Pá kơdâm loăng kong drêh ngiât le\m dêi Kơdrum kong ilâng }ư\ Mang Mrai, ối tung tơring Sa Thầy, kong pơlê Kon Tum, 3 ngế tung môi rơpo\ng hngêi pôa A {ang, hdroâng kuăn ngo Rơteăng a pơlê Ba Đờ Gốc, cheăm Sa Sơn dế kơhnâ khât trâ văng nhâ, rơvât phon ăm mâu troăng loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng.

Poâ A {ang ăm ‘nâi, pá k^ng tơdroăng ki pơcháu kong rak ngăn vâ chê 50 ha a Kơdrum kong ilâng }ư\ Mang Mrai, mê rơpo\ng pôa xuân châ to\ng kum pêt 1 ha 5 sào loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng pá kơdâm kong loăng. Tơdroăng ki tơku\m pơla rak ngăn kong [ă rak ngăn loăng pơkeăng pá kơdâm xâp loăng kong kô ăm rơpo\ng pôa châ péa tơdroăng ki pơxúa.

‘’Rơpo\ng á châ to\ng kum 1.800 xiâm loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng, tá rơpo\ng hngêi á sôk ro khât xua Tơnêi têa to\ng kum ăm tâi tâng mâu hdrê [ă mâu mâu phon rơvât. Pêt loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng mê rế rak vế kong, [ă xo ah hmôi kô châ xo tơ’nôm kơxo# liăn pêi lo vâ mơdêk tơdroăng rêh ối. Ngin tơku\m tơdroăng pêt [ă ngăn kong, rak ngăn loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng vâ ai tơ’nôm kơxo# liăn pêi lo pơxúa châ péa pâ’’.

Loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng cho loăng pơkeăng ki kơnía. Mâu hơnăm a chê pơla kố, túa pơkeăng kố châ xúa hên tung kơvâ khăm pơlât, pro mâu pơkeăng. Loăng kố cho hdroâng hdrê vâ tiah khu kía, tâng châ pêt a mâu kơpong ki ai xâp loăng rơngiâp tro, [ă ki hngiâm kơchoh le\m, loăng kô xông kân. Tiô pôa Bùi Quốc Tưởng, kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Sa Sơn tối, [ă tâi tâng [ăng tơnêi ki pêt mơnúa kô po rơdâ rôh vâ kuăn pơlê rak ngăn kong tung tơring Sa Thầy ai tơ’nôm tơdroăng ki pêi lo liăn. Tơdrêng amê hnối mơdêk tâ nếo hnoăng cheăng rak ngăn kong.

‘’Cheăm Sa Sơn cho môi tung mâu cheăm ki ối tung kơpong xiâm dêi Kơdrum kong ilâng }ư\ Mang Mrai [ă lối 2.900 ha tơnêi pêt kong. Tơdroăng ki tối tơbleăng túa pơkâ pêt loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng pá kơdâm xâp loăng kong cho môi tung mâu tơdroăng ki kal pơxúa khât tâng châ tơ-[rê. Má péa, cho pro pơxúa ăm tơdroăng ki pêi lo liăn tơdrêng ăm kuăn pơlê xua ‘na tơdroăng ki loăng pơkeăng a kơdâm kong, ing mê kum kuăn pơlê rế châ rak ngăn dêi kong kế tơnêi tơníu rế pêi lo tơ’nôm liăn [ă hnối mơdêk tuăn hiâm hlê ple\ng rak ngăn kong ăm pơlê pơla xuân môi tiah ăm dêi tơná vâi’’.

Sap ing apoăng hơnăm 2017 troh nôkố, {ơrô ngăn pêi chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê tơring Sa Thầy tối tơbleăng tíu ki pêt mơnúa ngăn loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng pá kơdâm xâp loăng kong a thôn Ba Đờ Gốc, cheăm Sa Sơn. Tâi tâng [ăng tơnêi pêt dâng 35 ha, [ă 20 rơpo\ng kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo Rơteăng veăng pêt. Kơxo# liăn ‘no ăm tơdroăng kố dâng 300 rơtuh liăn, châ Vi [an hnê ngăn tơring Sa Thầy to\ng kum tâi tâng.

Jâ Tạ Thị Diệu, kăn pho\ pơkuâ {ơrô ngăn pêi chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê tơring Sa Thầy ăm ‘mâi, troh nôkố, kơnôm ing rak ngăn tro kih thuât, kong prâi tơnêi tơníu tơtro mê kơdrum loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng  re\ng xông kân dâi le\m, tiô tối hdrối troh mơ’nui hơnăm 2018 kô ai 2/3 [ăng tơnêi hiăng châ krí xo plâi pơkeăng ki apoăng.

‘’Mơijâng túa pơkâ pêt loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng troh nôkố loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng hiăng hlo rêh châ lối 80%, ‘na ki xông kân le\m mê hiăng ai dâng 60% loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng hiăng ai tơkâng, mơhno tối loăng xuân hiăng tơtro [ă kong prâi tơnêi tíu [ă xông kân le\m a kơpong dêi tơring Sa Thầy. Hơnăm 2018 ngin xuân hiăng veăng tí tăng ‘nâi ple\ng ăm Vi [an hnê ngăn tơring pơtối ‘no liăn pêt tơ’nôm vâ po rơdâ [ăng tơnêi pêt kum kuăn pơlê’’.

Tiô kơvâ cheăng ki ai tơdjâk troh, loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng  klêi kơ’nâi pêt sap ing 2 hơnăm tơdế troh 3 hơnăm kô hiăng châ krí [ă kô châ krí pơtối hlối tung pơla 5 troh 6 hơnăm. Dâng 1 ha loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng mơni kô châ 150 – 250 kg plâi tung môi rơnó. {ă yă tê sap ing 100 – 150 rơpâu liăn/kg mê rêm hơnăm mâu ngế ki pêt hdrê loăng kố kô pêi lo dâng 20 – 30 rơtuh liăn môi ha.

 Tơdroăng ki tối tơbleăng túa pơkâ pêt loăng pơkeăng ring rí ‘rio#ng pá kơdâm xâp loăng kong châ tơ-[rê kô po troăng prôk ki nếo ăm ngế ki rak ngăn kong ai tơ’nôm liăn pêi lo, ing mê kô rak ngăn kong kơhnâ tâ, hnoăng cheăng rak ngăn kong xuân châ rak tơniăn tâ.

Ki tơngah túa pêt loăng plâi ring rí ‘ro#ng pá kơdâm xáap loăng kong

Túa pêt loăng plâi ring rí ‘rio#ng pá kơdâm xâp loăng tung kong ối tung cheăm Sa Sơn, tơring Sa Thầy, kong pơlê Kon Tum dế chiâng dâi le\m khât. Tiah mê, ki vâ po rơdâ túa pêt hdrê plâi ki kố kô châ pơtối pêi tung mâu hâi la ngiâ ga ti lâi? Ki ai pơxúa ing tơdroăng pêt loăng plâi ring rí ‘rio#ng pá kơdâm xâp loăng tung kong ga ai tiah lâi? Ngế chêh tối ‘na tơdroăng ‘’Pơlê pơla rak ngăn [ă mơnhông pêt kong’’ ai kơ-êng jâ Trương Thị Nghĩa, Kăn [ơrô ngăn ‘na pêi chiâk deăng [ă mơnhông thôn pơlê tơring Sa Thầy ‘na tơdroăng kố.

Êng: Ô jâ, êh búa tối ngăn ‘na túa pêt loăng plâi ring rí, mê {ơrô ngăn ‘na chiâk deăng ai pơkâ pêt mơjiâng tiah lâi?

Jâ Trương Thị Nghĩa: Hơnăm 2017, Vi [an hnê ngăn tơring Sa Thầy hiăng pơkâ pêi pro mơnúa túa pêt loăng plâi ring rí pá kơdâm xâp loăng kong, hnê djâ vâi krâ-nho\ng o hdroâng kuăn ngo a pơlê Ba Đờ Gốc ai 20 ha ăm 10 rơpo\ng; troh a hơnăm 2018, tơring pơtối bruô kum ăm vâi krâ-nho\ng o pêt 15 ha, tơ’nôm ăm 10 rơpo\ng ki ê. Troh a chôu phut kố, hiăng châ 35 ha deăng pơcháu ăm 20 rơpo\ng pêt.

Luâ 2 hơnăm pơkâ pêt hdrê loăng ki kố, hlo tâi tâng deăng ki pêt hdrê loăng ki kố ga tơtro [ă tơnêi tíu, hyôh kong prâi akố, vâi krâ dế pơtối rak ngăn, choi phon a rơnó mêi kố, tơkéa vâ tối choi phon roh má 2. Loăng plâi chiâng dâi le\m, hmo\ng rêi, hbú rơmôe le\m, mơni pá to lâi khế ah nếo, tâng hiăng châ 3 hơnăm mê loăng kô ai plâi, kô châ krí xo dêi roh apoăng. Tối tơdjuôm, mâu rơpo\ng pêi pêt tiô kơ khu, nho\ng o po pêt, rak ngăn dêi krâu khât.

Êng: Hôm cho ing tơdroăng ki to\ng kum kuăn pơlê châ pêi lo liăn ngân ing tơdroăng pêt hdrê loăng pá kơdâm ki xâp dêi loăng kong, kố cho tơdroăng rế rak vế ngăn kong tơtro tâ mê tơring khoh pơkâ thế kuăn pơlê pêt mơjiâng hdrê loăng ki kố, hôm cho tiah mê ô jâ?

Jâ Trương Thị Nghĩa: {ă loăng pơlái, kong kế ki ai dêi tơring ai tơnêi kong ki kân rơdâ, vâi krâ nho\ng o hmâ rêh ối achê [ă tơdroăng pêt kong, mê Vi [an hnê ngăn tơring hiăng pơkâ túa pêt tiô túa ki kố vâ vâi krâ-nho\ng o xuân rêh ối achê kong, hiăng mơnúa pêt mơjiâng tung tơnêi kong, ối achê kơpong Kong ilâng tơnêi têa Chư Măng Mrái vâ mơnúa pêi. Tâng dah lơ chiâng mê ngin kô pơtối djâ kuăn pơlê pêt hên rơdâ a tíu ki ê a mâu tơnêi kong ki hiăng pơcháu, kong 178 [ă mâu troăng hơlâ tiô túa pơcháu kong ki ê.

Ki xiâm dêi tơdroăng tơkêa bro kố, ki xiâm cho vâ kum ăm kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo châ xo rak ngăn tơnêi kong vâ khoh ai iâ êt kơxo# liăn, ing mê, kum kuăn pơlê ‘nâi rak vế kong, thăm mơdêk luâ tâ nếo tung hnoăng pơkuâ ngăn [ă rak vế kong a mâu tơnêi ối tung kong ilâng Chư Măng Mrai.

Êng: Ô jâ, troh a chôu phut kố, mê loăng plâi ring rí ‘rio#ng ki [ơrô hiăng hbruô kum vâ thế pêt mơjiâng mê nôkố ki păng ‘nâng ga tá hâi teăm ai tơ-[rê to lâi, la [ă tơdroăng ki dâi le\m [ă ki chiâng dâi dêi hdrê loăng kố, mê jâ hôm ai tơdroăng loi [ă tơngah kô pêi châ lo liăn ăm vâi krâ-nho\ng o tung la ngiâ ah há?

Jâ Trương Thị Nghĩa: Loăng plâi ring rí ‘rio#ng tung kơdrum ga hiăng ai, a rơnó mêi hngê kố mê vâi krâ-nho\ng o cho hdroâng kuăn ngo a mâu pơlê kố hiăng mot tung kong vâ krí xo dêi plâi ga. Á tơmiât, mơni a la ngiâ kô tơniăn ‘na tơdroăng pêi pêt hdrê loăng ki kố, kô ai plâi hên. {ă yă tê plâi ki hiăng tum môi tiah dế nôkố hiăng vâ châ 200 rơpâu liăn/1kg, xua mê, tơngah vâi krâ kô châ pêi lo liăn ing pêi pêt plâi ring rí ‘rio#ng kố.

Êng: Ô jâ, drêng hiăng châ krí xo plâi ki môi tiah dế nôkố, mê tung la ngiâ kố ah, Vi [an hnê ngăn tơring ai pơkuâ pêi pêt mơjiâng vâ po rơdâ tung lâp tơring kố ah há?

Jâ Trương Thị Nghĩa: Tơdroăng kố ngin kô pêi pro khât ‘nâng. Pơla hdrối kố nah, ngin bú mơnúa djâ pêt troh a hơnăm má 2, la hlo hdrê loăng ki kô ga tơ’lêi chiâng, tơtro [ă tơnêi tíu, hyôh kong prâi akố. Pak^ng mê, ngin ti xê pơkâ pêi pêt to a mâu tơnêi kong ki ê, mê a tơnêi ki pêt loăng ‘mốu lơ mâu hdrê loăng ki ê mê ngin kô pơkâ djâ pêt tơ’nôm hdrê loăng ki kố vâ kơ kuăn pơlê châ pêi lo liăn tơ’nôm.

Hôm, mơnê jâ hiăng mơdoh chôu phut tơpui tơno [ă ngin ‘na tơdroăng kố.

Nhat Lisa prế Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng