Phá [a\ tơmiât dêi hên ngế, troăng kân xo\n 80 km ing pơlê kong kơdrâm Kon Tum ngiâ peăng mâ hâi luô to cheăm tíu tơkăng kong Bờ Y, tơring Ngọc Hồi, kong pơlê Kon Tum, tíu tơniăn a kơpong tíu tơkăng pái tơnêi têa Việt Nam – Lếo – Kul, [a\ môi to í ro\ng pái kong têa pơrá châ tâng hleăng.

Troăng kân Hồ Chí Minh, troăng 40 [a\ troăng lăm séa ngăn tíu tơkăng kong châ mơ’no liăn mơjiâng pro krá le\m, môi tiah kơdroh chôu prôk lăm pôu dêi pó. Vâ mơnhông mơdêk drêng ai ai troăng kân prôk lăm troh dêi pó tơ’lêi hlâu, kong pơlê Kon Tum mơnhên tơring Ngọc Hồi [a\ kơpong cheăng kâ tíu tê mơdró [a\ mâu kong têa lâp plâi tơnêi Bờ Y cho môi tung pái kơpong cheăng kâ ki má môi dêi kong pơlê.

Tơdroăng gak ngăn tơdjuôm pơla mâu khu kring vế tíu tơkăng kong a pái hơlâ troăng tơkăng kong

Tiô pôa Vũ Mạnh Hải, Kăn pho\ pơkuâ kơpong cheăng kâ kong pơlê Kon Tum, maluâ tá hâi châ pói tơngah, laga tơdroăng tê mơdró a tíu tê mơdró [a\ mâu kong têa lâp plâi tơnêi Bờ Y (Việt Nam) – Phu Cưa (Lếo), hiăng kum kơpong tơnêi tíu tơkăng kong hdrối nah rơh^ng rơhối, nôkố hiăng kơdrâm kơdre\ng sôk ro.

Hơnăm 2018, kơxo# tơmối mot ing tíu tê mơdró lâp plâi tơnêi Bờ Y lối 251 rơpâu roh, [a\ lối 33 rơpâu rơxế prôk hluâ [a\ pêi lo liăn tê tơmeăm khoăng ngi kong têa ê 198 rơtuh dollars. {a\ tơdroăng pêi ki rơkê tơtro dêi Khu pơkuâ kơpong cheăng kâ kong pơlê Kon Tum, kơpong cheăng kâ tíu tê mơdró [a\ lâp plâi tơnêi Bờ Y hiăng mơhnhôk châ 62 tơdroăng tơkêa bro mơ’no liăn cheăng dêi 53 khu tê mơdró ai tâi tâng kơxo# liăn k^ vâ chê 1.500 rơtal liăn.

‘’Khu pơkuâ đi đo rơkê, to\ng kum [a\ teăm tơdrêng tung to\ng kum, tơleăng mâu tơdroăng pá puât, tơvâ tơvân ăm khu mơ’no liăn cheăng tung tơdroăng pêi pro mâu mơ-éa mơ’no liăn cheăng troh túa mơjiâng tê mơdró tơniăn. Khu pơkuâ xuân hiăng pơkuâ tơru\m [a\ mâu kơ koan cheăng pro tơ’lêi hlâu má môi ăm mâu tơdroăng tơkêa hiăng mơ’no liăn cheăng châ pêi cheăng [a\ tê mơdró tơniăn’’.

Tíu tê mơdró [a\ lâp plâi tơnêi Bờ Y, tíu tơru\m ki kal tung kơpong pái kơpong tơtêk Việt Nam – Lếo – Kul

{a\ hnoăng xiâm cho kring vế gak ngăn tơniăn hnoăng pơkuâ tơnêi tơníu, kring vế tíu tơkăng kong dêi tơnêi têa, a kơpong tơnêi pái hơlâ tíu tơkăng kong Việt Nam – Lếo – Kul, khu mô đo#i kring vế, gak ngăn tíu tơkăng kong Kon Tum ai mâu tơdroăng veăng kum ki kal tung mơjiâng troăng tíu tơkăng kong hơniâp le\m, tơru\m cheăng rơtế mơnhông mơdêk.

{a\ tơdroăng pêi pro tro tiô mâu pơkâ, túa pơkâ tíu tơkăng kong; tơtro\ng pêi pro tro tơdroăng tơpui kâ [a\ kong têa ê a tíu tơkăng kong, khu mô đo#i kring vế, gak ngăn tíu tơkăng kong Kon Tum đi đo rak vế, mơnhông hiâm mơno ru\m môi tuăn, tơru\m [a\ khu lêng kring vế tíu tơkăng kong xuân môi tiah kuăn pơlê péa tơnêi têa Lếo [a\ Kul.

A kơpong pái hơlâ troăng tíu tơkăng kong hdró tơnêi tơníu pái tơnêi têa Việt Nam – Lếo – Kul đi đo tơku\m po tơdroăng séa ngăn tơdjuôm pơla khu lêng kring vế, gak ngăn tíu tơkăng kong dêi pái kong têa.

Thái pơkeăng Đông mô đo#i kring gak tíu tơkăng kong Sa Loong khăm pơlât ăm mâu vâi krâ

Kố cho troăng tơmiât tung pêi pro tiô mâu tơkêa, pơkâ, môi tuăn tơru\m cheăng kring vế, gak ngăn tíu tơkăong kong, mơ-éa chôu vế châ k^ tơkêa pơla Tơnêi têa [a\ Khu lêng kuăn pơlê Việt Nam [a\ mâu kong têa ki achê.

Đăi u\i Phay Sam Bat, Kăn pơkuâ khu séa ngăn, Đông ko\ng an kring vế, gak ngăn tíu tơkăng kong Kontuynek, Ko\ng an kong pơlê Ratanakiri, kong têa Kul, tối ăm ‘nâi:

‘’Tơdroăng tơru\m séa ngăn tơdjuôm pơla pái khu lêng dêi Việt Nam – Lếo – Kul ai pơxúa kal khât tung kring vế, gak ngăn troăng tíu tơkăng kong, rak tơniăn lâp kơpong. Thăm tơru\m môi tuăn, veăng mơnhông mơdêk tung kơpong, tơtêk pái kong têa. Tíu lâi xuân ai tơdroăng tơru\m dêi péa khu lêng đi đo rak vế gak kring tơniăn a kơpong tíu tơkăng kong’’.

{a\ tơdroăng ki tơru\m krá tơniăn pơla mâu khu lêng kring vế, gak ngăn tíu tơkăng kong Kon Tum hiăng tơplâ mơdât châ tơ-[rê [a\ mâu ngế pro xôi. Rơtế amê kăn [o#, mâu lêng kring vế, gak ngăn tíu tơkăng kong ối hbrâ, thăm tơbleăng ăm khu râ kăn pơkuâ cheăng Đảng, khu râ kăn pơkuâ kong pơlê pêi pro mâu tơdroăng tơkêa bro mơnhông mơdêk cheăng kâ, mơhno túa le\m tro, rêh ối pơlê pơla.

Mâu túa pêi, tơmeăm, mâu tơdroăng môi tiah, kum kuăn pơlê xăm kơklêa kơdroh kơtiê; hnê chư, hnê hriâm, tơdroăng ‘’Kum vâi o troh a hngêi trung’’, ‘’Rơtế vâi kơdrâi tíu tơkăng kong’’; mơhnhôk kuăn pơlê tah lôi mâu khôi túa ki ôh tá le\m tro, mơjiâng tơdroăng rêh ối mơhno túa le\m tro [a\ hía hé, hiăng kum mơdêk tơdroăng rêh ối ‘na tơmeăm khoăng, hiâm mơno dêi kuăn pơlê a kơpong tíu tơkăng kong, kum ăm pơlê pơla tơniăn [a\ rế hía rế châ mơnhông mơdêk.

Thie#u tă Phan Trọng Bình, Kăn pơkuâ Đông lêng kring vế tíu tơkăng kong Sa Loong, tơring Ngọc Hồi, tối, kố cho trếo nheăn tơru\m pơla khu lêng kring vế, gak ngăn tíu tơkăng kong [a\ kuăn pơlê tung cheăm, tơring:

‘’Đông mô đo#i kring vế, gak ngăn tíu tơkăng kong [a\ kuăn pơlê môi tiah nho\ng o xiâm. Tơdroăng ru\m môi tuăn tá hiâm mơno. Kuăn pơlê môi tuăn tung kring vế tíu tơkăng kong pêi kêi đeăng hnoăng cheăng. Ai mâu tơdroăng ki tối ‘mêi, ôh tá tro, mâu ngế tơmối ki tá chói trâm, ai mâu tơdroăng pro xôi luât kuăn pơlê pơrá tơbleăng tối [a\ to\ng kum mô đo#i kring vế tíu tơkăng kong.

Mô đo#i kring vế, gak ngăn tíu tơkăng kong bu ai péa to tuăn, péa to mâ. Kuăn pơlê ai rơpâu ko\ng, rơpâu mâ xua mê ing mê kô veăng kum mô đo#i kring vế tíu tơkăng kong pêi kêi đeăng hnoăng cheăng châ pơcháu’’.

Rơnó hơngui kố troh tíu môi to í ro\ng pái kong têa pơrá tâng hleăng [a\ trâm hên tơdroăng sôk ro nếo a kơpong tơnêi pái tíu tơkăng kong. Tơneăn pái tíu tơkăng kong hdró nhên tơnêi tơníu Việt Nam – Lếo – Kul ối tung cheăm Bờ Y, tơring Ngọc Hồi nôkố hiăng chiâng tíu ôm hyô mơhnhôk kơdrâm kuăn pơlê [a\ tơmối. Tíu tê mơdró lâp plâi tơnêi Bờ Y – Phu Cưa, môi tung 8 tíu tê mơdró [a\ lâp plâi tơnêi ai troăng kân le\m Việt Nam – Lếo, ai hên tơdroăng tê rôe tơmeăm ngi kong têa ê.

Troăng kân châ mơjiâng a tíu tê mơdró lâp plâi tơnêi Bờ Y [a\ mâu hngêi trăng troăng klông kal kí ê châ mơ’no liăn mơjiâng pro le\m ăm kơpong cheăng kâ tíu tê mơdró [a\ lâp plâi tơnêi. Hơhngế tâ mê cho Plei Kần ki ku\n k^n nah nôkố hiăng chiâng kơpong kơdrâm kuăn pơlê rêh ối a tíu tơkăng kong tiô chal nếo.

Ki sôk ro tâ mê nếo cho tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê kơpong tíu tơkăng kong kố rế hía rế châ tơtêk, kơxo# rơpo\ng kơtiê dêi tơring Ngọc Hồi nôkố bu u ối dâng 6%.

Pôa Trần Văn Chí, Kăn hnê ngăn Vi [an tơring tối ăm ‘nâi, mơnhông mơdêk cheăng kâ tíu tơkăng kong cho tơdroăng rah xo, pêi pro kơhnâ krâu ki má môi dêi tơring:

‘’Tơdroăng tê mơdró kế tơmeăm khoăng hluâ tíu tê mơdró [a\ lâp plâi tơnêi pro tơdroăng tê mơdró dêi tơring Ngọc Hồi hiăng tơtêk. Xuân ing kơpong cheăng kâ tíu tê mơdró [a\ lâp plâi tơnêi hiăng pro tơ’lêi hlâu tung mơhnhôk mơ’no liăn cheăng. Ing mê, tơring Ngọc Hồi mơnhên hlối mơnhông kơmăi kơmok, hơ’lêh tê mơdró [a\ tơdroăng mơnhông kơchơ tê mơdró. Tung hơnăm 2019 tơring Ngọc Hồi kô kêi đeăng túa vâ mơjiâng pơlê kong krâm’’.

Ing môi kơpong tơring tíu tơkăng kong rơh^ng rơhối, kơpong kố chiâng tíu ki tơniăn pái tơkăng kong hdró tơnêi tơníu pái tơnêi têa Việt Nam – Lếo – Kul, dế nôkố hiăng chiâng môi tíu ki tơru\m ki kal tung kơpong pái kơpong mơnhông tơtêk. Ai tíu ki le\m, tơdroăng tơru\m mơnhông mơdêk cheăng kâ, tê mơdró, trâm mâ tơpui tơno mơhno tiô khôi le\m, ôm hyô pơla kong pơlê Kon Tum [a\ mâu kong pơlê peăng hdroh dêi kong têa Lếo [a\ kơpong peăng mâ hâi lo pá kơnho\ng kong têa Kul cho tơ’lêi má môi.

Hơhngế tâ mê nếo cho tá kong têa Siam – Myanmar. Vâ kơpong tơnêi pái hơlâ troăng tíu tơkăng kong pơtối krá tơniăn tung mot tơru\m cheăng, mơnhông mơdêk, khu mô đo#i gak ngăn, kring vế tíu tơkăng kong, khu kăn pơkuâ [a\ kuăn pơlê kong pơlê Kon Tum dế plâ hâi plâ măng pơkuâ, kring vế krá tơniăn hnoăng pơkuâ tơnêi tơníu, kring ngăn tíu tơkăng kong dêi tơnêi têa; tơdrêng amê, mơ’no hên ivá vâ mơjiâng troăng tíu tơkăng kong hơniâp le\m, tơru\m rơtế mơnhông mơdêk.

Khoa Điềm chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng