Rơnó kố nah rơpo\ng ngoh Lê Phước Ngà, ối a thôn 9, cheăm Tân Sơn, pơlê kong kơdrâm Plei Ku, kong pơlê Gia Lai châ 2 ta#n tơdế pơ’leăng kơphế ing 1ha deăng kơphế. Hdrối Têt âm l^ch, ngoh hiăng tê 1 ta#n tơdế vâ mơ’no hrê, chêl che\n. Ối 1 ta#n, ngoh tơmiât tơkôm yă kơphế to tơ’nôm, laga rế tơkôm, yă rế chu. Ôh tá kâi tơkôm xếo, ngoh Lê Phước Ngà thế tê kơxo# kơphế ki ối 1 ta#n mê [a\ yă 30.000/kilô vâ ai liăn rôe phon rơvât ăm kơphế.

‘’Yă môi tiah nôkố mê kuăn pơlê tro lu\p hên ‘nâng. Phon rơvât, kế tơmeăm vâ mơ’no pêi cheăng xuân kơnâ, mung mơngế pêi cheăng xuân kơnâ, ki lâi xuân kơnâ tâi tâng laga yă kơphế chu kơdroh. Tiah kố kuăn pơlê pêi chiâk deăng pá puât ‘nâng’’.

Kuăn pơlê pêi chiâk deăng Tây Nguyên tô tuăn xua yă kơphế pơtối chu kơdroh

Rơtế [a\ kuăn pơlê pêi chiâk deăng, mâu khu tê mơdró, tê kơphế ngi kong têa ê a kong pơlê Gia Lai xuân dế pá puât xua tơdjâk xua tơdjâk pơrea\ng Covid – 19. Pôa Nguyễn Minh Đường, Kăn pơkuâ Ko\ng ti tê tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng ngi kong têa ê Tây Nguyên (tơring Ia Grai, kong pơlê Gia Lai) tối ăm ‘nâi, yă kơphế dế chu kơdroh ó, nôkố bu dâng 30 rơpâu liăn/kilô, iâ tâ yă ki vâ pêi lo cho 32 rơpâu troh 33 rơpâu liăn/kilô. Yă rơpâ pro kuăn pơlê pêi chiâk deăng ôh tá vâ tê, khu tê mơdró ôh tá ai kơphế vâ tê ngi kong têa ê.

Yă kơphế đi đo chu rơpâ mâu hơnăm kố nah [a\ dế nôkố dế a kơlo ki rơpâ má môi tung pơla 10 hơnăm achê kố. Tơdroăng ki kố pro kuăn pơlê pêi chiâk deăng djâ dêi pó ko tah kơphế vâ pêt loăng plâi ki ê. Mâu khu tê mơdró tê kơphế ngi kong têa ê tối krê, kơvâ kơphế tối tơdjuôm kô tơdjâk kân tung la ngiâ. Xua mê, tiô pôa Nguyễn Minh Đường, vâ tơniăn kơpong pêi pêt kơphế, khu tê mơdró tơtro\ng to\ng kum kuăn pơlê pêi chiâk deăng rơtế tơkâ luâ pá puât:

‘’Yă kơphế chu rơpâ [a\ dế nôkố cho kuăn pêi kơphế ôh tá ai liăn rơkâ. Hneăng kố, troăng hơlâ to\ng kum dêi ngin cho mâu rơpo\ng pêi pêt kơphế xo hdrối kơxo# liăn vâ ai liăn rak ngăn kơdrum loăng plâi [a\ tơniăn tơdroăng rêh ối rơpo\ng. Troăng pêi dêi ngin cho xo hdrối 70% ki kơnâ kế tơmeăm khoăng dêi kuăn pơlê. La lâi yă hiăng to, châ liăn rơkâ mê kuăn pơlê tê’’.

Yă kơphế Tây Nguyên dế chu rơpâ ó tung 10 hơnăm xua tơdjâk dêi pơrea\ng Covid-19

{a\ khu tê mơdró tê kơphế ngi kong têa ê hên má môi lâp tơnêi têa, pôa Lê Tiến Hùng, Kăn pơkuâ Ko\ng ti tê kơphế ngi kong têa ê 2-9 Dak Lak (Semexco), tối ăm ‘nâi, pơrea\ng Covid -19 xông tâ tú ó a châu Âu hiăng pro kơchơ tê ngi kong têa ê dêi Ko\ng ti chiâng pá puât. Tung pái khế apoăng hơnăm kố, khu tê mơdró hiăng k^ mâu tơkêa tê ngi kong têa ê [a\ kơxo# 30 rơpâu ta#n, laga pơrea\ng xông tâ tú pro mâu khu ki rôe pơtê rôe kơphế. Tơdrêng amê yă kơphế chu kơdroh, mâu tơkêa nếo a châu Âu ôh tá châ k^, ko\ng ti ti tăng mâu kong têa ki ê laga xuân ôh tá châ tơ-[rê tâ. Drêng kố, tiô pôa Lê Tiến Hùng, Tơnêi têa kal re\ng ai troăng hơlâ kum mơngế pêt kơphế [a\ khu tê mơdró tơkâ hluâ pá puât:

‘’Pơrea\ng xông tâ tú ton, mê peăng châu Âu cho khu ki rôe hên má môi laga vâi hiăng pơtê tâi tơdroăng rôe, pro kơdroh yă kơphế. Ôh tá xê Dak Lak tê ôh mê tá kơphế kơphế kơpong Tây Nguyên tro lu\p. Chin phuh tâng to\ng kum mê to\ng kum kuăn pơlê mung liăn [a\ kơlo liăn tơkâ iâ vâ kuăn pơlê pêi chiâk deăng ai kơxo# liăn mơ’no cheăng. Tơdrêng amê, thế pơkuâ tơtro mâu tơdroăng môi tiah rơvât phon, pơkeăng kơdê ôa hdrong, tối tơdjuôm kum tung pêi chiâk deăng, ví rôe phon ki ôh tá xê khât, ôh tá dâi le\m pro tơdjâk troh pêi lo tơmeăm dêi kuăn pơlê’’.

Pôa Nguyễn Hoài Dương, Kăn pơkuâ khu pơkuâ pêi chiâk deăng [a\ mơnhông mơdêk kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi, kơphế cho môi tung mâu kế tơmeăm khoăng pêi lo ing chiâk deăng dêi kong pơlê tơdjâk kân má môi xua pơrea\ng Covid – 19 xua kơnôm tung tíu tê cho a kong têa ê môi tiah châu Âu, Sinuâ, Mih. Nôkố tơdroăng tê ngi kong têa ê dêi mâu khu tê mơdró Dak Lak hiăng pá puât ó. Pôa Nguyễn Hoài Dương tối:

‘’Pơrea\ng Covid – 19 tơdjâk tu\m têk tơdroăng cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla tối tơdjuôm, tung mê ai kong pơlê Dak Lak [a\ ki rơhêng va atối cho kơvâ kơphế. Pâ thế [a\ Chin phuh kal re\ng ai mâu tơdroăng to\ng kum liăn rơkâ, ăm mung liăn [a\ mâu khu ki dế pêi pro mâu tơdroăng tơkêa bro tê tơmeăm ngi kong têa ê trâm hên pá puât, lơ mơngế pêi pêt tơmeăm, uâ mơdiê tơmeăm dế trâm pá. Mê cho xiâm kối vâ pơtối pêi pêt tơniăn’’.

Rơnó hơnăm 2018 – 2019 kố nah châ mơnhên pá puât kân dêi kơvâ kơphế pêi pêt, tê mơdró Tây Nguyên tối krê, Việt Nam tối tơdjuôm, xua yă chu rơpâ, tê tơmeăm khoăng ngi kong têa ê kơdroh lối 500 rơtuh dollars Mih. Hên ngế ki rơkê, mâu ngế ki tê tơmeăm ngi kong têa ê tơbleăng [a\ pói vâ rơnó kố kô tơtêk. Laga, sap apoăng hơnăm, kong pơlê hiăng pá puât drêng yă kơphế pơtối chu kơdroh ó má môi tung 10 hơnăm kố nah [a\ châ tối hdrối yă chu rơpâ yă kô ối ton. Tá kuăn pơlê pêi chiâk deăng [a\ khu tê mơdró kơphế dế tơkôm mâu troăng hơlâ ki pơxúa khât dêi Tơnêi têa vâ tơkâ hluâ hneăng pá puât.

Công Bắc chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng