía niân tâ hdrối nah. Têt hiăng troh mê vâi krâ nho\ng o xuân tơdah Têt môi tiah mâu hdroâng kuăn ngo nho\ng o ki ê, phiu ro, sôk suâ ‘nâng. Drêng mot hơnăm nếo, á ôh tá ai klâi pak^ng rơkong rơkâu troh tâi tâng vâi krâ nho\ng o tung pơlê achê, xuân môi tiah hngế môi hơnăm nếo ai hên ivá, pêi cheăng kâ pon mơhúa. Rơkâu ăm pơlê, cheăm ki achê hngế tơru\m môi hiâm mơno, kum dêi pó tung cheăng kâ xuân môi tiah tung rêh ối’’.

*** Yang Mao cho cheăm ối tung kơpong ki malối xơpá dêi tơring Krông Bông, kong pơlê Dak Lak ai lối tơdế rơpo\ng kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo M’nông [ă Rơđế. Châ tơdroăng ‘no liăn cheăng dêi Tơnêi têa, mâu hơnăm achê kố, tơdroăng rêh ối dêi mâu hdroâng kuăn ngo rế hía rế tơniăn, rế hía rế mơnhông tơtêk. Pôa Hà, cho kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Yang Mao hneăng hdrối, ối a pơlê Tul, cheăm Yang Mao, tơring Krông Bông tối, hơnăm kố, vâi krâ nho\ng o tơdah Têt phiu ro tâ xua pơlê, cheăm hiăng mơnhông tơtêk, hơ’leh nếo:

‘’Drêng hơnăm ton hiăng luâ, hơnăm nếo hiăng troh, á [ă vâi krâ nho\ng o hlo phiu niu, sôk suâ ‘nâng. Ngin cho mâu kuăn pơlê kơpong hngế hngo, la châ Đảng, Tơnêi têa tơmâng ngăn. Sap ing troăng hơlâ pơkâ dêi Đảng tung mơjiâng thôn pơlê nếo. Vâi krâ nho\ng o môi tuăn [ă pêi pro tiô, sap ing mâu ngế ki hiăng krâ troh mâu rơxông hơnăm ối nếo pơrá tơdjuôm ivá veăng mơjiâng pơlê, cheăm rế hía rế kro mơdro\ng tâ.

Pêt kế tơmeăm, păn mơnăn mơnoâ hiăng ‘nâi xúa cheăng kơmăi kơmok chal nếo, tơnêi têa ‘no mơjiâng pro hngêi trung hriâm, long têa, troăng prôk tung thôn pơlê. Têt kố tâ phiu ro, sôk suâ khât’’.

*** Tôh kơpho# Xoan, pơlê kân Đinh Văn, tơring Lâm Hà, kong pơlê Lâm Đồng ai 115 rơpo\ng, [ă lối tơdế cho hdroâng kuăn ngo K’ho. Hơnăm 2019, rơtế [ă hên pơlê, cheăm a mâu kong pơlê Tây Nguyên, vâi krâ nho\ng o tôh kơpho# Xoan hiăng mơ-eăm tơkâ luâ mâu tơdroăng pá puât ‘na kơchơ tê mơdró tơmeăm, drêng yă tiu, kơphế pơrá chu kơdroh.

La mâu ngế hơnăm hiăng krâ a pơlê, cheăm, ‘nâi nhên mâu tơdroăng ki xơpá [ă mâu tơdroăng mơ-eăm dêi vâi krâ nho\ng o, pôa K’Hiếu, krâ pơlê rơkâu rêm ngế athế kơdo mơ-eăm hên tâ [ă kô pêi châ tơ-[rê tung hơnăm nếo:

‘’Rơkâu pơlê, cheăm hơnăm nếo rế hía rế mơnhông tơtêk. Vâi krâ nho\ng o pêi cheăng kâ trâm hên pon mơhúa. Vâi pêi châ 3, 4 mê vâi krâ nho\ng o pin xuân mơ-eăm pêi châ 2. Pin ôh tá hlê ple\ng, mê pin athế hriâm [ối, athế tuâ vâi môi tiah pêt loăng pin ôh tá ‘nâi mê ai lâm hriâm hnê vâ pêt. Rêm ngế athế mơ-eăm hơ’leh xêh mâu hdrê loăng pêt mơnăn păn vâ mơnhông cheăng kâ rế hía rế chía niân tâ, mơjiâng pơlê, cheăm rế hía rế kro mơdro\ng’’.

*** Koh mot hơnăm nếo 2020, mơngế Rơteăng a cheăm ki malối xơpá Đăk Psi, tơring Đăk Hà, kong pơlê Kon Tum xuân ai hên tơdroăng ki phiu ro. Hơnăm hiăng luâ, khu kăn pơkuâ rơtế [ă kuăn pơlê tung cheăm hiăng mơjiâng tơ-[rê kơchâi kâ xiâm cho tơpăng pơlái Đăk Psi; ai hên tơmối troh hyô ngăn, tăng ‘nâi ‘na khôi túa le\m tro khôi hmâ dêi mơngế Rơteăng [ă tíu ki le\m krip dêi cheăm, môi tiah: xí têa Đăk Pe, kơpong pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok rơxông nếo [ă hên ki ê. Ngoh A Tuyên, a pơlê Ling La tối ‘na ki [riê tung hiâm mơno dêi tơná:

‘’Hâi kố cho hâi má môi Têt, rơpo\ng á xuân môi tiah tâi tâng vâi krâ nho\ng o tung pơlê Ling La phiu ro khât. Kơnôm ing tơdroăng mơ-eăm dêi vâi krâ nho\ng o mơnhông. Nônố, hên rơpo\ng tung pơlê hiăng pêt kơphế [ă hiăng châ krí. Tung mê, ôh tá iâ rơpo\ng kơnôm ing loăng kơphế ki hriăng krí châ lối hr^ng rơtuh liăn rêm hơnăm.

Pak^ng mê, mâu rơpo\ng ối pêt pôm loăng, loăng ‘mốu. Kơnôm ing tơdroăng mơ-eăm dêi vâi krâ nho\ng o nôkố hiăng châ tơ-[rê. Drêng hơnăm nếo troh, vâi krâ nho\ng o phiu ro [ă loi tơngah tung tơdroăng pơkâ dêi Đảng. Hơnăm nếo vâi krâ nho\ng o tung pơlê kô rơtế tơru\m vâ mơjiâng tơdroăng rêh ối rế hía rế phâi tơtô tơniăn tâ’’.

*** Mot tung hơnăm nếo 2020, pơlê H’Lâm, pơlê kân Đăk Đoa, tơring Đăk Đoa, kong pơlê Gia Lai hiăng hlo hơ’leh nhên khât. Hơnăm 2017 drêng mơjiâng thôn pơlê nếo, pơlê H’Lâm ai troh 56 rơpo\ng kơtiê, mê nôkố bu ối 15 rơpo\ng ối tung rơpo\ng kơtiê. Ngiâ méa thôn pơlê nếo xuân hiăng hlo hơ’leh drêng troăng tung pơlê hiăng châ ok [ê tong hiăng vâ tâi. Pôa Minh, kăn pơkuâ măt tra#n pơlê H’Lâm, sôk ro:

‘’Vâi krâ nho\ng o tung pơlê H’Lâm tơru\m môi hiâm mơno mơnhông cheăng kâ rế hía rế xông tơtêk. Hơnăm 2020 ngin pơtối mơhnhôk vâi krâ nho\ng o rơtế [ă Tơnêi têa to\ng kum liăn vâ mơjiâng pro troăng prôk tung thôn pơlê a pơlê H’Lâm ok [ê tong troh a kơpong ki pêi cheăng kâ [ă pơtối mơjiâng pro Hngêi hôp tơdjuôm vâ vâi krâ nho\ng o ai tíu hôp, trâm mâ tơ’lêi hlâu’’.

*** Pôa Nay Phun, krâ pơlê hơnăm kố hiăng châ 56 hơnăm, [ă 35 hơnăm cheăng ối tung Đảng. Pôa phiu ro tối: pơlê cheăm dế hơ’leh re\ng khât, vâi krâ nho\ng o dế pơtối tơ’noăng pêi cheăng kâ, mơjiâng thôn pơlê rế hía rế kro mơdro\ng:

‘’Sap ing Tơnêi têa ‘no liăn mơjiâng pro hngêi trăng, troăng klông, pro tơ’lêi hlâu ăm vâi krâ nho\ng o mung liăn pêi cheăng kâ mê ai mâu rơpo\ng ai cheăng kâ rêh ối tơniăn. Malối kơnôm ing tơdroăng 134 [ă ‘no liăn cheăng mơjiâng pro hngêi ối ăm mâu rơpo\ng kơtiê; tơdroăng to\ng kum 168 kum ăm hdrê ro [ă troh nôkố ro hiăng ai kuăn hên.

Vâi krâ nho\ng phiu ro khât, mơnê Đảng, Tơnêi têa hên ‘nâng. Rêm rôh hôp kuăn pơlê ngin mơhnhôk vâi krâ nho\ng o mơ-eăm pêi cheăng kâ, tơru\m môi hiâm mơno, pêi pro tro troăng hơlâ pơkâ dêi Đảng, luât dêi Tơnêi têa; ôh tá hmâng tiô khu ‘mêi pơlông djâ thế pro tơdroăng ôh tá tro’’.

VOV Tây Nguyên

Nhat Lisa – Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng