Măng Ri cho môi tung péa to cheăm dêi kong pơlê Kon Tum ối tung kơpong tơnêi tơníu dêi sâm Ngọc Linh. Hdroâng kuăn ngo Rơteăng a kố khe#n hdrê pơkeăng kố cho loăng pơkeăng kơtoâ. Xua tơdroăng ki kơnía git dêi gá, hiăng ai rôh sâm Ngọc Linh tro vâi tí tăng chiâ xo tâi tung kong ki chiâng xêh, mơni kô hía gen ki kơnía git kố.

Tơdroăng ki sâm Ngọc Linh châ tối nhên ‘na kơnía git dêi pơkeăng, rak vế ‘na hnê mơhno tơnêi tơníu [ă ai inâi tung inâi kế tơmeăm tơnêi têa, hiăng pro ăm kơpong kong ngo ai ivá mơ-eăm ki nếo.

Troh a Măng Ri nôkố, tơdroăng ki prôk kơtâ hluâ mâu troăng ki kơ’ve\ng kơ’vo\ng xo\n lối 1.000 met ai to inoâ lâm pơrá tơdjâk troh loăng sâm. {ă tơdroăng ki kơnía lối chât rơtuh liăn môi kg sâm Ngọc Linh drêh, túa sâm kố cho kế tơmeăm ki kum mâu ngế Rơteăng ôh ti xê hluăn ing kơtiê mê ối pro kro mơdro\ng nếo. Ngoh A Đang, pơlê Đak Dơn, cheăm Măng Ri, ngế ki pơkuâ ngăn lối 500 xiâm sâm, ăm ‘nâi:

‘’Hdrối nah vâi krâ nho\ng o ‘nâi ‘na túa pêi cheăng kâ la nôkố kơnôm ai kăn [o# cheăm, kăn [o# thôn mơhnhôk, tối tơbleăng ăm vai krâ nho\ng o mê vâi krâ nho\ng o hiăng ‘nâi ki pơxúa, ki kơnía dêi tơdroăng pêt sâm Ngọc Linh, vâi krâ nho\ng o a kố kô pêt sâm Ngọc Linh hên tâ tung hơnăm la ngiâ vâ hdrê sâm ôh tá hía’’.

Tơdroăng vâ pro kong pơlê Kon Tum châ tơ-[rê tung tơdroăng ki pêt sâm Ngọc Linh chiâng hdrê loăng ki xiâm, chiâng kế tơmeăm ki ai ivá tơxup tơbriât, kế tơmeăm ai inâi tơnêi têa, châ pơxiâm kơtăn kố lối chât hơnăm. Hơnăm 1991, drêng kong pơlê Kon Tum nếo klâ lo, khu kăn pơkuâ kong pơlê hiăng kum ăm hdrê sâm Ngọc Linh tơdroăng ki kơjo kal vâ rak vế hdrê [ă po rơdâ [ăng tơnêi pêt.

Troh nôkố ối pá kơdâm mâu xiâm loăng kân ki chiâng xêh ki xo\n sap ing 1.800 troh 2.500 met a ngo Ngọc Linh, ối tung tơring Tu Mrông, mâu khu mơdró kâ [ă kuăn pơlê hiăng pêt châ lối 325 ha sâm. Hên túa pơkâ tơru\m pơla kuăn pơlê [ă kuăn pơlê, kuăn pơlê ki pêi chiâk deăng [ă khu mơdró kâ châ mơjiâng, cho tơdroăng ki krá tơniăn ăm tơdroăng ki mơjiâng kơpong pêt ki kân rơdâ.

Ngoh A Cheng, pơlê Chung Tam, cheăm Măng Ri, pơkuâ ngăn 28 rơpo\ng tơru\m pêt sâm [ă Ko\ng ti Tơlo liăn sâm Ngọc Linh Kon Tum, ăm ‘nâi:

‘’Nôkố pêi ăm Ko\ng ti mê á hlo gá ai pơxúa khât, châ ko\ng ti to\ng kum ăm hdrê sâm, 1 hơnăm rêm rơpo\ng châ ko\ng ti to\ng kum 100 hdrê pêt. Vâi krâ nho\ng o pêt sâm troh nôkố hiăng châ 3 hơnăm, sâm hiăng xông kân drêh ngiât le\m, vâi krâ nho\ng o rak ngăn xuân kơhnâ há’’.

Vâ mơdêk ki kơnía dêi sâm Ngọc Linh, kong pơlê Kon Tum dế rế hía rế pơkâ túa pêt, rak ngăn [ă uâ mơdiê klêi kơ’nâi lâk xo. Mê cho vâ pro tơ’lêi hlâu ăm khu mơdró kâ [ă kuăn pơlê ki pêi chiâk pêi deăng mung tơnêi kong pêt sâm, mơdêk hnoăng cheăng séa ngăn ki dâi le\m, mơjiâng Khu ngăn sâm Ngọc Linh vâ to\ng kum dêi rơpó tung rak vế, mơdêk pêt [ă tê mơdró sâm Ngọc Linh [ă hên ki ê hía. Pá k^ng mê, môi tuăn hnoăng cheăng rak ngăn sap ing kong pơlê troh tơring, cheăm vâ séa ngăn tơniăn ôh tá trâm pá [ă mơhnhôk châ kơxo# liăn veăng mơnhông kơpong pêt sâm. Pôa Vương Văn Mười, kăn pho\ hnê ngăn Vi [an tơring Tu Mrông, ăm ‘nâi:

‘’Tơring tối tơbleăng, mơhnhôk vâi krâ nho\ng o pôi tá roê hdrê sâm ôh ti xê cho sâm Ngọc Linh dêi Tu Mrông vâ pêt. Mơdêk hnoăng cheăng rak ngăn kong xua pêt sâm athế tơdjâk troh [ă kong.

Măng

Cho kế tơmeăm hiăng châ hbru ăm hlá mơéa mơhno tơdjâ  ‘na tơnêi tơníu, inâi kế tơmeăm tơnêi têa, sâm Ngọc Linh a Kon Tum dế pơxiâm vâ hlo châ tơ’lêi hlâu chiâng kế tơmeăm ki ai yă kơnâ ‘na cheăng kâ.

Pôa Nguyễn Đức Tuy, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an kong pơlê, kăn hnê ngăn Khu pêt sâm Ngọc Linh kong pơlê Kon Tum, ăm ‘nâi, tơdroăng ki mơjiâng inâi tơnêi têa ăm sâm Ngọc Linh cho tơdroăng ki hâk tơngăm, xuân cho hnoăng pôu râng dêi khu kăn pơkuâ [ă kuăn pơlê dêi kong pơlê.

kăn

Sap ing tơdroăng pơkâ kơtăng môi tiah mê drêng hiăng ai pôm ngin tâ tung chhá kilía, chêh inâi dêi sâm Ngọc Linh Kon Tum, inâi phá dêi khu mơdró kâ ki mê [ă ai kơlo mrô vâ ‘no tăng ‘nâi xiâm kối’’.

Pơtối pêi krá tơniăn vâ mơjiâng inâi tơnêi têa ‘na sâm Ngọc Linh, kong pơlê Kon Tum xuân dế tơru\m tro [ă mâu khu râ, kơvâ cheăng tung tơdroăng tối tơbleăng pêi pro hên hnoăng pơkâ hriăn ngăn ‘na khoa hok [ă mâu tơdroăng tơkêa ‘na loăng sâm.

Kong pơlê hiăng pơkâ kơpong ki pêt sâm Ngọc Linh rơdâ vâ chê 32.000 ha a 8 to cheăm dêi péa tơring Đăk Glei [ă Tu Mrông. Troh a hơnăm 2020 kong pơlê mơ-eăm pêt châ 1.000 ha, kho\m châ 190 ta#n [ă troh hơnăm 2025 pêt tâi [ăng tơnêi kơpong ki xiâm vâ chê 10 rơpâu ha [ă túa pơkâ pêt [ă kơmăi kơmok.

Ki xiâm pơkâ pêt sâm Ngọc Linh chiâng kế tơmeăm ki xiâm tung mơnhông mơdêk cheăng kâ, rêh ối [ă ki hên túa kế tơmeăm vâ kum ăm tơdroăng ki rơhêng vâ roê tung tơnêi têa [ă vâ tê ngi kong têa.

Khoa Điềm chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng