Dak Lak cho môi tung mâu kong pơlê ai [a\ng kong kân má môi Tây Nguyên [a\ lối 526 rơpâu ngế. Vâ chê 50% tung kơxo# mê, cho dâng 260 rơpâu ha ối tung [a\ng kong tơ’lêi on chếo. Pôa Nguyễn Hoài Dương, Kăn pơkuâ ‘na pêi chiâk deăng [a\ mơnhông thôn pơlê kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi, [a\ [a\ng kong kân môi tiah mê, tơdroăng hbrâ mơdât on chếo kong châ kong pơlê tơmâng khât [a\ hiăng ai hên h^n mơ-éa hnê mơhno kơtăng sap ing apoăng rơnó tô. Khu râ kăn pơkuâ, kơvâ cheăng mâu râ tung kong pơlê xuân hiăng hbrâ tung tơdroăng cheăng hbrâ mâu troăng hbrâ mơdât kong. Laga, tơdroăng kố xuân dế trâm pá hên drêng ôh tá tu\m kơxo# liăn, ôh tá ai tu\m mơngế pêi cheăng [a\ kế tơmeăm vâ tơpâ mơdât.

Kuăn pơlê tơring Krông Bông, Dak Lak po văng hlá pê, hbrâ mơdât chếo kong

Ki rơhêng vâ tối, vâ chê 30 rơpâu ha kong pơcháu ăm râ cheăm pơkuâ nôkố ôh tá ai kơxo# liăn vâ pơkuâ, gak ngăn xuân môi tiah hbrâ mơdât on chếo tơ’lêi pro chiâng chếo [a\ tâng chếo mê pá vâ tơpâ. Kơvâ gak ngăn kong, mâu ngế pơkuâ kong a Dak Lak dế kal tơ’nôm mâu kơxo# liăn vâ pêi tơtro tâ tơdroăng hbrâ mơdât on chếo:

‘’Ngin pơkâ tung tơdroăng pơkuâ kong mê kal ai tơ’nôm kơxo# liăn. Kơxo# liăn mê ngin pơkâ thế xo liăn ngân tơnêi têa [a\ liăn ngân kong pơlê. Liăn ngân tơnêi têa mê kal tơmâng xing xoăng tung tơdroăng vâ pơkuâ, mơnhông pêt kong krá tơniăn tung hneăng hơnăm 2021 – 2025. Má péa, cho kong pơlê xuân kal tơmâng, xing xoăng kơxo# liăn hên ăm mâu ngế pơkuâ kong. Pôi tá pơtroh mơngế pêi cheăng hdrối mê thế mơnhên kơpong ki lâi tơ’lêi chếo mê tơmâng hbrâ mơdât on a mê hên tâ’’.

Rơtế [a\ Dak Lak, mâu kong pơlê tung kơpong Tây Nguyên xuân dế pá puât, ôh tá tu\m hên tơdroăng vâ hbrâ mơdât on chếo kong. Tiô xêo dêi Kơ koan xiâm gak ngăn kong kơpong IV (Kơ koan xiâm gak ngăn kong), Tây Nguyên ai 1,3 rơtuh ha kong ối tung kơpong ki tơ’lêi chếo kong. Hơnăm 2019, lâp kơpong ai dâng 30 roh on chếo kong, pro tro lu\p vâ chê 200 ha. Mâu khế apoăng hơnăm kố, tung kơpong xuân ai mâu roh on chếo kong môi tiah a Kon Tum (6,5 ha), Lâm Đồng 10 ha.

Pôa Tô Xuân Đam, Ngế pho\ pơkuâ kơ koan xiâm gak ngăn kong kơpong IV tối ăm ‘nâi, mơhé tơ’lêi chếo kong ó tung [a\ng kân rơdâ laga tơdroăng hbrâ tơpâ on chếo tung kơpong dế trâm pá puât, pá vâ tơpâ on tâng ai on chếo. Kơvâ gak ngăn kong tung kơpong dế thăm pêi pro mâu troăng hbrâ mơdât drêng ai on chếo kong:

‘’Tây Nguyên cho kơpong ki phá tơ-ê, rơnó tô mê khía pê têi, tô ó, kong kế mê prôk lăm pá puât. Má péa, cho kế tơmeăm khoăng ôh tá tu\m. Xua mê, drêng ai on chếo mê tá teăm tơdrêng tung tơdroăng tơpâ on chếo kong. Nôkố, Kơ koan xiâm pơkuâ gak ngăn kong kơpong IV xuân dế tơbleăng ăm Kơ koan xiâm gak ngăn kong, Kơ koan xiâm gak ngăn kong tơru\m [a\ mâu kong pơlê séa ngăn mâu troăng tơpâ mơdât on chếo, gak đi đo vâ hbrâ rơnáu drêng ai on chếo mê kơdroh ki tro lu\p xua on chếo’’.

Kong tô khăng khoăng ton pro hên [a\ng kơtếo a Gia Lai chiâng kế kâ mơnăn păn

{a\ tơdroăng kong tô khăng khoăng hơnăm kố châ tối hdrối kô tơku\m po râ ó, tơ’lêi chếo kong a Tây Nguyên cho kân. Tơdrêng amê, tâng lôi ai chếo kong mê kô tơpá vâ tơpâ on. Xua mê, vâ kơdroh tro lu\p, khu râ kăn pơkuâ, kơvâ cheăng mâu râ tung kơpong kal pêi pro kơtăng mâu troăng [a\ hbrâ hôm tâ tung tơpâ mơdât.

A Gia Lai, dế cho rơnó mơdiê kơtếo 2019 – 2020, yă sik tâk vâ chê 20% tâng pơchông [a\ roh kố hơnăm nah, laga tá kuăn pơlê pêt kơtếo [a\ khu tê mơdró kơtếo a kong pơlê Gia Lai xuân pơtối tro lu\p ó.

Xua kong tô khăng khoăng ton, ki vâ iâ 7.000 ha kơtếo a kơpong kố bu chiâng vâ ko ăm kơpôu ro kâ. Tiô tơbleăng ing Hngêi kơmăi sik An Khê, (Ko\ng ti tơlo liăn pro kơtếo Quảng Ngãi), kố hiăng cho hơnăm má 3 pơtối kơpong pêt kơtếo kân má môi a Gia Lai tro lu\p ó xua kong tô khăng khoăng. {a\ tơdroăng kố, hngêi kơmăi xêo, kơxo# kơtếo hơnăm kố kơdroh lối 50% tâng pơchông [a\ hơnăm nah, [a\ lối 700 rơpâu ta#n xiâm kơtếo. Tơdroăng ki hơlêm  mê cho yă sik hiăng tâk vâ chê 20%, sap ing 11 rơpâu liăn/1 kilô tung hơnăm nah, tâk 13 rơpâu liăn/1 kilô tung khế 2 kố.

Tiô pôa Nguyễn Hoàng Phước, Ngế pho\ pơkuâ Hngêi kơmăi sik An Khê, vâ kơdroh pá puât ăm kuăn pơlê pêi chiâk deăng, hngêi kơmăi kô mơdêk yă rôe kơtếo tâk 850 rơpâu liăn/1 ta#n sap apoăng khế 3, to\ng kum 1 rơtuh liăn/1 ha vâ kuăn pơlê tôh kơtếo tung rơnó pơtối. Laga, pôa Phước tối, vêh hơ’leh tung rak ngăn [a\ thăm xúa kơmăi kơmok tung pêi cheăng, nếo cho troăng pêi ki châ tơ-[rê:

‘’{a\ tơdroăng nôkố mê thế vêh pơkâ pêi [a\ xúa kơmăi kơmok tơdâng tơ’mô tung pêi, hơ’leh hdrê kơtếo ton mê pêt hdrê kơtếo nếo, klêi mê rak ngăn tơniăn; pro tiah lâi vâ pêi lo châ sap ing 70 ta#n/ha tơngi klêng. Châ rơkê dêi kuăn pơlê thế châ 20 troh 30 rơtuh liăn/ha tơngi klêng. Tiah mê nếo tơniăn mơngế pêi chiâk deăng tơmâng mơ’no liăn, hmiân tuăn ru\m [a\ hngêi kơmăi. Tiah mê mê hngêi kơmăi nếo mơnhông krá ton’’.

Rơnó pêi kơtếo hơnăm 2017 – 2018, Hngêi kơmăi sik An Khê hiăng mơjiâng kơpong pêt kơtếo lối 30 rơpâu ha a kong pơlê Gia Lai, châ vâ chê 3/4 tung tâi tâng [a\ng kơtếo lâp kong pơlê. Laga xua tơdjâk dêi kong tô khăng khoăng pro kơdroh pêi lo liăn, yă sik [a\ yă kơtếo chu rơpâ, kơpong pêt hiăng kơdroh bu u ối 22 rơpâu ha tung rơnó kố, tung mê, bu 15 rơpâu ha châ ko xo. Tơdroăng mơ-eăm mơjiâng [a\ng deăng kân rơdâ, xúa kơmăi kơmok, xuân tot a 3 rơpâu ha kơtếo.

Công Bắc – Đình Tuấn chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng